چهارشنبه 23 آبان 1397

به پایگاه اینترنتی آثار تالیفی داریوش شهبازی خوش آمدید. تمامی مطالب این سایت تحت حمایت قانون « حقوق مولفين » میباشد. هرگونه سوء استفاده به هر شکلی يا انتشار مطالب در سایتها یا نشریات بدون کسب اجازه از مولف و بدون ذکر منبع اکيدا ممنوع است. استفاده از مجموعه مقالات بصورت یکجا ممنوع میباشد.

 

صفحه اصلی arrow مقالات و عناوین arrow شهرداران تهران(از احتسابیه و بلدیه تا شهرداری)

شهرداران تهران(از احتسابیه و بلدیه تا شهرداری)

 


شهرداران تهران
كوچه های خاکی تنگ و پر پیچ و خم تهران داخل حصار صفوی همیشه مورد شكايت جهانگردان و اروپاييان بوده است. در تابستان ها گرد و خاك و در زمستان ها گل همه را عذاب مي‌داد. انباشتن زباله در تكه زمين هاي باير محله ، كه خرابه اش مي‌گفتند، و تعفن لجن جوي ها از ديگر نارضایتی ها بود. در آن زمان تبديل چال حصار (حوالي گلوبندك) از زباله داني(که مورد شکایت تهرانی ها بود)به فضاي سبز از كارهاي پسندیده و ابتکار های مهم مستوفی الممالك در ایجاد فضای عمومی تهران است.
از اواسط دوره ناصری رسیدگی به امور شهری در قالب اداره اي مستقل به نام« احتسابیه» توجه شد. احتسابيه هم وظایف نظميه را به عهده داشت،و هم امور شهرداری ترتیب می داد، و نیز  مدیریت اداراتی دیگر،در شرح وظایفش گنجانده بودند.وظایفی چون؛ از نظارت بر قیمت و توزیع نان و گوشت تا جمع آوري زباله، از روشنايي كوچه و خيابان تا بر قراری امنيت و نظم شهر و...
 از آغازین روزهای این تشکیلات، افراد زیادی مصدر امور احتسابيه بوده اند، نظير ؛كنت دو مونت فرت، محمد حسن اعتماد السلطنه، مختار السلطنه و...
 اعتماد السلطنه در سوم صفر 1299 قمری،در باره حوزه مسئولیتش در احتسابیه تهران مي‌نويسد:
«... به واسطه كثافات خيابان ها، ناصرالدين شاه مرا معزول گردانید.»
به هر حال بررسی و تدقیق در تاریخچه شهرداری و شهرداران ، از آغاز تا حال مجال فراخي مي‌طلبد كه در اين سطور نمي گنجد. در کتب عصر قاجار چون؛ المآثرالآثار ، روزنامه خاطرات ، افضل التواریخ ، مرآت الوقايع و... و آثار نويسندگان معاصر نظیر؛ شهری ، تفرشی، نوربخش، معتمدی، شهیدی، مازندرانی ، روستايي، مختاري و... در اين باره سخن رفته است. اینك توجه خوانندگان گرامی را به  اسامی شهرداران و شرحی مختصر از ایشان از  آغاز تا حال برگرفته از کتاب شهرداران تهران جلب مي‌كنيم:
1- میرزا عباس خان مهندس باشی ملقب به مشاور الدوله فرزند ميرزا رضا فارغ التحصيل مدرسه نظامي و فرانسه است. در سال 1302 قمری به رياست احتساب شهر تهران انتخاب شد. ناصرالدين شاه پس از سفر فرنگ ، اقدام به تعيين شهردار براي تهران نمود، همانند شهرهاي اروپایی، مشاورالدوله  در سال 1355 قمری درگذشت.
2- ميرزا آقا اصفهانی دارای القاب اسلامبولی، نفتي، اعتماد الملك ، فرزند آقا خان است. او متولد حدود سال 1286 قمری در تهران است. در دوره اول مجلس نماينده بود. مناصب مختلفي داشت، از آن جمله رئیس شهرداری تهران.
3- دكتر خليل خان اعلم الدوله ثقفي فرزند حاج ميرزا عبدالباقي حكيم باشي (اعتضادالاطباء) متولد 1290 قمری است. تحصيلات تکمیلی طب را پس از اتمام تحصیل در تهران در پاريس به پایان رساند. بلديه (= شهرداري تهران) به صورت قانوني در سال 1328 قمری به وقت نيابت سلطنت عليرضا خان عضدالملك و به رياست دكتر خليل خان تشكيل شد.  اولین بلديه تهران، ساختماني در خيابان بوذر جهري (جبه خانه سابق) روبه روي مدخل بازار بزرگ اختصاص يافت. اولين بار عبارت «بلديه طهران» بر تابلويي به طول يك متر و در بالاي ورودي ساختمان نصب گرديد. اعلم الدوله از سال 1285 خورشيدي تا 1292 شهردار تهران بود.
