سه شنبه 21 آبان 1398

به پایگاه اینترنتی آثار تالیفی داریوش شهبازی خوش آمدید. تمامی مطالب این سایت تحت حمایت قانون « حقوق مولفين » میباشد. هرگونه سوء استفاده به هر شکلی يا انتشار مطالب در سایتها یا نشریات بدون کسب اجازه از مولف و بدون ذکر منبع اکيدا ممنوع است. استفاده از مجموعه مقالات بصورت یکجا ممنوع میباشد.

 

صفحه اصلی arrow مقالات و عناوین arrow  یلدا در میان تهرانی ها(شبچره،چله و..)

یلدا در میان تهرانی ها(شبچره،چله و..)

شب یلدا در میان تهرانی ها

یاد آسایش گیتی بزندبر دل ریش
صبح صادق ندمد تا شب یلدا نرود
سعدی

درتهران قدیم نیز چون دیگر نقاط این سرزمین، آیین ارزشمند «یلدا»برگزار می شد.یلدا بلندترین شب سال است. مردم در این شب بر پایه اعتقاد نیاکان خود،در خانه بزرگتر ها گردمی آمدند، و آیین یلدا را برگزار می کردند.شب را تا دیر هنگام در کنار هم می گذراندند. صاحب خانه با آجیل و شربت وشیرینی مرسوم آن روزگار به اصطلاح «شب چره»از میهمانان پذیرایی می کرد. شربت از شیره انگور و سرکه و جزآن بود.کشمکش،نخودچی،گردو،خرما،توت خشک و... هم ،اقلام آجیل را تشکیل می داد.میوه هایی که از اواخر تابستان تا آن هنگام به نحوی نگهداری شده بودند، نیز بر سفره میزبان دیده می شد،و گل سرسبد آن میوه ها هندوانه و انار بود،هر چند انگور وخربزه ،ازگیل و... هم از چشم ها دور نمی ماند.

گو اینکه آن روزگار از سردخانه و دیگر امکانات امروزی، برای نگهداری میوه ها خبری نبود، و جاده و خودرو نیز وجود نداشت ،تا محصولات نقاط مختلف به دیگر شهر ها منتقل شود، ولی باز هم تهرانی ها میوه ها را با تمهیداتی تا شب یلدا می رساندند. انگور را در زیر خاک خشک و محیطی بی رطوبت و خربزه و هندوانه را در میان کاه و یا با آویزان کردن از سقف در اتاقی تاریک نگهداری می کردند. البته گاهی همه این زحمات بر باد می رفت، وقتی که میزبان از خراب شدن هندوانه و یا خربزه هنگام مصرف با خبر می شد ...

در تداول عامه به قسمتی از زمستان و تابستان «چله»می گویند. در تهران وبسیاری از دیگر شهر ها اوج سرما و گرما را چله زمستان و چله تابستان معرفی می کنند. چله بزرگ و چله کوچک دو زمان چهل و بیست روزه است ،که نخستین چله از ابتدای زمستان یا تابستان آغاز می شود، و چله دیگر در پی آن ادامه می یابد. از این روی «شب یلدا»را «شب چله» هم می گویند.

یلدا نشانه ای است،از خرد و عظمت علم و دانش اجداد ما ایرانیان باستان از اینکه آنان هزاران سال پیش با اتکا بر دانش خود توانستند ،به گاهشماری خورشیدی صحیح ترین شیوه گاهشماری دست یابند، و به گرامیداشت این شب که بلندترین شب سال است دست یازند.

روانشاد احمد بیرشک ،دکتر ایرج ملک پور ،دکتر فریدون جنیدی ،دکتر عزیزالله بیات و... را در باب گاهشماری ایرانیان تحقیقات و تالیفاتی چند است، که رجحان گاهشماری ایرانیان را بر دیگر شیوه های مرسوم ملل جهان ثابت می کند. همین کنکاش است،که دیرینگی گاه شماری ایرانیان را دست کم به هفت هزار سال پیش نشان داده است.

