سه شنبه 21 آبان 1398

به پایگاه اینترنتی آثار تالیفی داریوش شهبازی خوش آمدید. تمامی مطالب این سایت تحت حمایت قانون « حقوق مولفين » میباشد. هرگونه سوء استفاده به هر شکلی يا انتشار مطالب در سایتها یا نشریات بدون کسب اجازه از مولف و بدون ذکر منبع اکيدا ممنوع است. استفاده از مجموعه مقالات بصورت یکجا ممنوع میباشد.

 

صفحه اصلی arrow مقالات و عناوین arrow محله های تهران

محله های تهران

محله های تهران
                                                                    خانه ای در کوی درویشان بگیر 
                                                                     تانماند در محلت زاهدی  
                                                                                                      سعدی
محلت(ع)؛جای فرودآمدن،منزل،کوی،برزن/معین.
محلت،محله(ع)؛کوی،برزن ،یک قسمت ازچندین قسمت شهر و یا قصبه و یا قریه/ناظم الاطباء.
قسمتی از شهر که در آن کوی ها و کوچه ها و برزن ها باشد.گفت پدر ندارم و لیکن مادر به فلان محلت نشیند/نوروزنامه/لغتنامه.
محله های تهران پیش از صفوی:
پیش از آنکه ری مورد هجوم مغول ها در اوایل قرن هفتم قرار گیرد،تهران باستناد برخی از نوشته های قدما،دارای محله هایی چند بوده،که با ویران شدن ری، و توسعه یافتن تهران بر اثر مهاجرت جمعی از اهالی ری به آنجا و دگرگونی وضع آبادی تهران، آگاهی دقیقی از سرنوشت آن محله ها نداریم.محله هایی چون؛ساران(نامدارانی نظیر؛سارانی از آن محلت بوده اند و...).
محله های تهران از صفویه به بعد:
با صدور فرمان شاه تهماسب،به سال 961قمری،حصار تهران را پی افکندند.بنایی که تا سال1286(1284تا1286تخریب حصار طول کشید)قمری،بر پابود.روزی که تهران را محصور کردند، بسیار وسیعتر از فضای سکونت و کسب وکار تهرانیان بود.آن وقت،هسته اصلی( اطراف سر پولک کنونی)را مساحتی از تهران قدیم که در محله های عود لاجان و چال میدان و بازار مشترک بود،تشکیل می داد.البته به این مساحت،چند نقطه کوچک دیگر، چون؛محدوده آب پخش کن سنگلج و سید نصر الدین ومقر خان یا حاکم(ارگ سلطنتی بعد) ...را نیز باید افزود.
بدان روزگار تهران به چهار محله بسیار وسیع تقسیم می شد؛سنگلج،بازار،چال میدان و عودلاجان.اهالی تهران از طریق چهار دروازه؛درشمال دروازه شمیران،درغرب دروازه قزوین،درجنوب دروازه شاه عبدالعظیم ودر شرق دروازه دولاب ،به بیرون راه می یافتند.
جز آن حدودی که بالا بدان اشاره شد،بقیه مساحت تهران، عاری از هر گونه بنایی بود.در این اراضی تهرانیان قدیم، بیش از سیصد سال تمامی نیاز غذای خود(اعم از میوه،غلات،حبوبات وصیفی جات و...)وعلوفه حیوانات خویش و...با کشت وکار بدست آوردند.
به سبب اینکه تا اواسط قاجاریه که هنوز جز محله درباری ارک هیچ محله ای بر آن چهار محله افزوده نشده بود،این محلات و دروازه های چهار گانه را «عتیق»می نامیم.از این زمان به بعد بر اثر تراکم جمعیت روز افزون شهر تهران و نیاز مردم به خانه های اضافه،هجوم شهر به فضاهای خالی، روند فزاینده و شتابانی بخود گرفت.در این عصربساتین و باغ ها و مزارع داخل حصار صفوی، بعد از صد ها سال عمر، یکی پس از دیگری خراب شد،و به فضای مسکونی،وخانه های مرکزی به مناطق تجاری تبدیل یافت.