4-ابراهيم خان (نظرآقا) ملقب به يمين السطنه متولد 1243 قمري در رضاييه (اروميه) است. فارغ تحصيل اسلامبول است. او از 1292 تا 1299 خورشيدي رييس بلديه تهران بود.
5-سيدضياء طباطبايي فرزند سيد علي (1348 ـ 1270 خورشيدي). او در سال 1299 خورشيدي با رضاخان ميرپنج كودتا نمود. در اين كودتا نخست وزير بود، ولي بعد به وسيله سردار سپه عزل شد.
6-كريم آقا بوذرجمهري مشهورترين و موثرترين شهردار تهران است ،و بيش از همه در اين تصدي ماند. متولد 1265 خورشيدي است. او از 1302 تا 1312 خورشيدي شهردار تهران بود. بسياري از خيابان هاي مركزي تهران نظير بوذر جهري (15خرداد)، سيروس (مصطفي خميني) و... از اقدامات اوست.
7-سرهنگ فضل الله بهرامي بعد از بوذرجهري كه به علت بيماري عازم اروپا شد، كفيل شهرداري تهران گرديد.
8-تيمسار حسین قلي هوشمند از سال 1313 تا 1317 خورشيدي. او با دسيه مختاري رييس شهرباني وقت، متهم مي‌شود، كه قسمتي از درخت هاي خيابان امیریه را بريده، و هيزم آن را به خانه اش برده است، به همين دليل زنداني و از كار بيكار مي‌شود.
9-ميرزا قاسم خان صوراسرافيل تبريزي فرزند ميرزا حسن خان مستوفي متولد (1327 ـ 1258خورشيدي) نواده شيخ محمد باقر مجتهد و داراي تحصيلات قديم است. در سال 1273 مدير و مسئول روزنامه صوراسرافيل بود، و نماينده مجلس دوره هاي دوم تا چهارم و از 1317 تا 1319 خورشيدي شهردار تهران بود.
10-علي اصغر فروزان او آخرين شهردار رضا شاه است. از سال 1319 تا مهر 1320 خورشيدي اين سمت را دارا بود.
11-مصطفي قلي خان رام ملقب به انتخاب الملك او اولين شهردار محمدرضا شاه است. در ايام تعدي او كه مصادف با بحران جنگ جهاني دوم و وضع نابسامان غلات و به طبع آن نان مردم تهران بود، شهرداري چهل كاميون آرد تهيه كرد، و در شهر به گردش درآورد، تا مردم از نگراني بيرون آيند.
12-دكتر سيدمحمد سجادي فرزند آيت الله حاج ميرزا يحيي متولد 1278 خورشيدي در تهران است. دوران شهرداري او دو ماه طول نكشيد، يعني از مهر تا آبان 1320 خورشيدي كه زمام شهرداري تهران به دست سجادي افتاد. وي از آبان 1320 تا بهمن 1321 شهردار تهران بود. او سواي اين شغل در طول زندگي اش 22 بار به وزارت رسيد.
13-مهدي خان مشير فاطمي ملقب به عماد السطنه فرزند حاج ميرزا محمد باقرخان متولد حدود 1267 داراي تحصيلات قديم است. وي از اسفند 1321 تا مهر 1322 شهردار تهران بود. بارها نماينده مجلس و وزير شده بود.
14-عباس قلي خان گشاييان از رجال دوره پهلوي است. قرارداد نفتي معروف گس ـ گلشاييان از اوست. وي از بهمن 1322 تا مرداد 1323 شهردار تهران شد. بارها وزير، استاندار و مشاغل مهم ديگر عهده دار گرديد.
15-غلامحسين ابتهاج فرزند ابراهيم ابتهاج الملك متولد 1277 خورشيد است. داراي تحصيلات عاليه و آشنا به زبان هاي انگلسي، روسي و فرانسه بود. او دو بار شهردار تهران مي‌شود. اول از مرداد 1323 تا آذر 1324 و ديگر بار از 1328 تا 1329 خورشيدي. او به اتهام اختلاس زنداني مي‌شود، در سال 1341 به اسپانيا رفت، و هتلي خريد، و اداره كرد، تا همانجا درگذشت.
16-محمود نريمان فرزند عدل الملك (1340 ـ 1270 خورشيدي) است. او از طرفداران دكتر مصدق و نفت ملي است. در پرونده شهيد نواب صفوي دستگير مي‌شود، بعد همراه آيت الله كاشاني و دكتر بكايي و... آزاد مي‌شود. وي از آذر 1324 تا اسفند ماه همين سال شهردار تهران بود.
