سه شنبه 21 آبان 1398

به پایگاه اینترنتی آثار تالیفی داریوش شهبازی خوش آمدید. تمامی مطالب این سایت تحت حمایت قانون « حقوق مولفين » میباشد. هرگونه سوء استفاده به هر شکلی يا انتشار مطالب در سایتها یا نشریات بدون کسب اجازه از مولف و بدون ذکر منبع اکيدا ممنوع است. استفاده از مجموعه مقالات بصورت یکجا ممنوع میباشد.

 

صفحه اصلی arrow مقالات و عناوین arrow تکیه پهلوان شریف در تهران قدیم(گذر چالمیدان)

تکیه پهلوان شریف در تهران قدیم(گذر چالمیدان)

تکیه پهلوان شریف در تهران قدیم
پیش از آنکه شرحی بر این تکیه آوریم بجاست تاریخچه تکیه را به اختصار واشاره باز شناسیم:
هر چند در بررسی و مطالعه پیشینه «تکیه» در ایران زمین میان محققان اختلاف نظر وجود دارد و بدرستی و مستدل ،زمان پیدایی تکیه را نمی توان دانست،ولی از مطالعه اسناد تاریخی و بررسی فرهنگ مردم در این سرزمین و دقت در چگونگی برگزاری آیین ها و مراسم گروهی ایشان قطع به یقین می توان بیان داشت که تکیه نیز در کنار دیگر مکان های نظیر آن از دیر باز محل گردآمدن ساکنان محله در شهر ها برای برگزاری مراسم سوگواری و جشن و دیگر مراسم دسته جمعی بوده است.
این واقعیت را در مطالعه پیشینه  طراحی و معماری بنا هایی چون آتشکده ،زورخانه ،خانقاه و جز آن به نیکی می توان دریافت .زیرا اصول مبنایی این ابنیه در طراحی آنها یکی است.تنها نیاز های عقیدتی و کاربردی است که تغییراتی را در معماری این بنا ها موجب می شود.
سکویی گرد یا هشت گوش در وسط،یکی از مشخصه های تکیه است که در خانقاه و زورخانه نیز دیده می شود.البته به قصد ایجاد تفاوت به سبب اختلاف کار کرد سکوی بر آمده در تکیه را در زورخانه گود کرده اند.
در تهران قدیم تمامی تکایا دارای مشخصات فنی تکیه نبوده بلکه اغلب در محلات فضا های میدانگاهی و گاه تکیه زمین های بایری وجود داشته است که در بیشتر ایام سال محل آمد و شد مردم و یا به صورت خرابه افتاده بوده فقط در دهه اول محرم آنجا را برای برگزاری مراسم سوگواری و اجرای تعزیه آماده می کرده اند.
آنچه ازبررسی اسناد تاریخی در تهران بر می آید نشان می دهد.اوج حرکت تکیه داری و تکیه سازی در تهران باید مربوط به دوره ناصری وبخصوص زمان ساخته شدن تکیه دولت دانست .در این تکیه تمامی جوانب مورد نیاز در بر پایی مراسم آیینی عمومی توسط معمار و طراح بنا پیش بینی شده بود. به طوریکه آن را با بزرگترین ساختمان های تاتر و نمایشنامه در اروپا می شد مقایسه کرد.
با این مقدمه مختصر از تکیه نوبت به بررسی تاریخچه تکیه پهلوان شریف می رسد.
این تکیه در مرکز محله قدیمی چال میدان یکی از چهار محله عتیق تهران صفوی قرار داشت.
گو اینکه اسناد و مدارک تاریخی بر جا مانده از تهران صفوی به قدر کفایت مارا در شناسایی پهلوان شریف و تکیه وی یاری نمی کند ولی این امر موجب دلسردی ما در این پژوهش نمی شود.
