سه شنبه 28 آبان 1398

به پایگاه اینترنتی آثار تالیفی داریوش شهبازی خوش آمدید. تمامی مطالب این سایت تحت حمایت قانون « حقوق مولفين » میباشد. هرگونه سوء استفاده به هر شکلی يا انتشار مطالب در سایتها یا نشریات بدون کسب اجازه از مولف و بدون ذکر منبع اکيدا ممنوع است. استفاده از مجموعه مقالات بصورت یکجا ممنوع میباشد.

 

صفحه اصلی arrow مقالات و عناوین arrow پس قلعه یا دربند علیا

پس قلعه یا دربند علیا

پس قلعه يا دربند عليا
پس قلعه، را همه به خوش آب و هوايي و فضايی مطبوع و ييلاقي مي‌شناسيم، ولي کارشناسان هواشناسي بر خلاف اين تصور، معتقدند هواي پس قلعه و ديگر آبادي‌هاي دامنه جنوبي کوه‌هاي شميران نه تنها از هواي بهتري نسبت به دیگر نقاط شهر بویژه غرب، بر خوردار نيستند، بلکه حتي از بيشتر نواحي تهران، هوايش آلوده‌تر است. با اين استدلال که هواي آلوده در اثر وزش بادهاي ملايم غرب به شرق که توان عبور از کوه را ندارد، در جبهه جنوبي کوه‌هاي شميران فشرده شده، و هواي آلوده متراکمي را پديد مي‌آورد، اما آنچه باور اين واقعيت را براي گروهي از تهراني‌ها سخت کرده است، خنکي هواست، که پديده طبيعي کوهستان است.
بيش از اين با هواي پس قلعه کاري نداريم. مي‌خواهيم، در اين مجال اندک به تاريخچه آبادي پس قلعه بپردازيم، از وجه تسميه، پيشينه تاريخي ، کسب کار ساکنان، امامزاده ، قلعه اش و راه کوهستاني دل انگيزش که تا قله توچال بلندترين نقطه اين رشته کوه ادامه می یابد سخن بگوییم.
در پهنه و گسترده تهران، در طول تاريخ قلعه‌هاي زيادي پديد آمده است، نظير؛ قلعه ارامنه، قلعه يوسف آباد، قلعه مرغي و غیره. يکي از آنها هم، همين  قلعه‌ايست که امروز آن را بيشتر خواهيم شناخت. قلعه‌اي که آبادي پس قلعه، چنانکه از نامش پيدا ست، پشت (شمال) آن قرار دارد.
ساخت بناي قلعه شميران يا دژ تاريخي شميران، دست کم به قرون اوليه هجري قمري (حداکثر تا قرن ششم) مي‌رسد، و سرگذشت اين دژ نه تنها در حافظه کهنسالان اين آبادي چون لوح محفوظ به گونه‌اي شيرين و روياپرورانه به نقل از پيشينيان خود باقي است، که در کتب تاریخ و جغرافیای قديم چون ”تاريخ طبرستان و رويان“ و ”تاريخ گيلان و ديلمستان“ و... نيز از آن ياد شده است.
در این فرصت، نمي‌توان از حوادث و مستندات دژ بطور مفصل سخن گفت، و از معماري آن و مشخصات فني و مصالح به کار رفته، در آن ياد کرد. تنها به محل قلعه اشاره مي‌کنيم، و بر مي‌گرديم، به موضوع تاريخ آبادي پس قلعه.
براي رفتن به پس قلعه از دربند، دو راه وجود دارد، يکي همان راهي است،که از کنار رودخانه دربند عبور مي‌کند، و بيشتر مردم براي گذراندن ساعاتي در دره پس قلعه، خود را سواره از اين راه به سربند، مي‌رسانند، و ديگر راهي که اهالي پس قلعه و کوهنوردان و طبيعت دوستان آن را خوب مي‌شناسند، و آن راه بالا ست.
در اين راه پس از عبور از شير دره، به کوه سر قلا، مي‌رسيم. بر فراز همين کوه است ،که دژ تاريخي شميران يا قلعه شميران بنا شده بود، و روزگاري، بس دراز آوردگاه فاتحان این ناحیه و دشمنانشان بوده است. امروز بناي دژ، سالم نمانده، اما آثاري از آن در محل باقي است، که همت مسولان ميراث فرهنگي را براي احيا و بر پايي و حفظ آن اثر ملتمسانه طلب مي‌كند.
آبادي پس قلعه، بر اساس سر شماري 1335 خورشيدي، داراي 104 نفر مرد و 95 نفر زن بوده است. محصولاتي را که در آن دوران براي پس قلعه بر شمرده‌اند، عبارت بود؛ از ميوه‌هاي معمول در آبادي‌هاي شميران نظير؛ گيلاس، آلبالو، آلو و گردو و نيز از صيفي‌ها خيار شميراني.
پس قلعه‌اي‌ها غير از باغداري، دامداري هم مي‌کرده‌اند. اين نکته در همين جا بايد ذکر شود،که کوه نشينان شميرانات امروز هم در بيشتر آبادي‌ها دامداري مي‌کنند، و دام خود را که بز و گوسفند است، در دامنه‌هاي این کوهستان به چرا مي‌برند، ولي ظاهراً بيش از ظرفيت مراتع و علف‌هاي موجود است،که غفلت در نظارت بر آن موجب از ميان رفتن بسياري از تنوع گياهان و علف‌هاي کم نظير منطقه خواهد شد، و اين امر توجه مسئولان را به خود جلب مي‌کند.
