سه شنبه 21 آبان 1398

به پایگاه اینترنتی آثار تالیفی داریوش شهبازی خوش آمدید. تمامی مطالب این سایت تحت حمایت قانون « حقوق مولفين » میباشد. هرگونه سوء استفاده به هر شکلی يا انتشار مطالب در سایتها یا نشریات بدون کسب اجازه از مولف و بدون ذکر منبع اکيدا ممنوع است. استفاده از مجموعه مقالات بصورت یکجا ممنوع میباشد.

 

صفحه اصلی arrow مقالات و عناوین arrow تاجبخشهای تهران(شعبان بی مخ)

تاجبخشهای تهران(شعبان بی مخ)

تاج بخش های پایتخت                                                         
                                                                  چه دانی که فردا چه زاید سحر       
 
به مناسبت در گذشت شعبان جعفری ،که می گویند، پس از کودتای1332 خورشیدی به« تاج بخش» شهرت یافت، بنا داریم، تاج بخش های  دو قرن اخیر پایتخت را معرفی کنیم. البته موضوع را از منظرعقیدتی- سیاسی نمی نگریم، وکاری نداریم،که اصولا «تاج» بخشودنی است، یا گرفتنی، وهر کدام از آن دو، دارای چه خصوصیاتی است، و آیا تاجی را که بخشیدند، ماندگار خواهد ماند، یا خیر و یا اینکه به مصداق « باد آورده را بادخواهد برد» آن را واقعا باد خواهد برد، وتاجی را که خود به سختی به چنگ آری ،چگونه تاجی است .به تعبیری دیگر فرق است، میان تاجی که بهرام گور از شیران می رباید، تا تاجی که محمد رضا شاه بر سر می نهد.
بی تردید این دو را تفاوت بسیار است. حکیم توس بدان معنا با سخنی نغز و زیبا اشاره دارد:
     چوفردا برآید بلند آفتاب                                   من و گرز و میدان و افراسیاب
 گو اینکه امروز پس از گذشت 30سال از پیروزی انقلاب اسلامی، دیگر نه تاجی مانده است، و نه تاجداری، که بخواهیم به آنها بپردازیم ، ولی اگر تاج را نمادی از آرزوی بشر فرض کنیم ، در این صورت تا پایان عمر کره خاکی، می توان سخن گهر بار حکیم فردوسی را ملکه ذهن قرارداد، وچراغ راه کرد، که در میدان زندگی ، توهستی وغول مشکلات(افراسیاب) و آنچه تو در اندیشه داری.باید دریابی که چگونه از آزمایش زندگی پیروز به در آیی .
در تاریخ کمی بیش از 200 ساله پایتختی تهران به چند« تاج بخش» بر می خوریم . دو تن از آنها در دوران قاجاریه زیستند، وآخرین به دوره سلطنت محمدرضا پهلوی تعلق دارد .
1-اولین کسی که در تاریخ قاجاریه وتاریخ پایتختی تهران به لقب« تاج بخش» شهرت یافت،حاج ابراهیم(محمد ابراهیم)خان کلانتر ملقب به اعتماد الدوله است .او سومین پسر حاج هاشم ونوه حاج محمود تاجر متمول شیراز است .(مدرسه ها شمیه در شیراز از مستحدثات حاج محمود است ). مورخین ، حاج ابراهیم را مسبب اصلی پرچیده شدن حکومت زندیه وتشکیل سلسه قاجاریه، یعنی تاجور شدن  آقا محمد خان می دانند، واز این جهت وی را «تاجبخش »ملقب نموده اند .
حاج ابراهیم  خان کلانتر، ابتدا در خدمت زندیان بود . او در سال 1200 قمری به فرمان جعفر خان زند به کلانتری شیراز منصوب شد ،و بعدها در دوران سلطنت جعفر خان و پسرش لطفعلی خان به  مقام وزارت رسید، و همه کاره ایشان گردید . این وضع چند سال ادامه داشت، تا اینکه سرانجام میان لطفعلی خان و حاج ابراهیم خان اختلاف افتاد، و این اختلاف در سال 1206 قمری به جنگی علنی تبدیل شد. این ستیز منجر به کشمکش هایی میان آن دو گردید . درگیریهای آنان با توجه به قدرتی که حاج ابراهیم وایادی اش در سطوح مختلف حکومتی به چنگ آورده بودند ، همان قدر که پایه های حکومت لطفلی خان زند را سست وناپایدار می کرد ، به همان اندازه باعث قدرت یافتن آقا محمد خان  و امیدواری او در به دست آوردن حکومت ایران شد. تا اینکه سرانجام با دسایس و اعمال حیله گرانه کلانتر ،لطفلی خان زند از تخت سلطنت به زیر کشیده شد، و آقامحمد خان به پادشاهی ایران رسید .