محله های تهران در دوران قاجاریه پیش از خراب شدن حصار صفوی:
چنانکه بالا اشاره شد از اواسط عصر قجر افزایش جمعیت و به تبع آن خانه سازی و...شتاب فراوانی بخود گرفت.بنابراین دراین دوره تهرانیان، شاهد تولد تدریجی محله هایی نو بودند.
محله هایی که با ویران شدن باغ ها و بستان ها پدید آمدند.محله هایی چون؛محله باغ امین درمحله عودلاجان،محله باغ خسرو خان در محله سنگلج،محله باغ امین حضور ،محله باغ پسته بک.
محلاتی راکه در این دوره در تهران پیدا شدند،می توان به چند گروه تقسیم کرد:
1-محله هایی که بر اثر سکونت اقوام مهاجر،پدید آمدند؛محله باجمانلو ها در سنگلج،محله ترکمان ها،محله عرب ها(در چال میدان و عودلاجان)،محله قمی ها
2-محله اطراف امامزاده ها؛محله امامزاده یحیی.
3-محلاتی که به سبب وجود بنایی ویا چیز دیگری بود؛بنای منار، محله پامنار،چنار خون بار سید ولی،محله پاچنار.جبه خانه،محله جبه خانه(جباخانه).چال حصار،محله چال حصار.حیاط شاهی،محله حیاط شاهی.مظهر چشمه حاج علیرضا،محله بالا و پایین سرچشمه.فیلخانه شاهی،محله فیلخانه.پل(به لهجه تهرانی قدیم پول)نهر دولاب،محله سر پولک.قورخانه،محله قورخانه کهنه.کاروانسرای زغالی،محله زغالی.گود زنبورکخانه(زنبورک نوعی سلاح قدیم نظیر خمپاره بود)،محله زنبورکخانه.
4-محلاتی که در اراضی باغ ها ساخته شدند،محله باغ امین و...
5-محله ای که بخاطر سکونت جمعی خاص بود؛ محله سادات،محله ارامنه(ارمنی ها)،محله کلیمیان(کلیمی ها،یهودی ها)
6-محلاتی که با سکونت اهالی صنفی خاص پدید آمد؛محله شاه غلامان،
7-محله هایی که مجاور دروازه های عتیق ساخته شدند؛محله دروازه شمیران(بعد ها محله شمیران وبر اثر کثرت استعمال به تخفیف،محله شمران گفته شد)در شمال محله عتیق عودلاجان .محله دروازه نو،در جنوب محله عتیق بازار.
8-محله هایی منسوب به اشخاص مشهور؛محله نصیر الدوله در عودلاجان.محله نوروز خان در بازار
محله هایی که بعد از فرو پاشی حصار صفوی پدیدار شدند:
1-محله دولت؛این محله مهمترین محله تهران قدیم بشمار می رود، که در دوره ناصری بوجود آمد.این محله بدان روزگار سکونتگاه رجال دربار قجر و حتی اوایل پهلوی بود.علاوه بر آن تمامی سفارتخانه های اروپایی و بازرگانان ایرانی و خارجی و ...در این محله رحل اقامت افکندند و خاستگاه تجارت نو و مشاغل نو ظهور گردید.مشاغلی چون؛کافه رستوران ها،سینما ها،تاتر ها،نمایشخانه ها،نخستین بار در این محله پابه عرصه وجود نهادند.
2-محلاتی که در مجاورت دروازه ها تشکیل گردید(باید تذکر داد،این محله ها بیرون حصار صفوی تشکیل شدند،ومنسوب به دروازه های چهار گانه عتیق نیستند. بنا براین نباید، با مثلا دروازه محله شمیران که در محله عتیق عودلاجان قرار داشت ،اشتباه کرد)؛محله دروازه شمیران ،محله دروازه قزوین،محله دروازه دولاب.محله بیرون دروازه حضرت عبدالعظیم.
3-محله هایی که به بنایی منسوب بودند؛ سر قبر آقا(آرامگاه امام جمعه تهران)،محله سر قبر آقا.مریضخانه دولتی (سینای کنونی)،محله مریضخانه.
