چهارشنبه 29 شهريور 1396

به پایگاه اینترنتی آثار تالیفی داریوش شهبازی خوش آمدید. تمامی مطالب این سایت تحت حمایت قانون « حقوق مولفين » میباشد. هرگونه سوء استفاده به هر شکلی يا انتشار مطالب در سایتها یا نشریات بدون کسب اجازه از مولف و بدون ذکر منبع اکيدا ممنوع است. استفاده از مجموعه مقالات بصورت یکجا ممنوع میباشد.

 

صفحه اصلی arrow مقالات و عناوین arrow زرگنده و درخت مقدس

زرگنده و درخت مقدس

زرگنده و درخت مقدس
در سال های دهه های سی و چهل، بیست سی سالی بود، که حصار تهران(تخریب حصار ناصری از اوایل سده سیزده شمسی آغاز شد ولی بخش هایی از آن تا بعد از جنگ جهانی در  گوشه جنوب شرقی حوالی میدان خراسان، هنوز باقی بود)را خراب کرده بودند و از بعضی جهات شهر شروع به توسعه و گسترش نموده بود، و مسافتی را نیز پیموده بود ،ولی هنوزشهرتا رسیدن به قلهک و زرگنده راهی دراز داشت. در حقیقت دهه چهل سال های پایانی عمر بسیاری از آبادی های اطراف تهران به شمار می رود که پس از گذشت یک دهه و با ورود انقلاب اسلامی سرعت توسعه این شهر چنان شتاب گرفت که به سرعت تمامی آبادی های گرداگرد خود را در نوردید وبصورت شهری یکپارچه در آمد. بطوریکه امروز دیگر نمی توان تشخیص داد در این گستره وسیع آبادی هایی وجود داشت و مرز هر کدام کجا بود. ساکنان بومی آبادی ها هر چند در ملیت ، مذهب و زبان و ...با دیگر نقاط این سرزمین مشترک بودند، ولی اعتقادات و رفتار های ویژه خود را داشتند، که  حتی گاهی مردم دو آبادی همسایه با هم چنان اختلاف نظر هایی پیدا می کردند، که موجب قطع ارتباط ساکنان آن دو آبادی می شد. به عبارت دیگر آبادی ها هر چند فاصله زیادی از یکدیگر نداشتند اما دارای هویتی مستقل بودند .
در آن سال هاآخرین خانه های ضلع غربی محله زرگنده انتهای کوچه قنات بود ،از سمت جنوب زرگنده را تقریبا نمی شد از محله حسن آباد جدا کرد و ضلع شرقی هم با خانه های محله قلهک تا حدودی ادغام شده بود وشمال محله به باغ وسیع سفارت روسیه می رسید.
از ضلع غربی تا حوالی خیابان ولی عصر و بلوار ناهید سراسر بیابان و غیر مسکون بود. در این فاصله بزرگراه مدرس و افریقا و خیابان های فرعی آنها هنوز احداث نشده بود.همان جایی که امروز یک متر هم فضای نساخته نمانده است.آن حدود را تپه ماهورتشکیل می داد. این تپه ها جنوب تپه های الهیه قرار داشت که امروز همه ساخته شده است.
در این تپه ها جز بوته های گیاهان بومی هیچ درختی وجود نداشت . بندرت تک درختی پیدا می شد. درخت داغداغان در کنار زبان گنجشگ و عرعر قدیمی ترین درختانیند که با کم آبی و سختی زمین در این تپه ها و اراضی کوهستان شمیران کنار آمده اند و فقط با آب باران سالانه قناعت می کنند.داغداغان را در آبادی های شمیران «تا» یا«ته»می گویند.در لغتنامه دهخدا و خغرافیای تاریخی شمیران بدین معنا اشاره شده است.
درخت«ته»میوه ای شبیه نخود دارد و کمی کوچکتر از آن است.این میوه در اواخر تابستان وقتی برسد برنگ قهوهای روشن و شیرین است و مزه مطبوعی دارد.
روبروی حسینیه زرگنده خانه ای قدیمی وکاهگلی با تیر های چوبی قرار داشت.این خانه متعلق بود به شخصی بنام مدباشی(محمدباشی).مدباشی در گوشه خانه اش مغازه کوچکی داشت که در آن بقالی می کرد.خانه مد باشی نبش کوچه قنات بود.مد باشی در همان سال ها در گذشت و بعدها خانه او هم خراب شد.
 در انتهای کوچه قنات زرگنده دیوار سنگی است ،که دو پله جنوبی و شمالی دسترسی عابرین را به قسمت شمال کوچه امکان پذیر می کند. کمی بالاتر از  انتهای این کوچه تک درختی کهنسال باتنه بسیار قطور وجود داشت،این درخت کهن بسیار تنومند بود و شاخه های متعدد و قوی داشت که تمامی هشت نه بچه های ده دوازده ساله محل را در شاخه های خود جا می داد،بطوریکه ساعت های زیادی در تابستان بچه ها  ازآن شاخه ها بالا و پایین می رفتند و به بازی می پرداختند،و از میوه آن تناول می کردند. این درخت چند صد ساله برای ساکنان بومی زرگنده تقدس داشت. ساکنان بومی این آبادی برای عبادت و نیایش هر چند امامزاده اسماعیل را نیز در محل داشتند،ولی این درخت را هم مقدس می شماردند و پناه و ملجا خود به حساب می آوردند.  شاخه های فراوان و دسترس آن پر بود از پارچه های رنگارنگ که مردم دخیل بسته بودند. مردم برای حاجت روایی خود به کنار درخت می رفتند و بدین وسیله با خدای خود راز و نیاز می کردند  و به نیایش او می پرداختند و برسم سنتی خویش دخیل می بستند تا حاجتشان روا گردد.
بعد ها معلوم نشد چه کسی یا کسانی بدون توجه به تعلقات مردم، تصمیم به قطع آن درخت گرفتند وبا از میان برداشتن آن در آن اراضی  مدرسه ای ساختند . بدین ترتیب نماد محله زرگنده ریشه کن شد،و از بین رفت وآن مردم هم البته با گذشت زمان تک تک  به  دیار دیگر رخت بر بستند.کوچه قنات به جواهری تغییر نام یافته است، مدرسه نیز به نام انوری خوانده می شود.

باید توجه داشت درخت داغداغان هزاران سال است که آموخته طبیعت ایران است و در ایران باستان ارزش این درخت شناخته شده بود.نکته مهم اینکه در فرهنگ کهن ترکمنان این درخت  تقدیس شده و در نقشه فرش ترکمنی طراحی می شود و ایشان برای محافظت از چشم خوردن تکه ای از چوب آن درخت را به گردن می آویزند،بنابراین مقدس شمردن درخت زرگنده توسط اهالی در شصت هفتاد سال پیش باید ریشه در اعتقادات  بسیار کهن ساکنان آبادی های مناطق کوهستانی شمیران(قصران) نظیر ترکمنان داشته باشد که از بی توجهی این رفتار در جایی ثبت و ضبط نگردیده است.

 

منوی اصلی

صفحه اصلی
مطبوعات و رسانه
مقالات و عناوین
فرهنگ تاریخ تهران
برگ هایی از تاریخ تهران
تاریخ سکه
پیشینه تهران قدیم
تهران امروز
گالری
ارتباط با مولف
خرید کتاب
دانلود کتاب

جستجو
حاضرین در سایت
6 میهمان حاضرند
آمار بازدید ها
امروز203
دیروز548
تا کنون1941890

تهران نامه

© Copyright 2008 DARIOUSH SHAHBAZI . All rights reserved.