سه شنبه 28 آبان 1398

به پایگاه اینترنتی آثار تالیفی داریوش شهبازی خوش آمدید. تمامی مطالب این سایت تحت حمایت قانون « حقوق مولفين » میباشد. هرگونه سوء استفاده به هر شکلی يا انتشار مطالب در سایتها یا نشریات بدون کسب اجازه از مولف و بدون ذکر منبع اکيدا ممنوع است. استفاده از مجموعه مقالات بصورت یکجا ممنوع میباشد.

 

صفحه اصلی arrow مقالات و عناوین arrow صنعت ملی در تهران

صنعت ملی در تهران


گام نخست  صنعت ملی در تهران
مواجهه شرق و غرب در دو قرن اخیر بسیار به زیان شرق تمام شد . در این تقابل،عثمانیان از صفحه روزگار ناپدید و خاک عثمانی پاره پاره گشت . چین زیربار ستم تحمیلی انگلستان از اوایل قرن نوزدهم میلادی تا اواخر قرن بیستم در رنج و عذاب بود . سالیان درازی شیره جان هندوستان ثروتمند را دولت انگلیس کشید و پیش از ترک آن کشور، خاک آن را چند تکه  گردانید .سرزمین وسیع ایران که از دوران باستان تا این زمان بر جا مانده بود، مورد چپاول روس و انگلیس قرار گرفت ،و بخش هایی مهم از ایران جدا شد . گو اینکه هر گز از حیله گری و کینه توزی دول غربی به ویژه دولتین یاد شده، نمی توان گذشت، اما در تاریخ، نباید گناه عقب ماندگی خویش را گردن دیگران انداخت.زیرا هر ملتی بدنبال منافع خود است.دست کم تا برقراری نظامی عادلانه در سطح بین الملل(که اکنون آرزویی بیش نیست)  نباید از بیگانگان  انتظار رعایت انصاف داشت،که در نظام طبیعت ضعیف پامال است.
دراین مطلب به چگونگی تاسیس صنعت ملی در ابتدای سلطنت ناصرالدین شاه،که متاثر از مدیریت بی نظیر و ارزشمند میرزا تقی خان امیر کبیر صدراعظم او بود،و آنچه دراین باره در تهران اتفاق افتاد، مختصر اشاره ای می شود .
در زمینه تاریخ اقتصادی ایران در دوره قاجاریه و شاخه های فرعی آن ،چون صنعت ، تحقیق و پژوهش مستقل وپر شماری نمی توان یافت، مگر آنچه در لابه لای اوراق  تاریخی پنهان و پراکنده  است .در سده نوزدهم که اروپا در عرصه  علم و صنعت تاختن آغازید،ایران فرصت مناسبی برای پیشترفت و توسعه داشت ،که به ارزانی از دست داد.
 عواملی متعدد سبب عقب ماندگی اقتصاد ایران به روزگار قجر شد. عوامل داخلی نظیر؛ ویژگی های جغرافیایی ، ساختار اجتماعی و تشکیلات ایلاتی ، حکومت پادشاهانی بواقع کم هوش ، و...واز سویی دیگر دستیابی دول غربی بخصوص دو جهان خوار « روس و انگلیس »به علم وصنعت و ثروت و قدرت متاثر از آن، بوده است .
امیر کبیر در حالی به صدارت ناصرالدین شاه رسید، که ایران از رنج شکست های تحمیلی روس آزرده و سر شکسته ، و نظام اقتصادی اش در کشاورزی سنتی و عقب مانده ای، خلاصه شده بود .
امیر کبیر که در دستگاه بزرگمردانی چون میرزا بزرگ و پسرش قائم مقام فراهانی به خوبی تربیت یافته و در سفر های روسیه و عثمانی با پیشرفت های روزافزون صنعتی اروپا آشنایی پیدا کرده و عشق به وطن سراسر وجودش را فرا گرفته بود، خوب می دانست ،که پیشرفت کشور و نجات این ملت از چنگال فقر و حقارت خصم نابکار، راهی ندارد، جز پایه گذاری و ایجاد صنعت جدید و پیشرفت کشاورزی و توسعه و گسترش بازرگانی داخلی و خارجی و . . . و از همه مهمتر دستیابی به علوم جدید . بنا براین آنچه را که طی سالیان در خود پرورانده بود،به منصه ظهور گذاشت. او فرمان داد، تا در هر زمینه ای که امکان داشت،اقدامات عاجلی انجام گردد.به همین منظور،درآن اوان نخستین گام های صنعت ،در خور و متناسب توانایی و استعداد های موجود،برداشته شد .
روزنامه  وقایع اتفاقیه از آن اقدامات،  در آن دوران نوشت :
« اولیای دولت اهتمام دارند صنایع بدیعه ممالک محروسه رونق تمام یابد . »