بر اساس نقشه تهران ترسیمی مهندس بغايري، آبادي پس قلعه 2100 متر ارتفاع دارد، و نام کهن آن ”در بند عليا“ بوده است. اين آبادي داراي متعلقاتي است، مانند؛ امامزاده، تکيه، مسجد و... که موجزوار شرحي را از هر يک مي‌آوريم:
در مسير حرکت به شمال يعني شير پلا و قله توچال در دره پس قلعه، سمت چپ راهي است، فرعي که از راه اصلي جدا مي‌شود، این راه ما را به امامزاده ابراهيم مي‌رساند. امامزاده‌اي با بقعه چهار گوش سنگي و ضريحي چوبي، که نسب نامه متقن و پيشينه‌اي کهن ندارد. گويند صاحب بقعه از سادات موسوي است، و منسوب به حضرت موسي کاظم (ع) است. زوار ارادتمندی دارد، چشمه باصفایی در ايوانش روان است،که  مشرف به دهکده پس قلعهمی باشد. و مهمتر از همه موقوفاتي دارد، نظير؛ مسجد، سقاخانه، قهوه خانه، و باغچه‌اي که در سال 1315 قمري، آنها را شيخ محمد آبشاري، بر امامزاده، وقف کرده است.
اعتماد السلطنه، در دوره ناصري در سخن از معدن نقره و سرب در پس قلعه گفته است؛ که شاه طماع قجر را عجولانه بر سر کوره‌هاي امتحان، سنگ پس قلعه به ضرابخانه (دهکده مهران) کشانده است.
مخبرالسلطنه هم از معدن سرب پس قلعه ياد کرده است. به اين معادن باید معدن آهن را نيزافزود،و بايد این را دانست ،که آن معادن هيچگاه فعال نشدند.
 در پس قلعه باغ‌هاي متعددي وجود دارد، که يکي از مشهورترين آنها «باغ چهل پله» با درختان شاداب ميوه است .
پس قلعه غير از نام‌هاي جغرافيايي و طبيعي منسوب به خود همچون؛ آبشار، دره، رودخانه، کوه و... داراي موقوفاني هم از آثار خيرخواهان، مانند؛ مسجد، تکيه، گورستان و... براي مسلمانان و حتي موقوفاني هم بر معبد زرتشتيان است.
کوهنوردان از مسيرپس قلعه به آبشار دوقلو، شير پلا وغیره، و سرانجام به قله توچال مي‌روند. چنانکه مي‌دانيم، از آبادي‌هاي  مختلف البرز چه آنها که در شمال توچال‌اند، نظير؛ شکراب، آهار، ايگل، باغ گل و دهکده‌هاي جنوبي مانند؛ دارآباد، کلکچال، ولنجک، درکه، مي‌شود به قله توچال رفت، ولي مسير پس قلعه در تابستان راه ديگري است. آب فراوان، زيبايي طبيعت و سايه‌سارهاي درختان بين راه اين مسير را از ديگر راه‌ها متمايز کرده است.
اين نکته را بايد آورد، که در تهران جز چند مسير طبيعي انتقال آب از کوه‌هاي شميران به جنوب رودخانه‌اي باقي نمانده و تمامي آن‌ها به کانال‌هاي سرپوشيده سيماني تبديل شده است، و بقاي عمر چند مسير باقی مانده هم با خدا ست. شنيده‌ می شود، شهرداری براي حفظ رودهاي موجود،که از پديده‌هاي طبيعي شهر تهران و در خورتوجه و اهمیت است،طرحی در دست دارد. 
ولي آنچه از دست رفته،رودخانه‌هايي بوده،که امروز ديگر نيست،و کانال های سیمانی جای آنها را گرفته است. مثلا ً رودخانه پس قلعه، که روزگاري با سپري کردن دربند، تجريش، قلهک و پس از به کار انداختن چند آسياب آبي در مسیرخود، از غرب قصر قجر(زندان قصر) مي‌گذشت، و از شمال تهران قديم، از ميدان توپخانه و از کنار امامزاده غيبي(خراب شد) وارد ارگ سلطنتي تهران مي‌شد، و از طريق گوشه جنوب شرقي محوطه ارگ به سمت هسته مرکزي تهران قديم، حوالي سرپولک مي‌رسيد،و از آنجا بطرف قریه دولاب می رفت. این مسير باستاني، متاسفانه نابود شده است. همان گونه که امامزاده غيبي  در این مسیر و بسیاری دیگر ویران گردید.

منوی اصلی

صفحه اصلی
مطبوعات و رسانه
مقالات و عناوین
برگ هایی از تاریخ تهران
تاریخ سکه
خرید کتاب
دانلود کتاب
کتاب‌های منتشر شده
ارتباط با مولف

جستجو
حاضرین در سایت
37 میهمان حاضرند
آمار بازدید ها
امروز2
دیروز119
تا کنون2216756

تهران نامه

© Copyright 2008 DARIOUSH SHAHBAZI . All rights reserved.