پس از این ماجرا آقا محمد خان، حاج ابراهیم را به وزارت خود منسوب کرد،و پس از او فتحعلی شاه هم از وجود وی استفاده کرد، و او را مقام صدارت  بخشید، و بدین ترتیب ایشان بر بلند ترین قله قدرت ایران زمین تکیه زد ،هر چند، شاه قجر بنا بر توصیه آقا محمد خان نگران قدرت او بود، و همیشه از وی که به زندیه خیانت کرده بود ،واهمه داشت .     تا اینکه بالاخره وقتی کلانتر، مطلق العنان ایران زمین گردید ،این ترس بیشتر خود نمایی کرد، تا جایی که فتحعلی شاه در سال 1215 قمری، وقتی حاج ابراهیم خود وتمام بستگانش در ولایات مصدر امور حکومتی بودند، ناگهان فرمان داد، در یک روز او و کسانش را دستگیرکردند و گردن زدند . در این میان تنها دو پسر خردسالش علیرضا و علی اکبر زنده ماندند. قنات حاج علی رضا در سر چشمه تهران از آثار همین فرزند است .
2-تاج بخش دوم کسی نیست، جز محمد خان بیگلر بیگی استر آباد . او در سال های 1209-1200 قمری، دوران درگیری های آقا محمد با مدعیان سلطنت بنا بر فر مان وی حاکم قزوین شد، وپس از آن حاکم تهران گردید .وی بسیار مورد اطمینان آقا محمد خان بود. محمد خان بیگلربیگی در سال 1209 با کشتن لطفلی خان که از دو چشم کور شده بود (بعداز وفات در امام زاده زید تهران دفن شد )،ضمن اعلام پایان سلسله زندیان ،وفاداری خود را به شاه قجر اثبات وبیش از پیش نزدیک کرد .
هم اوست که پس از کشته شدن آقا محمد خان به سال1211 زمانی که حاکم پایتخت بود ، از هجوم مدعیان سلطنت به شهر جلوگیری کرد، و در انتظار آمدن باباخان (فتحعلی شاه) از شیراز وجلوس وی به سلطنت، خدمات شایسته ای به دومین شاه قاجار کرد، وبدین ترتیب با اثبات وفاداری اش  به پادشاه قجر،ملقب به« تاجبخش» گردید.از همین روست که بازماندگان این خانواده پس از حدود 200سال در تهران نام «تاجبخش »را برای خود برگزیده اند.
3-آخرین تاجبخش به دوران معاصر تعلق دارد،که آخرین روز عمرش از اتفاق چرخ و فلک، درسالروز کودتای 28مرداد 1332یعنی 28/5/1385 رقم خورد . او شعبان جعفری است.به تازگی کتاب خاطرات او که بخشی از وقایع حکومت محمد رضا شاه بویژه ایام کودتای28مرداد را بیان می کند،در خور توجه و تامل است.سطوری از آن کتاب را  برگزیدیم:
«شعبان جعفری معروف به شعبان بی مخ نامی آشنا در تاریخ ایران دوره پهلوی است.وی از جمله افراد طبقه فرودست جامعه بود، که دست روزگار او را گرفت، و بر کشید، و هم صحبت و همنشین طبقه فرادست یا حکومتگران کرد.
این بر کشیده دست روزگار نه از سواد درست و حسابی بهره ای داشت، و نه اهل حرفه ای یا هنرو صنعتی بود.تنها هنر او بی پروایی،پررویی،قلدری و زورگویی به هم طبقه ای های خویش و ضعیفان و محکومان و تمکین بی چون و چرا و نوکری نسبت به فرادستان و حاکمان بود.
...سر بر آستان برخی دیگر از قدرتمندان می سایید، و زمانی که فهمید این رویه عاقبت شفاف ،روشن و خوشایندی ندارد، از همه دست کشید، و فقط نوکری شاه را بر گزید....سوار بر خودرو جیپ در خانه مصدق را شکست،عصر روز 28مرداد سال 1332 سر کردگی دسته های مختلف اراذل و اوباش را به دستور سپهبد زاهدی بر عهده گرفت، و هر آنچه از دستش بر آمد، از انجامش کوتاهی نکرد...دکتر سید حسین فاطمی را که گرفتار دست پلیس شده بود، و قدرت هیچگونه دفاعی از خود نداشت ،آماج حملات بی رحمانه خود قرار داد...
چند نکته در باره خاطرات وی خالی از لطف نیست:
1-شعبان جعفری مدعی عضویت در جمعیت فداییان اسلام در سال های قبل از 1332 است.درحالی که جمعیت مذکور هیچ نظام عضو گیری نداشته است...
2-جعفری بسیاری از مسایل را فراموش کرده یا چند موضوع را با هم خلط کرده...
3-او مدعی است، از ساواک پولی نمی گرفته، در صورتیکه خلاف آن در جریان مصاحبه اثبات می شود...»

