سه شنبه 21 آبان 1398

به پایگاه اینترنتی آثار تالیفی داریوش شهبازی خوش آمدید. تمامی مطالب این سایت تحت حمایت قانون « حقوق مولفين » میباشد. هرگونه سوء استفاده به هر شکلی يا انتشار مطالب در سایتها یا نشریات بدون کسب اجازه از مولف و بدون ذکر منبع اکيدا ممنوع است. استفاده از مجموعه مقالات بصورت یکجا ممنوع میباشد.

 

صفحه اصلی arrow مقالات و عناوین arrow کوچه پشت بدنه-ج1

کوچه پشت بدنه-ج1

كوچه پشت بدنه:

در نقشه های امروزی تهران فقط یک كوچه بدین نام ثبت شده،آن هم كوچه ای است در شمال شرقی چهارراه مولوی كه از ضلع شرقی خیابان شهید مصطفی خمینی منشعب می شود. این در حالی است كه در تهران قدیم با آن مساحت چند صد برابر كوچكتر از گستره وسیع امروزی، چندین كوچه پشت بدنه وجود داشت ، كه نامشان از میان رفته است. صرف نظر از تعداد آنها،و مناسبت وجه تسميه اين كوچه، نام «پشت بدنه» در ميان تهرانيان عصر قاجاری از شهرت فراوانی برخوردار بود و در افواه اين نام جایگاهی ویژه داشت.

از آنجا كه چندين «كوچه پشت بدنه» در تهران قديم وجود داشت و از ديگر سوی در هيچ يك از كتب «تاريخ تهران» بدان توجه نشده و در برخی از آنها بی هيچ شرحی تنها نام كوچه پشت بدنه خيابان مولوی ذكر آمده است. بجا دانستیم برای خوانندگانی كه با دقت مبحث «تهران شنا سی» را دنبال می ‌كنند موقعیت و وجه تسمیه این کوچه های هم نام را بررسیم.در پايين به تفكيك در دو بخش بدان خواهيم پرداخت:

الف: وجه تسميه

ب: معرفی كوچه های پشت بدنه

الف: وجه تسميه ـ امروزه نه تنها در كشور ما، ايران عزيز هجوم لغات و اسامی بيگانه به زبان پارسی از مشكلات و معضلات مهم فرهنگستان ها به شمار می رود،كه ديگر زبان ها نيز از اين گزند مصون نمانده اند.  به هر روی ، در حالی که امروز معادل سازی کلمات فراوان مهاجم و مهاجر مشکل عظیمی در فرهنگ و ادب ایران زمین به حساب می آید، در گذشته بدون وجود هرگونه سازمان و اداره ای مردم خوش ذوق سرزمین مان با تكيه بر فرهنگ غنی پارسی هر جا که نیاز بود چنین لغات ظريف و با مسمایی را در مقام خود می‌ ساختند.«پشت بدنه»یکی از هزاران واژه هایی از این دست است.

حصار و باروی شهر برای مقابله با مهاجم خارجی ساخته می ‌شد از اين روی جبهه خارجی آن روی حصار و جبهه داخلی، پشت آن قلمداد مي‌شد. اين وجهه نظر را در ساخت دروازه ها كه نمادی از ذوق معماری و توانایی های فنی حكومت و... بوده و هنگام ورود مسافرین به شهر آن را به نمايش می ‌گذاشته است، به خوبی مي‌شود فهميد. که روی دروازه یعنی جبهه خارجی از طراحی – معماری پرکارتر و پوسته نمای زیبا تر برخوردار بود.

بدین ترتیب جبهه داخلی باروی شهر، پشت بدنه حصار، ناميده مي‌شد، تهرانیان با ذوق، به سادگی و بی تکلف با كلمات ساده و آشنا نام «کوچه پشت بدنه حصار» را برای كوچه  هایی كه در منتهای اراضی شهر و مجاور حصار صفوی ، كشيده ‌شده بود ، برگزیده بودند. كه بر اثر کثرت استعمال در تداول عامه و حتی در عرصه نوشتاری،کوچه پشت بدنه حصار (صفوی) به «پشت بدنه» خلاصه شده است.