4-محلاتی که به افراد نامدار منسوب بودند؛محله آقا(حاج)شیخ هادی.
5-محله های وسیعی که بر اثر توسعه محلات عتیق در جریان توسعه شهر با احداث حصار ناصری پدید آمد؛محله تابع بازار در جنوب محله عتیق بازار،محله تابع محله عتیق سنگلج در غرب آن بوجود آمد.محله تابع محله عتیق چال میدان که در جنوب آن محله ساخته شد.
محله های تهران در دوران پهلوی اول:
با کشته شدن ناصرالدین شاه  و روی کار آمدن مظفرالدین شاه عصر نویی در ایران آغاز شد.در این دوره ،دمل های چرکین حکومت و استبداد ناصری سر باز کرد،ودر ناصیه دربار فاسد و ناکار آمد قجر،عجز و ناتوانی آشکار گشت.دربار تهیدست مظفری با گرفتن قرضه از روسیه احتضار سلسله قجر را شتاب بخشید. در این دوره، دغدغه های نویی، جسته گریخته در فضای دربار و پایتخت و در موج بعدی در سراسر ایران تولد یافت.زمزمه های خوشی از جنس آزادی،حقوق برابر و... درگوش مردم به نجوا در آمد.آزادی خواهی و بعد مشروطه خواهی شمیم روح نوازی شد، که سراسر ایران را فرا گرفت.این فضای اجتماعی، حدود سه دهه مردم پایتخت را مشغول کرد.
در این دوران بعکس دوره ناصری، چهره شهر تغییر چندانی پیدا نکرد.اما با روی کار آمدن سید ضیاء و سردار سپه و در ادامه آن برقراری حکومت پهلوی،ناگهان تهران، پوست ترکاند،وبا تخریب حصار ناصری،ضمن تولد خیابان های جدیدی چون شاهرضا(انقلاب)،سی متری نظامی(کارگر)،شوش ،شهناز،و یا شهباز(هفده شهریور)،دیگر مانعی بر سر راه توسعه تهران در جهات گوناگون و پیدایی محلات نو نماند.محله های این عصر از این قرار است:
1-محله تخت جمشید(به تقریب اراضی خیابان طالقانی را شامل می شود)؛این محله رجالی ترین محله نو در دوران رضا شاه است، که در آن خانه های رجال،و دانشگاه و سینما و کافه رستوران ها و مراکز فرهنگی- اجتماعی تازه ای آشکار شد.افرادصاحب نام و مال، رفته رفته از محله دولت به این محله کوچ کردند.
2-محله اراضی مظفری؛این اراضی وسیع که از شمال به اراضی طرشت و از شرق به تهران واز غرب به اراضی مهرآباد و از جنوب به بریانک و... محدود می شد در دوران پهلوی اول به صورت منظم با ایجاد خیابان های موازی تقسیم وبه مرور(بخشی از آن در دوره بعد ساخته شد)به ساخت و ساز خانه اختصاص یافت.و بدین ترتیب محله سلسبیل پدید آمد.فرق این محله با محله تخت جمشید،این بود، که مردم متوسط به پایین در آن ساکن شدند.
3-
محله های تهران در دوران محمد رضا پهلوی:
1-تهران نو؛...
2-تهرانپارس؛
3-سید خندان؛
4-دریان نو؛
5-گیشا؛
6-آریاشهر؛
7-تهرانسر؛
8-نازی آباد؛
9چهارصد دستگاه؛
10-جوادیه؛
11-شهرک غرب؛
محله های تهران بعد از پیروزی انقلاب اسلامی:
1-سعادت آباد؛
2-پونک؛
3-جنت آباد؛
و...
 

منوی اصلی

صفحه اصلی
مطبوعات و رسانه
مقالات و عناوین
برگ هایی از تاریخ تهران
تاریخ سکه
خرید کتاب
دانلود کتاب
کتاب‌های منتشر شده
ارتباط با مولف

جستجو
حاضرین در سایت
5 میهمان حاضرند
آمار بازدید ها
امروز163
دیروز217
تا کنون2215247

تهران نامه

© Copyright 2008 DARIOUSH SHAHBAZI . All rights reserved.