17-مهدي مشايخي فرزند علي اكبر متولد 1284 خورشيدي و فارغ التحصيل رشته حقوق است. او از اسفند 1324 تا مرداد 1326 شهردار تهران بود و بارها نماينده مجلس گرديد.
18-محمدرضا خلعتبري فرزند شيخ نورالدين (1354 ـ 1276 خورشيدي) اهل تنكابن و پزشك بود. وي از مرداد تا دي سال 1326 متصدي شهرداري تهران بود.
19-حسام الدين دولت آبادي فرزند مهدي متخلص به حسام و نام مستعار عبدالحسين (1364 ـ 1282 خورشيدي). او شاعر بود، و چندين بار نمايندگي مجلس را داشت. از بهمن 1326 تا اسفند 1328 شهردار تهران بود. احداث پارك سنگلج كه به پارك اثر شهرت يافت از اقدامات اوست.
20-عبد مهران فرزند صادق بروجردي (1355 ـ 1277 خورشيدي) و داراي تحصيلات قديم و آشنا به زبان هاي فرانسه است. دو بار شهردار تهران شد نخست از اسفند 1328 تا تير 1329 و ديگر بار از ارديبهشت 1320 تا مرداد 1331 خورشيدي. در سال 1330 قول اتمام لوله كشي آب تهران را داد ،كه موفق نشد.
21-مهدي نامدار ملقب به مهدي پاپيوني (1348 ـ 1279 خورشيدي) و متولد تهران است. فارغ التحصيل داروسازي است. در دوران تصورگري شهرداري او كوره هاي شهر تخريب شد. چاه هايي جهت آبياري درختان حفر و پارك شهر تكميل شد. او براي تاسيس دانشكده هنرهاي زيبا دانشگاه تهران تلاش كرد، و پايان نامه او به نام زعفران ايران از آثار وي است.
22-اميرارسلان خلعتبري تنكابني فرزند علي قلي امير اسعد، نوه محمد علي خان سپهسالار تنكابني (1356 ـ 1283 خورشيدي) است. به امريكا رفت، و از دانشگاه فارغ التحصيل گشت. پس از شهريور يك روزنگار شد، و از رضاشاه بد مي‌نوشت، و دكتر مصدق را ليدر آزادي خواهان معرفي كرد. او از فروردين تا ارديبهشت 1330 شهردار تهران بود.
23-نصرالله اميني متولد 1927 خورشيدي و فارغ التحصيل رشته حقوق است. او از سوي دكتر مصدق به سمت شهرداري تهران برگزيده شد، و از مرداد 1331 تا تير 1332 در اين سمت باقي بود.
24-سيد محسن نصر وي در دو وقت شهردار تهران بود. نوبت نخست از تير تا آذر 1332 خورشيدي ديگر بار از ارديبهشت تا خرداد 1341. وي در نويسندگي نيز دستي داشت، و در سال 1340 براي تاليف كتاب دانش و اخلاق برنده جايزه سلطنتي بهترين كتاب سال شد.
25-تيمسار محمدعلي صفاري فرزند محمد حسين متولد 1270 خورشيدي. وي ارتشي و فارغ التحصيل دانشكده افسري بود. او از آذر 1332 تا ارديبهشت 1333 و بار ديگر از خرداد تا دي 1346 به سمت شهردار تهران منصوب شد، كه در پايان كارش به دادگستري كشيده شد.
26-نصرت الله منتصر وي چند ماهي بيش در سمت شهردار تهران نبود، و مهمترين كاري كه كرد، حفر چاه عميق قلهك به عمق 120 متر بود. منتصر از فروردين تا آبان 1334 شهردار تهران بود.
27-موسي مهام، متولد 1277 خورشيدي و متوفي به سال 1352 خورشيدي است. او در زمان دولت دكتر منوچهر اقبال از فروردين 1327 تا آذر شهردار تهران بود. وي نيز در خاتمه متهم به جرايمي در دوران تصدي اش مي‌گردد، و بازداشت مي‌شود.
28-ناصر ذوالفقاري فرزند حسين قلي متولد 1293 خورشيدي و نماينده مجلس در چند دوره بود. وي از آذر 1338 تا آذر 1339 شهردار تهران بود.
29-فتح الله فرود فرزند فضل الله متولد 1280 خورشيدي و فارغ التحصيل رشته حقوق بود. از آذر 1330 تا ارديبهشت 1340 شهردار تهران بود، و هنگام ورود ملكه انگلستان به تهران كليد طلايي شهر را در حضور شاه به وي داد.