حکیم توس، نیز با آگاهی از دانایی و حکمت نیاکان خود در قیاس با سایر ملل، به ناتوانی آنان در گاهشماری صحیح و در تعیین  بهار و زمستان و.... در شاهنامه اشاره دارد :

        نباشد بهارو زمستان پدید                                                
نیارند هنگام رامش نوید
ایرانیان باستان روز و نور و خورشید  را از آن آفریدگار و شب و تاریکی و سرما را اهریمنی می دانستند، و معتقد بودند، شب و روز دائم در جنگند ،بنابر این شب یلدا که نشانه غلبه اهریمن بود، گردهم می آمدند، و آتش بر می افروختند، و از خورشید بر کت می طلبیدند، و به پیشباز میلاد نور در بامدادان می رفتند.

به طور کلی گاهشماری ایرانی و بسیاری از رسوم و رفتار های ستوده بر گرفته شده از اندیشه مردمان خردمند این سر زمین اهورایی هزاران سال است، که منشاءمراسم و رفتار های آیینی دیگر ملت ها قرار گرفته است .

یلدا آیینی است، گرانقدر و ارجمند،که باید آنرا پاس بداریم، و عزیزش شماریم، و در عرصه تفاخر ملل عالم بدان سزاوارانه افتخار کنیم، به شرط آنکه به خردمندی و دانش محوری نیاکانمان که پدید آورندگان این نوع آیین هستند، نیز توجه کنیم، که مرجع علم ودانش جهان بوده اند، نه اینکه یلدا را فقط شب چله ای بدانیم، که شب چره های رنگارنگ خورند، و شربت های گونه گون نوشند، بلکه یلدا باید محفل گرم شاهنامه خوانی، حافظ خوانی، مثنوی خوانی و شعر خوانی خانوادگی و مجلس قصه خوانی باشد، و می تواند بهانه دل انگیزی برای دید و بازدید بی پیرایه  بستگان و عزیزانی باشد، که در دیگر ایام فرصت دیدار آنان کمتر است.در این شب باید موی سپیدان را تکریم و دل شکستگان را دلجویی کرد. در یلدا باید مجلس شادی و نشاط برپا و دل ها را خشنود  ساخت.

یلدا باید در رسانه های دیداری- شنیداری و نوشتاری محل مباحثه و مکاشفه های دانشی و بهانه ای برای نمایاندن دستاورد های عالمان این سرزمین و تشویق و ترغیب  مردم جامعه به دانش محوری و خردورزی در امور قرار گیرد،وبهانه ای باشد برای ترویج مهر ورزی و آزادگی.

با گستردگی دامنه فرهنگ ایرانی در بسیاری از کشورهای امروزی ،که مورخان از آن با نام جهان ایرانی یاد می کنند، یلدا نه تنها میراث معنوی ملی ایرانیان است، بلکه از مواریث ارزشمند بشری به شمار می رود.

در لغتنامه به نقل از علامه قزوینی و ابراهیم پورداود ودکتر معین «یلدا»لغتی سریانی و به معنای میلاد عربی معرفی شده است و آمده :

چون شب یلدا را با میلاد مسیح تطبیق می کرده اند، از این روی بدین نام خوانده اند. باید توجه داشت ،که جشن میلا مسیح (نوئل)که در 25 سپتامبر تثبیت شده،طبق تحقیق محققان در اصل، جشن ظهور میترا(مهر)بوده که مسیحیان در قرن چهارم میلادی آن را روز تولد عیسی قرار دادند. یلدا اول زمستان و شب آخر پاییز است، که دراز ترین شب سال و در آن شب با نزدیک بدان آفتاب به برج جدی تحویل می کند، و قدما آن را سخت شوم و نامبارک می انگاشتند ،در بیشتر نقاط ایران در این شب مراسمی انجام می شود، شعرا زلف یار و همچنین روز هجران را از حیث سیاهی و درازی بدان تشبیه می کنند، و از اشعار برخی از شعرا مانند سنایی و امیر مُعزی که به عنوان شاهد در زیر می آید، رابطه بین مسیح و یلدا ادراک می شود، یلدا برابر است ،با شب اول جُدی و شب هفتم دی ماه جلالی و شب بیست و یکم دسامبر فرانسوی.

