سه شنبه 28 آبان 1398

به پایگاه اینترنتی آثار تالیفی داریوش شهبازی خوش آمدید. تمامی مطالب این سایت تحت حمایت قانون « حقوق مولفين » میباشد. هرگونه سوء استفاده به هر شکلی يا انتشار مطالب در سایتها یا نشریات بدون کسب اجازه از مولف و بدون ذکر منبع اکيدا ممنوع است. استفاده از مجموعه مقالات بصورت یکجا ممنوع میباشد.

 

صفحه اصلی arrow مقالات و عناوین arrow  ژوبر،رومیو(نخستین سفیر ناپلئون در تهران)

ژوبر،رومیو(نخستین سفیر ناپلئون در تهران)

نخستین سفیر ناپلئون در تهران

 در شروع قرن نوزدهم میلادی ناپلئون امپراطور فرانسه، قدرت بلا منازع اروپا بود. او به سال 1805 میلادی برابر با 1219 قمری برای نخستین بار ،در رقابت و مقابله با انگلیس به فکر شرق افتاد ،و یکی از نزدیکان خود مسیو ژوبر   (Jaubert )را مأمور شرق نمود . هدف اروپا از شرق آن روز، ایران بود.

ناپلئون قصد داشت، هندوستان ثروتمند را از تصرف انگلیس رقیب و همسایه اروپایی خود خارج سازد. به همین منظور فرستاده او حامل پیامی بود که فتحعلی شاه را ترغیب به حمله به هندوستان نماید .

ژوبر در خاک عثمانی گرفتار شد و مدتی زندانی گشت ،به همین دلیل کمی پیش از رسیدن ژوبر به تهران ،ژنرال رُمیو (Romieau)دیگر فرستاده ناپلئون بناپارت با هدایای معتنابهی و پیام های محبت آمیز و فریب آور به تهران رسید ،تا فتحعلی شاه را به حمله به هندوستان ترغیب کند، اما دربار بی در و پیکر شاه ایران و به صلاح ندانستن دست پروردگان انگلیسی در بار قجر، این سفیر را ناکام کرد ،و در روز های اولیه ورودش به دربار ایران به مرضی ناگهانی در گذشت، و در حوالی دروازه عتیق حضرت عبدالعظیم ( به احتمال کلیسا ی طاطاوس ) مدفون شد .

ژوبر در 14 شوال 1220 قمری برابر با 5 ژوییه 1806 میلادی به حضور فتحعلی شاه رسید. در ملاقات آن دو توافق شد، که میرزا محمد رضا خان حکمران قزوین همراه ژوبر به سفارت ایران در فرانسه عزیمت نماید. وی با ژوبر به اروپا رفت ،در اردوگاه نظامی فین کن اشتاین (Finkenstine) در خاک لهستان به تاریخ چهارم ماه مه 1807  میلادی برابر 25 صفر 1222 قمری ، عهد نامه معروف به فین کن اشتاین را بین ایران و فرانسه امضاء کرد/ قرار داد فین، ص86 .

بعد از بازگشت ژوبر به فرانسه، ناپلئون ژنرال کلودماتیو دو گاردان (Claude Maltieu Conte de Gardane) از افسران عالی رتبه سپاه خود را برای اجرای عهدنامه یادشده راهی تهران کرد . گاردان به سال 1807 میلادی برابر با 1222قمری به ایران مأمور شد .

اعضای هئیت او در تهران و اصفهان کارخانه توپ ریزی دایر نمودند . جنگ با سر نیزه و اقداماتی دیگر در قشون ایران معمول داشتند . آن زمان اریکی خان(هراکلیوس) حاکم گرجستان با دخالت تفرقه افکنانه روسیه سر از اطاعت دولت ایران تابیده بود، و روسیه که قصد تجزیه ایران را داشت ،در هر نقطه ای از کشور که می توانست ،فتنه انگیزی می کرد .

