پنجشنبه 2 آذر 1396

به پایگاه اینترنتی آثار تالیفی داریوش شهبازی خوش آمدید. تمامی مطالب این سایت تحت حمایت قانون « حقوق مولفين » میباشد. هرگونه سوء استفاده به هر شکلی يا انتشار مطالب در سایتها یا نشریات بدون کسب اجازه از مولف و بدون ذکر منبع اکيدا ممنوع است. استفاده از مجموعه مقالات بصورت یکجا ممنوع میباشد.

 

صفحه اصلی arrow مقالات و عناوین arrow زنان نامدار تهران قدیم یادارالخلافه-3 قمرالملوک

زنان نامدار تهران قدیم یادارالخلافه-3 قمرالملوک


قمرالملوک وزیری
                                   ز حسن روی تو  به دین خلق می ترسم
                                                           که بدعتی که نبوده است در جهان آری
                                                                                        سعدی    
بدعت آوردن ،(بدعت گذاشتن و بدعت نهادن) همیشه در میان مردم موافقان و مخالفانی دارد.
در تمامی جوامع بشری مردم براحتی با تغییر سنت و بر هم خوردن رسم و آیین خود کنار نمی آیند. رسم تازه و آیین نوگو اینکه هواخواهانی دارد ولی همیشه با مخالفت های جدی روبروست.قمرالملوک وزیری از زنانی بود که در اواخر عصر قاجاریه و اوایل دوره پهلوی پا به میدان هنری نهاد که پیش از او جامعه ایرانی آنرا تجربه نکرده بود  وبطور کلی جهان نیز آنچنان با این حادثه آشنایی معدودی در بعضی از کشور هابیش  نداشت.قمر بدعت آور شد و شهره خاص و عام گردید و از نام آوران این رشته هنری در تهران بلکه در سراسر ایران شد.قمرالملوک نخستین زنی است که  در ایران پا به عرصه آواز خوانی در ملا عام نهاد هر چند کار او به سختی گرایید ولی سرانجام سماجت های او به ثمر نشست و در زمره هنرمندان پایتخت درآمد و به سرعت راه پیشرفت را پیمود و از نامداران شد قمر سرگذشت حیرت آوری دارد از اینکه خواننده ای که روزی آن شهرت وثروت را بدست آورد سر انجام گوشه فقر و گمنامی جان به جان آفرین سپرد.
قمر به سال 1284شمسی در خانواده ای مذهبی در تاکستان قزوین زاده شد، پدرش هنگام تولد زنده نبود.و در سال های نخستین زندگی(18ماهگی) مادر را نیز از دست داد،و مادر بزرگش سرپرستی او را به عهده گرفت .مادر بزرگ قمر روضه خوان بود و در مجالس روضه خوانی که در دوره ناصری جایگاهی رفیع یافته بود قمر را همراه می برد و بدین ترتیب او از کودکی با روضه خوانی و حضور در جمع مانوس شد و از این راه اعتماد به نفس در  خور تاملی بدست آورد.و از طرفی حنجره مناسب خواندن را نیز از مادر بزرگ به ارث برده بود . قمر رموز اولیه آواز خواندن را از مادربرزگش آموخت.این خواندن سبب شدتا شبی که استاد نی داود صدای ائ زا شنید  جذبه ای در آن یافت تا رهایش نکند.قمر جوان را به کلاس خود آورد و راه ورود به کلاس دیگر استادان را برایش گشود و از وی خواننده ای بزرگ ساخت.
قمر در سال 1303شمسی نخستین کنسرت خود را اجرا کرد.روز بعد نظمیه که غافلگیر شده بود از او تعهد گرفت تا دیگر بدون حجاب کنسرت ندهد.
کاری که قمر کرد بی سابقه بود نه فقط عموم مردم که اهالی موسیقی نیز آزادانه پذیرای آن نبودند .
درآن اوان مدرسه موسیقی (کلوپ موسیقی)تازه تاسیس علی نقی وزیری اعلان داشت؛ زن های مسلمان را نخواهیم پذیرفت .