 
در باب اقتباس مسیحیان از این جشن در روزنامه جام جم آمده که بعد از مسیحی  شدن رومیان سیصد سال پس از تولد عیسی مسیح،کلیسا جشن تولد مهر را به عنوان زادروز عیسی پذیرفت زیرا  زمان دقیق تولد وی معلوم نبود .در حقیقت این جشن از پیروان آیین میترائیسم از تمدن ایران باستان به دیگر نقاط جهان رفته بود .روم و دیگر ممالک اروپایی روز 21 دسامبر را به عنوان تولد میترا جشن گرفتند، ولی پس از قرن چهارم میلادی در پی اشتباه محاسباتی این روز به 25 دسامبر انتقال یافت ،و از سوی مسیحیان به عنوان روز کریسمس جشن گرفته شد.

از این رو است که تا امروز بابانوئل با لباس و کلاه موبدان ظاهر می شود ،و درخت سرو و ستاره بالای آنهم یادگاری از کیش مهر است .

دکتر میرجلال الدین کزازی به این معنی اشاره دارد؛ که ایزد مهر در یکی از شهرهای ایران از ناهید زاده شد، واندکی بعد ایرانیان به کیش مهر پرستی گرویدند. آیین این کیش به رم رفت. یولیانوس یا ژولیان پادشاه رومی مردم کشورش را به پیروی از این آیین دعوت کرد. بعد ها با گسترش مسیحیت در این کشور کشیشان چون نتوانستند، از برگزاری این جشن جلوگیری کنند، مجبور شدند، این شب را زادروز تولد عیسی معرفی کنند، هنوز هم بسیاری از نشانه های ایرانی در کریسمس باقی مانده است. ایرانیان قدیم در شب چله درخت سروی را با دو رشته نوار نقره ای و طلایی می آراستند. مهر از دوشیزه ای شانزده ساله باکره به نام اناهیتا درون غاری زاده شده است. مسیحیان درخت کاج و عیسی مسیح را جایگزین سرو ومهر کردند.

خُرابه ها در آیین مغان و پرستشگاه های ناهید را در آیین میترائیسم در ارتفاعات می ساختند، که هنوز هم آثاری از آنها در اطراف تهران دیده می شود. نظیر قلعه دختر یا قزل مامای آهار و جز آن. دکتر حسین کریمان در تحقیق گرانسنگی این آیین و اثار بر جای مانده از ایران باستان را مورد دقت و کاوش قرار داده است. بر اساس همین تفحص او اعتقاد دارد؛ بقعه بی بی شهر بانو نیز در جنوب تهران به ناهید تعلق دارد.
بر پایه باور ایرانیان باستان نور، روز و روشنایی خورشید نشانه آفریدگار و تاریکی و سرما نشانه اهریمن بود، و این دو دائم در جنگند. بلندی روز نشان از پیروزی آفریدگار و درازی شب نشان از غلبه تاریکی دارد، از این رو است که ایرانیان در این شب که درازترین شب سال است، گردهم می آمدند، و با افروختن آتش از خورشید طلب برکت می کردند.
مهر به معنای خورشید یکی از مغان ایرانی و هندی و مربوط به پیش از ظهور زردشت در ایران است.
 در مهر یشت اوستا آمده: 
«... مهر آسمان با هزاران چشم بر ایرانی می نگرد تا دروغی نگوید»
 

 

منوی اصلی

صفحه اصلی
مطبوعات و رسانه
مقالات و عناوین
برگ هایی از تاریخ تهران
تاریخ سکه
خرید کتاب
دانلود کتاب
کتاب‌های منتشر شده
ارتباط با مولف

جستجو
حاضرین در سایت
13 میهمان حاضرند
آمار بازدید ها
امروز163
دیروز217
تا کنون2215247

تهران نامه

© Copyright 2008 DARIOUSH SHAHBAZI . All rights reserved.