مطالعه نخستین نقشه های تهران در دوران سه پادشاه قجر فتحعلی شاه ،محمدشاه وناصرالدین شاه نشان می دهد تکیه پهلوان شریف در آن عصر وجود داشته به طوری که در نقشه موسیو کرشش چاپ سال1275قمری تام این تکیه و کوچه پهلوان شریف در نزدیکی آن ثبت شده است.چون اسناد ومدارک تاریخی شهر تهران در عصر قجر بسیار فراوان تر از دوره پیش از پایتختی آن است و در این دوره هیچگونه اسنادی از هویت پهلوان شریف وجود ندارد و از طرفی در فاصله صفویه تا بر آمدن آقامحمد خان تغییرات فاحشی در ابنیه تهران رخ نداده است.به طوریکه بنا های صفوی از جمله ساختمان های حمام و...خواهر شاه تهماسب که به «خانم» شهرت دارد در همین محله چال میدان تا این عصر باقی مانده است.چنین می توان نتیجه گرفت پهلوان شریف از شخصیت های دوره صفوی باید باشد چنانکه در این عصر بنا هایی از قبیل بازار و کاروانسرای احمد کور،حمام و تکیه و مدرسه خانم در محله چال میدان ساخته شد که با نام احد کور از اکابر آن روزگار وخانم خواهر شاه تهماسب صفوی بوده است.
افزون بر آنچه گذشت احمد امین رازی در کتاب «تذکره هفت اقلیم»در سخن از پدر و عمویش می نویسد:
«میرزا احمد برادر خواجه محمد شریف و پدر صاحب تالیف در معاملات و...»
این میرزا احمد همانست که شاه تهماسب نیز در وصف او سروده است :
میرزا احمد طهرانی ما                                ثالث خسرو خاقانی ما
میرزا احمد شاپور آمد                              از عقب دشمن او کور آمد
نویسنده«جغرافیای تاریخی تهران » گمان دارد پهلوان شریف می تواند همین خواجه شریف باشد.
نگارنده با این نظر موافق است زیرا از زمان شاه تهماسب تا دوره قاجاریه بنا هایی که از صفویه دست کم تا اواخر قاجاریه بر جا بود به اشخاص نامداری تعلق داشت که از خاندان سلطنت  یا همسنگان بوده ،بنا براین می توان چنین نتیجه گرفت که پهلوان شریف همان خواجه محمد شریف برادر میرزا احمد است که از خاندان های نامدار و معتبر تهران  بودو روابط نزدیکی با شاه داشت.
تکیه پهلوان شریف میدانگاهی بود در محل تقاطع گذر تکیه پهلوان شریف با گذر تکیه عباسعلی که چند سده توانست میزبان اجرای مراسم مذهبی و جز آن برای بخشی از ساکنان محله چالمیدان باشد.
گذر تکیه پهلوان شریف امروز به شهید موسوی کیانی وگذر تکیه عباسعلی به کاهوند تغییر نام داده اند.
در تعقیب مسیر حیات این تکیه موقعیت آن را تا اواسط عصر پهلوی هم می شود دنبال کرد تا اینکه در ساخت و ساز های آن سال ها از میان رفته است.
بجاست گوشزد شود که کوچه ای همنام با نام پهلوان شریف در محله چال میدان در جنوب همان تکیه قرار دارد و آن راهی بود شرقی غربی که به میدان کاه فروش ها جنب امامزاده سید اسماعیل کشیده می شد.
این کوچه بعد ها در اواخر دوره ناصری کما ل ا لملک و امروز بالاگر نام دارد .
چه خوب بود  اگر  دست کم این نام ها که بخشی از میراث فرهنگی و تاریخی شهر تهران است حفظ می شد.

منوی اصلی

صفحه اصلی
مطبوعات و رسانه
مقالات و عناوین
برگ هایی از تاریخ تهران
تاریخ سکه
خرید کتاب
دانلود کتاب
کتاب‌های منتشر شده
ارتباط با مولف

جستجو
حاضرین در سایت
37 میهمان حاضرند
آمار بازدید ها
امروز163
دیروز217
تا کنون2215247

تهران نامه

© Copyright 2008 DARIOUSH SHAHBAZI . All rights reserved.