سیاست امیر کبیر بر این امر استوار بود،  تا با استخدام استاد کاران اروپایی و اعزام صنعت کاران  به آن کشور ها برای آموزش و خریداری کارخانه های متعدد از فرنگ صنعت روز را در ایران پدید آورد .
در این عصر، بهره برداری از معادن آغاز شد، و همزمان، اقدام به تاسیس کارخانه های پارچه با فی ، شکر ریزی ، چینی و بلور سازی ، کاغذ سازی ، چدن ریزی ، فلز کاری و . . . گردید .
امیر،برای انتقال علم ،در دارالفنون رشته های علمی و صنعتی و . . . را در نظر گرفت ،وبرای هر رشته استادی از کشور های غربی استخدام شد.
لویی ناپلئون به مناسبت پادشاهی ناصرالدین شاه از فرانسه سه دستگاه کوره ذوب فلزات سرب و مس به ایران فرستاد ،که امیرکبیر آن ها را به صنعت کاران سپرد، تا به کار اندازند .
در سال 1267 قمری ، تعدادی از صنعت گران را برای تعلیم به روسیه فرستاد ؛
آقا رحیم در کاغذ سازی ، کربلایی عباس در بلور سازی ، کربلایی صادق در چدن ریزی  ، کربلایی احمد در تصفیه شکر و قند سازی ، مشهدی علی در نجّاری و اسباب چرخ سازی، آقا عبد الله در شمّاعی .
در سال 1270 قمری ، آقا رحیم در تهران کارخانه بلور سازی بر پا کرد . کارخانه ریسمان ریسی در چهار طبقه در پایتخت ایجاد شد . کارخانه چلوار بافی بین تهران و شمیران بنا گردید و کارخانه . . .
علاوه برآن، ساخت کاسه ، سماور و بخاری امریکایی نیز آغاز شد. و دوشادوش اقدامات بنیادی پایتخت، در دیگر شهرها هم چنین تحولاتی پدید آمد . مجمع الصنایعی در تهران برپا شد ،که مباشرت آن با معیرالممالک بود. به استناد« وقایع اتفاقیه» در آن حجره های  ساعت سازی ، آپالیط سازی ، زرکشی ، زردوزی ، خیاطی ، ملیله سازی و نمونه کار چین ، نقاشی ، تفنگ سازی بر قرار گردید .متاسفانه بعد ها با از میان رفتن امیرکبیر بیشتر این صنایع از کار افتاد، و حتی در دوره های بعدی نیز کارخانه های قند کهریزک و کبریت سازی و صابون پز خانه و  . . پس از افتتاح دیری نپاییدند، و با دسیسه روس و انگلیس و پاره ای بیگانه پرست خیانت پیشه یک به یک از میدان بدر رفتند .
پس از امیر دیری گذشت، و صنایعی در پایتخت پا نگرفت .علت آن، حضور انگلیس و روسیه بود،که هر کدام به سهم خود مانع از پیدایی صنعت و توسعه آن می شد.زیرا با رشد فزاینده دانش و صنعت غرب که موجب تولید بیشتر می گردید،آن ها نیاز به بازار جدید برای کالای خود داشتند.بنابراین منافع کشورشان در این بود، که نگذارند ایران خود صاحب صنعت شود.این سیاست که کمک عده ای از دولتمردان ایرانی را نیز همراه داشت،سبب شد، تا ایرانیان فرصت های گران بهایی را در زمانی که هنوز فاصله شرق و غرب در صنعت زیاد نشده بود،از دست بدهند.  بطوریکه تا اواخر قاجاریه جز معدودی کارخانه های غیر حساس چیزی عاید هموطنانمان نشود.
برخی از کارخانه های تهران قدیم ، کارخانه مسلسل سازی و کارخانه برق و کارخانه رسومات ( عرق سازی ) در جوار دروازه دوشان تپه ( = میدان شهدا ) ، ضرابخانه در شرق جاده سلطنت آباد در اراضی مهران ، کارخانه باروت سازی در باغ مهران ، کارخانه آبجو سازی در مجیدیه کارخانه آجرپزی حاج امین الضرب در جنوب دروازه حضرت عبدالعظیم ( = میدان شوش ) ، کارخانه کاغذ سازی در غرب خیابان علاءالدوله (=محل سفارت خانه انگلیس وغیره.

منوی اصلی

صفحه اصلی
مطبوعات و رسانه
مقالات و عناوین
برگ هایی از تاریخ تهران
تاریخ سکه
خرید کتاب
دانلود کتاب
کتاب‌های منتشر شده
ارتباط با مولف

جستجو
حاضرین در سایت
46 میهمان حاضرند
آمار بازدید ها
امروز2
دیروز119
تا کنون2216756

تهران نامه

© Copyright 2008 DARIOUSH SHAHBAZI . All rights reserved.