ب: كوچه های پشت بدنه:

1 ـ كوچه شمالی، جنوبی ای در كنار دروازه عتيق قزوين در ميدان وحدت اسلامی (شاپور سابق) منشعب از بازارچه آصف الدوله (قوام الدوله) بوده،كه از ضلع شمالی بازارچه به سمت شمال امتداد ‌يافته است.آن را «کوچه پشت بدنه»می گفتند.

اين كوچه،تا پیش از تخریب حصار صفوی در غربی ترین نقطه محله سنگلج قرار داشت ،امروز با نام «شهيد محمدرضا یوسفی» خوانده می ‌شود.

2 ـ كوچه ای شرقی-غربی در محله عرب های بالا در شرق خيابان ناصريه (ناصرخسرو) در شمال محله عودلاجان قرار داشت، که در مجاورت حصار شهر از ضلع شرقی خيابان ناصریه (مجاورت دروازه ناصريه) به سمت شرق كشيده شده بود، كه امروز آن کوچه را با نام «عرب ها» در نقشه هاي جديد پايتخت ، ثبت كرده اند.

3 ـ سه تكه كوچه شرقی-غربی، در جنوب محله چال ميدان وجود داشت كه هر سه با شكستگی مختصری و با كمی اغماض در يك امتداد قرار گرفته بودند و هر سه كوچه با نام پشت بدنه مشهور بودند.این سه تکه کوچه از مجاورت در وازه عتیق حضرت عبد العظیم به سوی شرق شده بودند در اوخر دوره قاجاریه مسکن زنان بد و اراذل و اوباش بود و روزی نبود که در آن حادثه و جرمی رخ ندهد. به طوری که اهل این کوچه بودن برای تهرانی ها حکایتی روشن بود. مشهور ترین کوچه ها ی پشت بدنه تهران قدیم همین کوچه است که امروز تکه نخست آن به تنهایی نام پشت بدنه را بر دوش می کشد.  

امروز فقط این تكه كوچه كه در شمال چهارراه مولوی و منشعب از ضلع شرقی خيابان شهيد مصطفی خمینی به طرف شرق كشيده شده با نام «پشت بدنه» در نقشه های جديد ثبت است.

4 ـ در محله عودلاجان کنار در وازه عتیق شمیران و در مجاورت حصار و ضلع شمالی سفارتخانه روسيه (وابسته بازرگانی سفارت روسیه امروز) كوچه ای شرقی-غربی بود كه با شكستگی به دو بخش تقسيم مي‌شد؛ بخش نخست به پشت بدنه و بخش دوم ، به پشت سفارت ، مشهور بود. امروز هر دو بخش به نام «پشت سفارت»  خوانده می ‌شود.

در این بررسی دیدیم که در مجاورت هر سه دروازه از چهار دروازه عتیق تهران و در پای بدنه حصار کوچه هایی قرار داشته که همگی بانام ثابت «پشت بدنه»مشهور و مظبوط بودند و حتی در وازه داخلی ناصریه در ضلع جنوبی میدان توپخانه (امام خمینی)که در دوره ناصری پدید آمد.دارای چنین کوچه ای با نام کوچه پشت بدنه بود. حال این پرسش مطرح است، چرا فقط درمجاورت در وازه عتیق دولاب چنین کوچه ای را در نقشه ها و اسناد قاجاری نمی بینیم.

 

منوی اصلی

صفحه اصلی
مطبوعات و رسانه
مقالات و عناوین
برگ هایی از تاریخ تهران
تاریخ سکه
خرید کتاب
دانلود کتاب
کتاب‌های منتشر شده
ارتباط با مولف

جستجو
حاضرین در سایت
27 میهمان حاضرند
آمار بازدید ها
امروز163
دیروز217
تا کنون2215247

تهران نامه

© Copyright 2008 DARIOUSH SHAHBAZI . All rights reserved.