سه شنبه 21 آبان 1398

به پایگاه اینترنتی آثار تالیفی داریوش شهبازی خوش آمدید. تمامی مطالب این سایت تحت حمایت قانون « حقوق مولفين » میباشد. هرگونه سوء استفاده به هر شکلی يا انتشار مطالب در سایتها یا نشریات بدون کسب اجازه از مولف و بدون ذکر منبع اکيدا ممنوع است. استفاده از مجموعه مقالات بصورت یکجا ممنوع میباشد.

 

صفحه اصلی arrow مقالات و عناوین arrow تقشیم آب در تهران(وجه تسمیه عودلاجان و سنگلج)

تقشیم آب در تهران(وجه تسمیه عودلاجان و سنگلج)

رسم و آیین تهرانی ها در تقسیم آب
                                                                     که گفته اند نکویی کن و در آب انداز
                                                                                             (کمال اسماعیل )
این مطلب در نظر دارد، نحوه تقسیم آب در تهران قدیم،وجه تسمیه عودلاجان و سنگلج،ساعت آبی،را شرح دهد:
 در فاصله دوازده تا هجده هزار سال پیش، دور خشکی فلات ایران آغاز شد، و باران بر این سر زمین کم بارید.دریای گسترده بر این فلات رو به خشکی نهاد، و بیابان های وسیع پدید آمد.
باگذشت زمان، دوره به دوره مقدار بارش کم و کمتر شد، و ارج و ارزش آب، نزد مردم این سامان افزون ترگشت. جایگاه گرانقدر آب بود ،که ایرانیان باستان را به تقدیس آب وا داشت، و این اعتقاد و هم کمبود آب موجب شدند، تا ایرانیان هزاران سال قبل کاریز، سد و دیگر ابتکارات مربوط به تحصیل و نگهداری آب را برای نخستین بار به جهانیان عرضه کنند. به شهادت تاریخ، آب، نزد ایرانیان باستان بسیار ارجمند و گرانسنگ بود. آب روان که مورد استفاده عموم است. جایگاه و احترامی رفیع تر داشت. هرودت و استرابون مورخان یونانی از این واقعیت در کتب خود بار ها یاد کرده اند.
در باب اهمیت آب،خداوند متعال در قرآن کریم در سوره انبیا، آیه 29، می فرماید:
 « زندگانی همه موجودات زنده را از آب قرار دادیم.»
در سده های اخیر، که باز هم مقدار آب در ایران زمین کمتر و نیاز به این مایه حیات بیشتر شده،حساسیت افزون تری موجب گردیده است، به طوریکه صدها سال است، آب در آبادی ها و شهر ها ،محل اختلاف و نزاع های سنگین بوده، و تقسیم آب از عمده ترین دغدغه های ایرانیان به شمار رفته است .
در آینده، نه تنها در ایران، بلکه در جهان ، روز به روز اهمیت آب بیشتر خواهد شد، چنانکه     می گویند؛ جنگ بر سر آب، اتفاقی است، که بی تردید جهانیان را در آینده لاجرم خواهد آزُرد.
تقسیم آب- با مختصر شرحی که گذشت، اهمیت حفظ و تامین آب و از آن مهمتر «تقسیم آب»در ایران زمین کاملا آشکار شد . در تهران هم مانند دیگر نقاط کشور، از دیر باز، آب مورد توجه قرار داشته است .به طوریکه نام دو محله عتیق تهران ؛«عودلاجان» و «سنگلج»که بر گرفته ازمعنای تقسیم اّّب است، تأکید بر این واقعیت دارد. گوشزد این نکته ضروری بنظر می رسد،که شمالی ترین نقطه عود لاجان و سنگلج مرتفع ترین نقاط تهران داخل حصار صفوی محسوب می شده، و از این دو مکان ،آب به مناطق مرکزی و جنوبی تهران می رفته است.از دیر باز پخش آب در مظهر قنات یا محل پل بر رودخانه و نهر انجام می شده است .درپایتخت نیز این عمل در دو نقطه از تهران حصار صفوی انجام می شد؛سرچشمه در عودلاجان و آب پخش کن در سنگلج.
وجه تسمیه عود لاجان- یکی از دو نقطه پخش آب تهران ، سر چشمه، در محله عودلاجان انجام می گرفت.مرحوم کریمان، عودلاجان را مُعرَب اودلاجان می داند، که از دو بخش «او» و «دلاجان» تشکیل یافته،و مجموع، معنای تقسیم آب را می دهد.
آب به لهجه قدیم تهرانی ها به «اُو» تبدیل شده و «دلاجان» مشتق می شود؛ از دراجیدن و دلاجیدن که به معنای پخش آب یا تقسیم کردن آب به رشته های کوچکتر است.
وجه تسمیه سنگلج- زنده یاد مصطفوی، در باره وجه تسمیه سنگلج، اشاره دارد؛ برخی از ارباب دانش، اصل سنگلج را «سنگ رج »دانسته اند، و آن را محل رج بندی و تقسیم آب با پاره های سنگ ذکر کرده اند. در محله سنگلج( جایی که امروزه پارک شهر قرار دارد)، محلی بود، که آب را برای نیمه غربی تهران قدیم (حصار صفوی )پخش می کردند. و از آنجا سهم هر بخش از جوی و مجرایی جداگانه منتقل می شد.همان جایی که به «آب پخش کن»شهرت داشت، و محدوده آن را محله آب پخش کن می گفتند.که در تاریخ تهران نامدار است.
ساعت آبی- نکته مهم دیگری که در امر پخش آب باید بدان توجه کرد، واحد سنجش و تقسیم آب است. بدین صورت که، زنده یاد پیرنیا می گوید؛ زمانی که ساعت های امروز نبود؛ مردم برای تقسیم آب از ساعت آبی بهره می گرفتند، و آن وسیله ای بود، نظیر جام یا پنگال (فنجان)که در کف آن سوراخی ریز داشته است، آن را درون تشتی که پر از آب بوده می گذاشتند، و آب کم کم از سوراخ کف به درون می آمده است .هنگامی که جام پر می شده، و در آب فرو  می رفته ، بهره آب به پایان می رسیده، و اویار (آبیار) راه آب را می بسته، و آب به نوبت بعدی می داده است.در روستا ها به این نوبت «رش» می گفته اند.
نباید از یاد برد، که بهره برداری از آب رود خانه کرج از دیر باز محل اختلاف میان اهالی تهران و ساکنان روستاهای کرج و اطراف بود.یکی از اسناد مشهور و ارزشمند میرزا تقی خان امیر کبیرکه از دوره صدارتش باقی مانده، سندی است ،که با شیوه ای خاص و ثابت و در عین حال عادلانه این نزاع و اختلاف را حل کرده است .

منوی اصلی

صفحه اصلی
مطبوعات و رسانه
مقالات و عناوین
برگ هایی از تاریخ تهران
تاریخ سکه
خرید کتاب
دانلود کتاب
کتاب‌های منتشر شده
ارتباط با مولف

جستجو
حاضرین در سایت
13 میهمان حاضرند
آمار بازدید ها
امروز69
دیروز217
تا کنون2215153

تهران نامه

© Copyright 2008 DARIOUSH SHAHBAZI . All rights reserved.