پنجشنبه 2 آذر 1396

به پایگاه اینترنتی آثار تالیفی داریوش شهبازی خوش آمدید. تمامی مطالب این سایت تحت حمایت قانون « حقوق مولفين » میباشد. هرگونه سوء استفاده به هر شکلی يا انتشار مطالب در سایتها یا نشریات بدون کسب اجازه از مولف و بدون ذکر منبع اکيدا ممنوع است. استفاده از مجموعه مقالات بصورت یکجا ممنوع میباشد.

 

صفحه اصلی arrow مقالات و عناوین arrow حرب خانه (اولین سرباز خانه تهران)

حرب خانه (اولین سرباز خانه تهران)

حرب خانه
 از اتفاق روزگار در این دوسده ای که از پایتختی تهران می گذرد، جهان  دچار دگرگونی خارق العاده ای شده است. در حقیقت توسعه و رشد علم بشر در این 200 سال چنان شتاب گرفته و زندگی آدمیان را به قدری متحول نموده که گاه قیاس متعلقات دو مقطع زمانی به فاصله تنها 50 سال باورش مشکل است .تهران در این دوره خاص بیش از هر شهر دیگری در ایران دستخوش این تغییرات و تحولات بوده است.
توسعه و گسترش تهران در این دو سده تحت تاثیر دو نیروی فوق العاده قوی بوده و هست. نخست پایتختی آن است. عاملی مهم که همواره این شهر را تحت الشعاع قرار داده و به تنهایی موجب تغییراتی شگرف بوده و دیگر تحولات جهانی که جمع این دو عامل باعث شده بسیاری از دارایی  های فرهنگی و معنوی کهن این شهر که معرف اصالت و هویت آن بوده در سیل تغییرات از میان رفته است.هویت شهر تهران را هرگز در سیمای امروزی پایتخت نمی توان یافت. همه تلاش محققان و پژوهشگران در حوزه فرهنگی، جغرافیایی، تاریخی و دیگر ابعاد در پایتخت کم سن سال ایران ،شناخت و جمع آوری نماد های این هویت است، تا شاید با ثبت آنها در اوراق تاریخ از افسوس آیندگان کمی توان کاست.
 «حرب خانه»نام و مکانی متعلق به تهران قدیم و تهرانیان آن روزگار است. در این جستار بنا داریم که اسناد و منابع تاریخی تهران را بررسیم و بکاویم تا به قدر وسعمان این نماد هویتی از میان رفته را باز شناسیم.
حرب خانه را باید نخستین« سرباز خانه »تهران که خارج از ارگ سلطنتی بنا شده، دانست.حکومت تهران، این سرباز خانه را پیش از جباخانه و زنبورک خانه در محله بازار ساخت.خوب است پیش از آنکه محل حرب خانه را بشناسیم ، به معنا و پیشینه کار بردی این لغت توجه کنیم .
حرب در لغت به معنای جنگ و ستیز آمده :
«... والا آماده حرب و جدال باش ...»/سفر نامه قلی میزرا ،ص 8.
«... می باید ... وسایر قواعد حرب را آموخته تکمیل نمایند ...»/قانون نظام ،ص 57 .
«... آنچه لازمه حرب و دفاع بود حاضر داشتند ...»/مرآت البلدان ،ص 160.
«.... در مقدمات حرب ترقی کرده بود ...»/شرح حال ملک آرا،ص 79.
«... موجب حرب و سبب غرامت نگردد...»/تاریخ بیداری ایرانیان ص65 نقل در فرهنگ اصطلاحات قاجاریه.
نبرد و کار زار / مهذب الاسماء.
بدان تا نباشد به بیداد حرب / فردوسی .
حرب به اندازه و مقدار کن/ناصر خسرو .
پندار درحرب هفت خوانم/ مسعود سعد.
آتش حرب سوزان شد/تاریخ یمینی ، ص 350.
از خیال حرب نه هراسید کسی / مولوی ، نقل در لغت نامه
ترکیباتی که از این لغت در منابع قاجاری و پیش از آن توان جست بسیار است :
حرب گاه ، حرب گه یا حرب جایی ، میدان جنگ است / منتهی العرب / تاریخ طبرستان .
«.... بیش از این ملت مظلوم پایمال حرب گاه نکردند ...»/ روزنامه روح القدس ، ص 4 .
حربه آلت جنگ«... یراق و حربه خود را آزمایش کرد...»/ سفرنامه رضا قلی میرزا، ص 609.
«... خبری که حربه معتبر ملاحان است ...»مرآت السفر ،ص 24 .
«... چند حربه از شش لول و قمه همراه او دیدند ...»/ نوری ،ص 13.
حربه آتشین ،سلاح گرم نظیر تفنگ :
«... با حربه آتشین مسلح بود ...»/ تاریخ بیداری ایرانیان ، ص 277.
حربه ساز ، سازنده اسلحه سرد :
«... کفش دوز و حربه ساز و ... باید در حجراتی که فرشش از آجر است منزل داشته باشند...»/ قانون نظام، ص 9.
اهالی حربیه،افراد نظامی :
«... اهالی حربیه فراوان است...»/سفر نامه سیاح،ص 389.
وزارت حربیه،وزارت جنگ :
«... اجزای وزارت حربیه ...»/افضل التواریخ،ص27 .