حرص روسیه در رسیدن به آبهای خلیج فارس و دخالت های این کشور در ایجاد خلل در یک پارچگی ایران ،سر انجام گرجستان و حواشی خطه شمالی ایران به اشغال روسیه در آمد. فتحعلی شاه از این هجوم بسیار ناراحت و متوحش بود. از این روی او یاری جستن از ناپلئون و قوای فرانسه را در انتقام خواهی از روسیه در اندیشه اش می پروراند به ویژه آنکه در پیمان فین کن اشتاین هم این امر پیش بینی شده بود . هدف ناپلئون از اعزام گاردان و هئیت همراه به ایران اول ، مهیا کردن ایران برای حمله به هندوستان و بیرون کردن انگلیسی ها از این کشور بود، و دیگر آشنایی با توان و استعداد قشون ایران و کسب اطلاعات از دربار و سیاست و اندیشه شاه ایران بود .

در حالی که فتحعلی شاه همه امید خود را به دریافت کمک از ناپلئون در باز پس گیری اراضی اشغالی توسط روسیه معطوف کرده، کمک هایی از قبیل تحویل بیست هزار تفنگ از فرانسه به قشون ایران و یا تعلیم سربازان و آشنا ساختن قشون ایران با شیوه های جدید اروپائی در نظامی گری و جنگ توسط هیئت گاردان امیدواری شاه قجر را افزایش داده بود.اما ناپلئون ناگهان تغییر سیاست داد ،و بی آنکه فتحعلی شاه غافل از سیاست روز جهان و اروپا را در جریان بگذارد ،و یا او خود بتواند به نحوی با خبر شود، با وجود معاهده فین کن اشتاین که با ایران منعقد کرده بود، با دولت روسیه وارد مذاکرات تازه شد، و سرانجام بی آنکه به حقوق ایران توجهی کند ،با روسیه پیمان «تیل ست »را بست.

در این عهد نامه منافع ایران از میان رفت .هر قدر معاهده تیل ست برای روسیه و فرانسه حکم همای سعادت را داشت، برای ایران شوم بود،و بدبختی به بار آورد. روسیه تا آن وقت دشمن فرانسه محسوب می شد ،و گرجستان حق مسلم ایران و جزیی از خاک این سرزمین به شمار می رفت، فرانسه با تایید حقوق ایران قرار بود، در حمایت از این کشور ،روسیه را مجبور به تخلیه گرجستان سازد ،،لیکن با انعقاد معاهده تیل ست مأموریت ژنرال گاردان ناگهان تغییر یافت. او بی توجه به حقوق ایران وانمود می کرد ،که باید بین ایران و روسیه به نمایندگی مارشال گودوویچ فرمانده قوای متجاوز روسیه صلح بر قرار کند .

فتحعلی شاه در مانده و درباریان ترسو و بیکاره تازه دریافتند، که در جنگ با روسیه تنها مانده اند و از کمک های ناپلئون خبری نیست ،و باید فقط به خود متکی باشند. این در حالی بود ،که نه آن سلحشوری و خشونت رعب آور و سختکوشی آقا محمد خان در شاه وجود داشت ،و نه شجاعت و کاردانی و عشق به وطن در اراده درباریان ،که در سرباز ایرانی شوری بر انگیزد، تا جبران ضعف قوا برابر دشمن قدرتمند و قهار شود.

بی خبری فتحعلی شاه و در بارش از سیاست روز جهان باعث شد ،که در ارتباط با فرانسه و مقابله با روسیه و کشمکش با انگلیس دولت ایران نتوانست ،درست تصمیم بگیرد ،و نه تنها از قوای این کشور ها در ایجاد توازن به سود ایران بهره مند شود ،بلکه با به بازی گرفته شدن ایران ،در آن ایام بعد از پیمان روس و فرانسه دشمنی روسیه با ایران در تصرف بخش های شمالی تیز تر و جسارت انگلیس در نفوذ به در بار قاجار افزون تر شد.