در جراید نیز مخالفت های فراوانی با قمر می شد. جریده شفق سرخ مطالب تندی در باره او چاپ می کرد. قمر در مقاله ای به دفاع از فعالیت هنری اش نوشت:«...آقای دشتی،ما زن های تهران هر چند هم به عقیده سر کار عالی نالایق باشیم این قدر فهیمیده ایم که قوانین مقدسه مطهر اسلام جز در بعضی از موارد مانند جهاد و غیره زن و مرد یکسان است،اگر موسیقی حرام است و در شریعت مقدس اسلام این عمل حرمت دارد چه مرد ها ی مسلمان و چه زن های مسلمه بایستی از این عمل پرهیز نمایند.چه دلیل دارد که مرد ها مجازند که این صنعت را بیاموزند و زن ها از آموختن این صنعت لطیف محرومند...»
از یاد نبریم،دشتی در اوان جوانی درس طلبگی خواند،و بعد حوزه را رها کرد،و به مشاغل دیگر از جمله روزنامه نگاری و انتشار روزنامه دست رد.
ولی با گذشت زمان روز به روز بر اقبال مردم از قمر افزوده می شد و او نه تنها در تهران  که در دیگر شهر ها نیز کنسرت هایی اجرا نمود
تصنیف های فراوانی را خواند  در سال 1310 کنسرت همدان را اجرا کرد و ترانه های عارف را خواند تصنیف هایی از نامداران آن عصر از قبیل ،ایرج میرزا،نی داود،ملک الشعرا و امیر جاهد(روزنامه نگار و شاعر معروف) می خواند.
کار قمر طوری اوج گرفت که همه را مبهوت خود ساخت وی هفته ای دو تصنیف می خواند در گرماگرم اقبال مردم از قمر شرکت (کمپانی)معروف اروپا «هیزماسترز ویس»نخستین بار برای ضبط صدای او دستگاه صفحه پرکنی به تهران آورد و کمی بعد شرکت «پولیفون» نیز اقدام به این کار کرد.
اولین صفحه ای که قمر ضبط کرد،تصنیف جمهوری از عارف قزوینی در دستگاه ماهور بود.
در سال 1319 با گشایش رادیو و پخش صدای قمر مقبولیت او در میان عموم باز هم بیشتر شد و بر هواخواهان خاص و عام وی افزود.
قمر شخصیتی بی نظیر داشت او هرگز ثروت نیاندوخت و هر چه بدست آورد عیارانه به فقرا بخشید .در آمد کلان کنسرت ها را به خانه نمی برد .در آمد کنسرت 1303 را به امور خیریه داد. عواید کنسرت مشهد را  صرف آرامگاه فردوسی کرد . در سال 1308کنسرتی به نفع شیر و خورشید اجرا کرد و عواید آن را به بچه های یتیم سپرد.حتی وقتی نیرالدوله والی خراسان چند گلدان نقره به او هدیه داد . او آن هارا نیز به عارف بخشید، هر چند می دانست عارف مورد غضب نیرالدوله و رضا شاه است.روزی نبود که هدیه های مردمی به او تقدیم نشود ،ولی او چیزی از آن ها را نزدخود نگاه نمی داشت.
فقط مردم کوچه و بازار نبودند که عاشقانه  به صدای گرم او  گوش جان می سپردند. بلکه بسیاری از خواص ،دل در گرو علاقمندی وی داشتند .عارف و شعرایی که برای او شعر می سرودند  تیمور تاش وزیر دربار پهلوی و...شیفته او بودند. استاد شهریار او را در غزلی  مدح کرد. استاد بنان وی را ام کلثوم ایران خواند.
اقبال مردم از قمر فقط حاصل  صدای خوش و سحر انگیز او نبود، بلکه گشاده دستی و خیر خواهی و شخصیت والای انسانی قمر بود که قمر را میان مردم« قمر »
کرده بود .
عجب آنکه زنی که فداکارانه عمری با فقر مردمش جنگید  و کوشید تا شاید تلخی فقر را از کامشان بزداید ،سرانجام این بانوی بخشنده و مهربان خود در چنگ فقر وتنگدستی از پای در آمد و در میان مردمی که  روزگاری برایش پای می فشردند و دست می افشاندند. غریبانه جان فشاند.
دهه سی سال های فرود و غم انگیز زندگی قمر به شمار می آید . سختی امرار معاش کارش را به کافه ها ی درجه پایین کشانید و روزها یی که دیگر حنجره اش نتوانست صدای خوش الحان جوانی را بیرون دهد در فقر مطلق غوطه ور بودتا در 14 مرداد 1338 با سکته مغزی در گذشت و از عذاب تهیدستی  و بی توجهی راحت شد و  جسمش درخاک قبرستان ظهیرالدوله برای همیشه آرمید . وروح بزرگش به آسمان ارواح صالحان پر کشید.
 بخشی از غزل استاد شهریار:


از کوری چشم فلک امشب قمر این جاست

آری قمر امشب به خدا تا سحر این جاست

آهسته به گوش فلک از بنده بگویید

چشمت ندود این همه ، امشب قمر این جاست

آری قمر آن بلبل خوش خوان طبیعت

آن نغمه سرا بلبل باغ هنر این جاست

شمعی که به سویش من ِ جانسوخته از شوق ،

پروانه صفت باز کنم بال و پر این جاست

تنها نه من از شوق سر از پا نشناسم

یک دسته چو من عاشق بی پا و سر این جاست
  ای کاش سحر ناید و خورشید نزاید               
 چونکه قمر ا ینجا،قمر اینجا،قمر اینجاست
   در ذکر کار های خیر او بسیار گفته و نوشته اند:
روزگاری که اوضاع بسامانی هم نداشت باز سختی زندگی نتوانسته بود از لطافت طبعش بکاهد؛می گویند،مدتی شب  هاکه  از رستوران به خانه می رفت می گفت غذای مرا در ظرفی بگذارید تا به خانه ببرم . بعد معلوم شد سگی در مسیر خانه اش تازه زاییده بود ه و او غذا را برای آن سگ وبچه هایش می برده است
و یا اینکه شبی تمامی سکه های دستمزدش را به تعدادی تهی دست پخش کرد طوریکه آخر شب پولی نداشت تا کرایه درشگه ر ا بپردازد.
 
مجله تهران مصور در شماره 833 مرداد 1338 خورشیدی از مراسم دفن قمرالملوک وزیری نوشت:
... جنازه قمر صبح روز جمعه برای انجام مراسم مذهبی به امامزاده قاسم فرستاده شد و پس از غسل قرار شد که جسد را به یکی از مساجد شهر منتقل کرده و به وسیله رادیو برای تشییع جنازه قمر از مردم هنردوست دعوت به عمل آورند، تا روز شنبه در آن مراسم شرکت کنند.  اما جنازه قمر مانند اشخاص مجهول الهویه که دیوار بر سر آنها خراب میشود یا زیر ماشین میروند به سردخانه پزشکی قانونی منتقل گردید...
روز بعد جنازه خیلی بی سروصدا به وسیله آمبولانس وزارت دادگستری ابتدا به منزل او واقع در تهران نو منتقل گردید و از آنجا که بیست نفر در تشییع جنازه او شرکت کرده بودند، به آرامگاه ظهیرالدوله منتقل گردید...
قمر را بی سرو صدا به خاک سپردند، در ظهیرالدوله جز تنی چند از دوستان قدیمی قمر و چند جوان هنردوست کسی نبود. هنرمندانی که خود را خاک پای قمر می دانستند حتی زحمت آن را به خود ندادند که در مراسم تدفین ستاره موسیقی ایران حضور یابند. اداره رادیو به کلیه خوانندگان اطلاع داده بود که به ظهیرالدوله بیایند و در مراسم به خاک سپردن قمر حضور داشته باشند، اما هیچیک نیامندند، این نامردمی را به چه چیز جز غرور و خودپسندی بیجا می توان حمل کرد؟
درمیان کسانی که برای تشییع قمر به ظهیرالدوله آمده بودند، چند چهره آشنا از جمله: استاد نی داوود، حسین تهرانی، بدیع زاده و ذبیحی دیده می شدند. بدیع زاده سخنرانی کرد و قمر را مورد تجلیل قرارداد، سخنان او از همه آتشین تر و پرشورتر بود. ذبیحی بر بالین قمر مرثیه خواند. یکی از دوستان قمر گفت:
 «ما برای یک آوازه خوان ساده نمی گرییم، اشکهای ما در عزای انسانی است که زندگی خود را وقف خدمت به خلق کرد.»
 

منوی اصلی

صفحه اصلی
مطبوعات و رسانه
مقالات و عناوین
فرهنگ تاریخ تهران
برگ هایی از تاریخ تهران
تاریخ سکه
پیشینه تهران قدیم
تهران امروز
گالری
ارتباط با مولف
خرید کتاب
دانلود کتاب

جستجو
حاضرین در سایت
7 میهمان حاضرند
آمار بازدید ها
امروز398
دیروز574
تا کنون1970498

تهران نامه

© Copyright 2008 DARIOUSH SHAHBAZI . All rights reserved.