ارکان حرب،ستاد فرماندهی :
«... آنرا به ارکان حرب لشکر مربوط بدهند...»/قانون سرباز گیری، ص 88.
مرکز ارکان حرب،«ژاندارمری مرکب از مرکز ارکان حرب در طهران و...»/پیشنهاد کمیسیون،ص412.
حرب دان – عالم به فنون جنگ :
«... سوم شجاع و مبارز و حرب دان و سلاح شناس»/ سندباد نامه ،ص 318.
دارالحرب – میدان جنگ محل در گیری :
«... بشارت حریت 1905 روسیه را به یک دارالحرب و میدان مبارزات مبدل کرد...»/صوراسرافیل ، ص228.
از شرحی که گذشت تا حدودی با«حرب»و مشتقات آن به وقت رواج و استعمال به خصوص در روزگار قاجار پی بردیم. اینک به بررسی حرب خانه تهران می رسیم :
فعلا تنها سندی که درآن حرب خانه آمده نقشه برزین روسی است. برزین به سال 1258 قمری در عصر پادشاهی محمد شاه قاجار به تهران آمد و برای تهیه نقشه از تهران برداشت خود را همراه دیگر یادداشت هایش به روسیه برد و 10 سال بعد نقشه تهران را در مسکو چاپ و انتشار داد . در این نقشه،در نقطه ای ازشمال شرقی محله بازار حرب خانه پایتخت را تعیین کرده است. محلی در جنوب شرقی چهار سوق بزرگ در ادامه بازار مسگر ها جایی که به تقریب امروز با« سرای ضرابی»انطباق دارد.
بدین روزگار در سطح تهران و خارج از ارگ سلطنتی جز حرب خانه جایی برای نظامیان و اهالی قشون وجود نداشت. از این رو این مکان را باید نخستین جایگاه اهالی لشکر، در این شهر دانست.آنچه بر این گمان ابهام مارا به همراه دارد. وجود زنبورک خانه است . می دانیم که در دوره محمد شاه در جنوب بازار مجاور ضلع جنوبی حصار صفوی زنبورک خانه ای بود .
زنبورک خانه، سرباز خانه ای برای استقرار شتران و زنبورک ها (نوعی سلاح معمول آن عصر )و زنبورکچی ها بود .تا پیدا شدن سندی بر خلاف این نقشه (برزین)می توان گفت زنبورک خانه بعد از حرب خانه احداث شده همانطور که تاریخ تاسیس جباخانه غرب سبزه میدان رانیز باید بعد از آن دانست.
در حالی حرب خانه را نخستین سرباز خانه خارج از ارگ تهران می دانیم ،که وجود سرباز خانه مهم و بسیار وسیع تر ازاین حرب خانه را در داخل ارگ، پیش از آن بر ما مسلم است .این سرباز خانه در نقشه برزین «لشکرخانه»و در نقشه سروان ناسکوف هم سرباز خانه ارگ مشخص شده است
این لشکر خانه در زمان ناصرالدین شاه به «انبار غله»اختصاص یافت.در محل آن بعد از تخریب حصار صفوی در شمال محل انبار غله« قورخانه» ساخته شد.
از آنجایی که حفاظت ونگاهبانی از شخص شاه و اساس و بنیاد سلطنت از اهم وظایف قشون و محافظین بود، بنا براین تا پیش از توسعه و گسترش تهران، محل استقرار اهالی نظام و نگهداری اسلحه و مهمات و چهار پایان مورد نیاز داخل ارگ سلطنتی قرار داشت.لیکن با توسعه شهر و افزایش جمعیت، ضرورت نزدیک شدن افراد انتظامی به محل سکونت و تجارت تهرانی ها احساس شد . بر این اساس حکومت تهران، جایی را برای استقرار داروغه و شب گرد و گزمه و دیگر کار کنان انتظامی و نگهداری اسلحه مورد نیازآنها در نظر گرفت ،لذا این حرب خانه  در محله بازار ایجاد شد.
از آنچه گذشت می توان چنین نتیجه گرفت ،که حرب خانه جایی، برای استقرار قوای انتظامی و نگاه داری اسلحه و مهمات و دیگر ملزومات چیزی نظیر زنبورک خانه و... در گذشته و یا سر باز خانه امروزی بوده است.
در دوره رضا شاه دیگر از حرب خانه خبری نیست. تنها جایی که نامی نزدیک بدان دارد« ار کان حرب »است ، که دراین دوره مبادرت به تهیه نقشه شانزده بخشی از گستره تهران از حدود دماوند تا کرج نموده که نقشه ای بسیار سود مند است . بعد ها با تغییر تشکیلات اداری، سازمان جغرافیایی ارتش مسئولیت تهیه نقشه ها را در سطح کشور به عهده گرفت .

منوی اصلی

صفحه اصلی
مطبوعات و رسانه
مقالات و عناوین
فرهنگ تاریخ تهران
برگ هایی از تاریخ تهران
تاریخ سکه
پیشینه تهران قدیم
تهران امروز
گالری
ارتباط با مولف
خرید کتاب
دانلود کتاب

جستجو
حاضرین در سایت
11 میهمان حاضرند
آمار بازدید ها
امروز398
دیروز574
تا کنون1970498

تهران نامه

© Copyright 2008 DARIOUSH SHAHBAZI . All rights reserved.