پنجشنبه 2 آذر 1396

به پایگاه اینترنتی آثار تالیفی داریوش شهبازی خوش آمدید. تمامی مطالب این سایت تحت حمایت قانون « حقوق مولفين » میباشد. هرگونه سوء استفاده به هر شکلی يا انتشار مطالب در سایتها یا نشریات بدون کسب اجازه از مولف و بدون ذکر منبع اکيدا ممنوع است. استفاده از مجموعه مقالات بصورت یکجا ممنوع میباشد.

 

صفحه اصلی arrow مقالات و عناوین arrow کافه باغ شمیران(ویگن و...)

کافه باغ شمیران(ویگن و...)

کافه«باغ شمیران»
باغ شمیران،نه باغ بود و نه در شمیران قرارداشت، بلکه کافه رستورانی بودکه نام خاطره انگیز خود را مدیون خوش ذوقی مالکش بود.
این کافه به دورانی تعلق دارد که دوره تحول و دگرگونی ناگهانی تهران به حساب می آید.دوره ای که جامعه ایرانی و بخصوص تهرانی در تمامی ابعاد دچار تغییراتی شگرف شد.پدید آمدن نسلی از روشنفکران،تغییر سبک معماری به وجهی ملحم از معماری ایران باستان و معماری اروپایی،تحولات اساسی در چهره شهر به لحاظ شهرسازی وایجاد خیابان های جدید و پیدایی دانشگاه ،بیمارستان ،کارخانه ،هتل،سینماو...و ده ها دگرگونی ها ی دیگر که موجب بر هم خوردن شیوه زندگی ورفتارمردم شده بود، همگی حاصل تغییر سلطنت در ایران و تحولات جهانی بود که خود جزیی از تاریخ کهن این سر زمین به شمار می رود.
یکی از ابعاد این تغییرات،تحولی بود که در مکان ها ی غذاخوری و امثال آن پیدا شد. قهوه خانه های قاجاری تهران غذایش دیزی و چایی با حضور اجباری منقل تریاک بود .درخرابات ها علاوه بر کوفته و دمپختک ویخنی و... بنگ و حشیش از اقلام ضروری بساط پذیرایی شان به شمار می رفت .عرق خوری های ارامنه و یهودی های تهرانی هم مشروبات الکلی و دیگر مخلفات مورد نیاز مشتریان خود را در مجمع های مسی روی حصیر های گسترده بر زمین فراهم می کردند .با تغییرات پدید آمده  دیگر این مکان ها پاسخگوی نیاز پایتخت نشین ها نبود .بنابر این در روند این تحولات رفته رفته از شمار آن قهوه خانه ها و خرابات ها (از دهه سی به بعد دیگر تهران خراباتی نداشت)کاسته می شد و بر تعداد کافه رستوران ها ی به سبک اروپایی افزوده می گردید .کافه هایی که کم کم پاتوق برخی از روشنفکران نظیر صادق هدایت ،نادر پور، صادق چوبک ،ناتل خانلری ،انجوی شیرازی ،کیانوری،طبری و...شد .کافه هایی که مناسب بحث و جدل های سیاسی و فرهنگی و اجتماعی آن قشر باشد و در کنار آن بتواند از نسل جدیدی از پول دار ها نیز پذیرایی کند.
درآن بحبوحه تحولات، تنها  خیابان استامبول (جمهوری کنونی) به فاصله کوتاهی شاهد پیدایی چندین کافه وپیاله فروشی شد از قبیل؛ کافه نادری، کافه باغ شمیران ،کافه شهلا(که بعد به سینما تبدیل شد) کافه باغ گلشن مقابل باغ سپهسالار( که بعد ها کافه لوکو لوس شد)و پیاله فروشی موسیو نرسیده به میدان بهارستان که پاتق طیب و دارو دسته اش بود وکافه کانتینانتال که مهوش در آنجا می خواند و...
این کافه ها دارای صندلی  وبشقاب و کارد و چنگال وپذیرایی به شیوه اروپایی و برخی از آن ها  دارای صحنه نمایش(سن) و دسته نوازندگان و خواننده(ارکستر)بودند ، خوانندگانی نظیر قمرالملوک،مهوش ،ویگن و... در آنجا می خواندند. کافه باغ شمیران،که در چهار راه استامبول قرار داشت .جزو همین کافه ها به شمار می رفت.
در محله تازه تاسیس دولت(دروازه دولت و میدان توپخانه شمال و جنوب این محله بودند) در اواخر دوره ناصرالدین شاه باغ های فراوانی ساخته شد  و یا از قبل وجود داشت. باغ های پر آوازه ای چون باغ ایلخانی (محل بانک ملی و...)،باغ سپهسالار (ضلع شرقی خیابان سپهسالار)،باغ کنت(شمال شرقی چهارراه کنت)،باغ امین السلطان(سفارت روسیه)،باغ ظل السلطان(وزارت فرهنگ) باغ مخبرالدوله (سفارت آلمان و ترکیه )باغ لاله زارو...یکی از این باغ ها هم باغ حسام السلطنه بود. این باغ در شمال شرقی چهار راه استامبول قرارداشت . حسام السلطنه لقب سلطان مراد میرزاپسر سیزدهم عباس میرزانایب السلطنه(1233-1300قمری)بود.  او حکوت های مناطق مختلفی نظیر خراسان،یزد،ارسباران(قراچه داغ)و...را داشت. حسام السلطنه دارای املاک متعددی بود. یکی از آن ها همین باغ مورد نظر است. اعتمادالسلطنه در باره ثروت او در سال 1300قمری، نوشته است:
«...حسام السلطنه عموی شاه با دو سه کرور( کرور=500هزار) دولت، امروز شش ساعت به غروب مانده مرحوم شد...»
باغ حسام السلطنه مطابق نقشه نجم الدوله(چاپ1309قمری) از جنوب به خیابان بی نام(جمهوری)و از شمال به باغ قهوه چی باشی و دو قطعه زمین بایر و از شرق به تکیه رضاقلی خان هدایت و از غرب به زمین باریکی که در تعریض خیابان علاءالدوله(فردوسی)افتاد ،محدود می شد. در گوشه شمال غربی این باغ سفارت هلند قرار داشت.
با مرگ حسام السلطنه آن بلایی برسر این باغ آمد، که بر دیگرباغ های این محله گذشت. اراضی یکپارچه این باغ به قطعاتی تقسیم  و به افرادی واگذار شد.قطعات را یکی یکی ساختند و یکی از آن ها هم به «کافه باغ شمیران»تبدیل یاقت.کافه ای که از ابداعات فرنگی مآبانه آن روزگار بود. در دهه های نخستین سده معاصر کافه ها را در باغ ها می ساختند  و در این کافه ها دیگر برسم قدیم  از تخت و سکو و زیلو و حصیر برای نشستن مشتریان استفاده نمی شد. بلکه در آن ها میز و صندلی رواج یافت .و باغذا های جدید و مشروبات الکلی  از مشتریان پذیرایی می گردید و همگی دارای موسیقی زنده و خواننده بودند و در فضای باغ، زیر درختان سر سبز و باغچه هایی با گل های لاله عباسی و گل سرخ ویاس امین الدوله و...و آسمان پر ستاره ساعات خوشی را شب ها برای مشتریانشان فراهم می کردند.
آن روز ها شمیران از شهر تهران فاصله زیادی داشت و مجموعه ای از آبادی های خوش آب و هوا و ییلاقی تهرانی ها به شمار می رفت. بنابر این انتخاب این نام که صفای آن کوهساران را تداعی می کرد افزون بر دیگر جاذبه های معمول در آن فضای با طراوت« باغ شمیران» شده بود.
این کافه خاستگاه خوانندگان جوانی چون ویگن وجز آن  بود .تهران درآن سال ها شاهد اتفاقات و حوادث گوناگونی بود در سال 1320شمسی رضا شاه با استعفاءاز سلطنت  حکومت را به محمد رضای جوان سپرد  و این حادثه یعنی گشوده شدن ناگهانی فضای سیاسی -اجتماعی کشور و فعالیت آزادانه احزاب و مطبوعات و اهالی قلم و اندیشه و بی نظمی هایی که در جنگ جهانی دوم با ورود قوای متفقین به تهران ،حادث شده بود،وعواملی دیگر دهه بیست را از دیگر دوره ها کاملا جدا می کند.