این زمان انگلیس حیله گر پا در میان نهاد . او پیش تر از طریق جاسوسان که در دربار ایران و حتی روسیه و فرانسه داشت، از این امر با خبر شده بود .بنابرین موقعیت را سخت مناسب دید ، و به دولت ایران پیشنهاد کرد ،حاضر است در مدتی کوتاه حدود سه ماه تمامی تعهداتی که فرانسه به ایران داده بود،و عملی نکرد، انجام دهد. در این وقت درباریانی که از انکلیس رشوه  گرفته بودند هم که تا این زمان مجال خود نمایی نداشتند . پا به میدان نهادند و منویات قلبی خود را که ناظر به ایجاد ارتباط با انگلیس بود ،بروز دادند . در عین حال انگلیس به فتحعلی شاه اشاره کرد که رد پیشنهاد های آن دولت در حکم اعلان جنگ و خاتمه سلطنت سلسله قاجاریه است ،و برای ترساندن شاه قجر یکی از بازماندگان کریم خان زند را نیز برای در دست گرفتن قدرت سفیر انگلیس همراه خود در کشتی آورده بود . 

همه این عوامل دست به دست هم داد تا سرجونز فرستاده انگلیس با هدایا و پول گزاف فتح دربار ایران را هدف گیرد .

گاردان هم در شرایط بسیار بدی در تهران روزگار می گذراند. خبری از پاریس نمی آمد . با وجود معاهده جدید بین دو کشور روسیه و فرانسه تکلیف خود را نمی دانست . دربار تهران و مردم بسیار بد بینانه به او و همراهان می نگریستند و حتی گاهی رفتن فرانسویان در سطح شهر احتمال بروز آسیب هایی از طرف مردم را در بر داشت. ماموریت گاردان در ایران شکست خورد.

این در حالی بود، که گاردان ،ورود سفیر انگلیس را هم که در راه بود ،مغایر شان دولت خود می دانست ،و به دولت ایران پیش تر اعلام کرده بود ،در صورت ورود فرستاده انگلیس به تهران، او این شهر را ترک خواهد کرد . بنا براین با نزدیک شدن سر جونز به تهران ،ژنرال گاردان و همراهان برای رهایی از برزخی که دچارش شده بودند ،به طور رسمی در 12 فوریه 1809 میلادی = 27 ذی الحجه 1223 قمری از فتحعلی شاه اجازه مرخصی گرفتند ،و فردای آن روز از تهران خارج شدند، و چند روز بعد سر هارفورد جونز  (Sir Harford Jones)با جلال و شکوه وارد پایتخت ایران شد.

این بود سرنوشت سفرای اولیه فرانسه در ایران بود .  

بجاست اشاره شود، در نخستین نقشه های قاجاری تهران محل سفارت خانه فرانسه در پایتخت، باغی است در شمال شرقی محله عودلاجان ،جنوب غربی سه راه امین حضور فعلی. بدان روزگار اراضی شرقی و شمالی محله عودلاجان را که به حصار صفوی(خیابان های امیر کبیر و ری کنونی) محدود می شد، باغات فراوانی تشکیل می داد.

باغ های معروف پسته بک (بیک)، امین، وقفی، ابراحیم خیلی خان، حسین قلی خان، باغ سادات، شجاع السلطنه،نظام العلما، وزیر مختار روس، سپه دار، نظام الدوله و... همگی در آن محله بودند.

خانه و باغ وزیر مختار فرانسه در ضلع جنوبی کوچه ای بود ،که امروز آن را با نام نصیر الدوله می شناسیم . بعد ها سفارت خانه فرانسه به اراضی شمال باغ حسن آباد(مستوفی الممالک) محل فعلی ،واقع در خیابان نوفل لوشاتو منتقل شد. امروز مدرسه بدر در اراضی خانه و باغ قدیم وزیر مختار فرانسه در محله عودلاجان برپاست .

منوی اصلی

صفحه اصلی
مطبوعات و رسانه
مقالات و عناوین
برگ هایی از تاریخ تهران
تاریخ سکه
خرید کتاب
دانلود کتاب
کتاب‌های منتشر شده
ارتباط با مولف

جستجو
حاضرین در سایت
6 میهمان حاضرند
آمار بازدید ها
امروز2
دیروز119
تا کنون2216756

تهران نامه

© Copyright 2008 DARIOUSH SHAHBAZI . All rights reserved.