او در کودتای شاه به مناسبت ایفای نقش در زد وخورد های خیابانی در میان مردم به «شعبان بی مخ» معروف گشت، وبعدها هم با شکست دکتر محمد مصدق و بازگشت محمدرضا پهلوی به تخت سلطنت به تاج بخش شهرت یافت. مهم نیست، که این لقب را شاه به او داد، یا خودش آن را شهرت داد، و اگر جبهه مخالف برنده می شد ، او چه وضعی پیدا می کرد، و چه لقبی و عاقبتی می یافت  .هر چه بود، وی پس از این واقعه در حکومت پهلوی دارای نفوذی شد، و با استفاده از همان عامل، باشگاه آبرومندی به نام خود، در محله سنگلج بنا کرد، که بهترین وبا شکو هترین گود زورخانه را داشت، و سالیان دراز صحنه نمایش ورزش باستانی به مهمانان خارجی و ضبط و پخش تلویزیونی شد، و در نمایش های سالیانه چهارم آبان سالروز تولد محمدرضا پهلوی در میدان ورزشی امجدیه وبعدها در ورزشگاه آزادی ،باستانی کاران باشگاه جعفری نقش مهمی داشتند . نکته مهمی که باید بدان اشاره کرد ،آنکه نه تنها شعبان خان بی سواد و یکه بزن پایتخت به لحاظ سنخیت ذهنی در تصمیم گیریهای سیاسی و اجتماعی هیچ یک از طرفین دخالتی نداشت ، بلکه با گذشت زمان وکهولت سن وشاید شنیدن حرف های این و آن در تبرّی از  اعمالش در جریان کودتا، خود را ، مبرا ساخته و گفته است، من روز 28 مرداد زندان بودم، ودخالتی در زد وخورد خیابانی نداشتم، وتنها بعداز ظهر به خانه دکتر مصدق رفته ام،و در آشوب های خیابانی دخالتی نداشتم، البته منظورش اشاره به تخریب در و دیوار خانه دکتر مصدق است.

منوی اصلی

صفحه اصلی
مطبوعات و رسانه
مقالات و عناوین
برگ هایی از تاریخ تهران
تاریخ سکه
خرید کتاب
دانلود کتاب
کتاب‌های منتشر شده
ارتباط با مولف

جستجو
حاضرین در سایت
8 میهمان حاضرند
آمار بازدید ها
امروز69
دیروز217
تا کنون2215153

تهران نامه

© Copyright 2008 DARIOUSH SHAHBAZI . All rights reserved.