محمود کتیرایی در سخن از پاتوق های صادق هدایت ، درصفحه 44 کتاب تهران، این کافه را چنین توصیف کرده است :
« این کافه که در بالاتر از چهارراه استانبول بود(و هنوز هم هست) گذشته از شیرینی فروشی باغچه ای داشت.زمینش را خاک رس ریخته بودند.دارای درختان بید و افرا بود و باغچه ای داشت که در آن گل لاله عباسی و پیچک و نیلوفر می کاشتند. فضایی بود که در حدود صد تا صندلی می خورد . لا بلای درخت ها میز و صندلی می گذاشتند. همه جور غذا و مشروبی داشت.
هدایت آخر شب های تابستان تا اوایل پاییز به این کافه می رفت ...این کافه معمولا پاتوق لات های پولدار بود. البته میزی که هدایت می نشست بکلی از آن ها جدا بود.ارکستر و گاهی وقت ها مطرب های روحوضی هم داشت اما او پشتش را به ارکستر و مطرب ها می کرد و ابدا نگاه نمی کرد...»

منوی اصلی

صفحه اصلی
مطبوعات و رسانه
مقالات و عناوین
فرهنگ تاریخ تهران
برگ هایی از تاریخ تهران
تاریخ سکه
پیشینه تهران قدیم
تهران امروز
گالری
ارتباط با مولف
خرید کتاب
دانلود کتاب

جستجو
حاضرین در سایت
16 میهمان حاضرند
آمار بازدید ها
امروز398
دیروز574
تا کنون1970498

تهران نامه

© Copyright 2008 DARIOUSH SHAHBAZI . All rights reserved.