30-احمد نفيسی فرزند عبدالمهدي متولد 1298 خورشيدي در اصفهان فارغ التحصيل رشته حقوق بود. از خرداد 1341 تا آذر 1342 شهردار تهران بود. در دوره تصدي او پارك ساعي ساخته، و به دست محمدرضا شاه افتتاح شد. او اهل قلم و صاحب تأليفاتي بود. وي نيز كارش به مراجع قضايي كشيد، و به اتهام فساد مالي محاكمه شد.
31-سيد ضياء الدين شادمان فرزند سيد ابوتراب، متولد 1302 خورشيدي در تهران و او نيز فارغ التحصيل رشته حقوق بود. شادمان از اسفند 1342 تا ارديبهشت 1344 شهردار تهران بود.
32-تقي سرلك فارغ التحصيل رشته مهندسي و از سال 1344 تا خرداد 1346 شهردار تهران بود. وي پيش از شهرداري در كابينه دكتر علي اميني به سال 1340 وزير صنايع و معادن گرديده بود.
33-منوچهر پيروز متولد 1306 خورشيدي و فارغ التحصيل رشته حقوق و مسلط به زبان فرانسه بود. دوران تصدي وي به سمت شهردار تهران از دي ماه 1346 تا آبان 1347 طول كشيد.
34-غلامرضا نيك پي فرزند عزيزالله متولد 1308 در اصفهان بود، كه در 21 فروردين 1358 توسط دادگاه انقلاب اعدام شد. فارغ التحصيل رشته هاي حقوق و اقتصاد بود. بارها به وزارت و نمايندگي مجلس و مشاغل ديگر انتخاب گرديد. از مهر 1348 تا سال 1356 شهردار تهران بود. او در سال 1357 توسط فرمانداري نظامي دستگير و در زندان قصر زنداني شد.
35-جواد شهرستاني مشاغل مهمي در حكومت محمدرضا شاه داشت. در كابينه اميرعباس هويدا وزير راه بود، و در دو مرحله شهردار تهران گرديد، يكبار از آبان 1347 تا مهر 1348 و بار ديگر از بركناري نيك پي تا بهمن 1357. شهرستاني با پيروزي انقلاب و آمدن امام خميني (ره) به كشور اولين مقام دولتي بود، كه استعفاي خود را در مدرسه علوي تقديم حضرت امام كرد، و در همان زمان بختيار او را ممنوع الخروج كرد.
36-محمد توسلي حجتي متولد 1317 فرزند رضا و فارغ التحصيل از دانشكده فني دانشگاه تهران بود. او در دانشگاه هاي آمريكا و آلمان هم تحصيل كرده بود، و از اسفند 1357 تا دي 1359 سمت شهردار تهران را به عهده داشت. وي صاحب تاليفاتي است.
37-سيدكمال الدين يادآور نيك روش، متولد 1323 در تهران است. داراي دكتراي مهندسي برق بود. پس از انقلاب نماينده مجلس و از بهمن 1359 تا شهريور 1360 شهردار تهران بود.
38-غلامحسين دلجو از مهر 1360 تا مهر 1361 شهردار تهران بوده است.
39-محمد كاظم سيفيان متولد 1314 و ليسانسه مهندسي معماري است. پس از پيروزي انقلاب مشاغلي را داشته است، از آن جمله از آبان 1361 تا مرداد 1362 شهردار تهران بوده است.
40-حسين بنكدار به خاطر مخالف با رژيم سلطنت محمدرضا شاه زنداني شد، و تا پيروزي انقلاب اسلامي در زندان بود. او از شهريور تا دي 1362 شهردار تهران بوده است.
41-محمدنبي حبيبي از بهمن 1362 تا مهر 1366 شهردار تهران بود. وي در فاجعه سيل در مرداد 1366 وجهه خود را از دست داد.
42-سيدمرتضي طباطبايي فرزند آيت الله سلطاني است. او از آبان 1366 تا دي 1368 شهردار تهران بود. وقتي كه طباطبايي در آذر 68 از شهرداري كنار رفت، حدود صد نفر از كاركنان شهرداري به دادگستري كشيده شده بودند، و شهردار خود نيز در مقام اتهام بود.  بودجه شهرداري حدود 100 ميليارد ريال بود.
43-غلامحسين كرباسچي وي ملقب به ناصح زاده و تهراني و فرزند آيت الله شيخ محمد صادق تهراني و متولد 1332 در قم است. داراي تحصيلات حوزوي و ليسانس علوم رياضي است. در دي ماه 1368 در دولت آقاي هاشمي رفسنجاني شهرداري شد، كه در پايان تصدي اش بازداشت، و محاكمه گرديد. او آخرين شهرداري بود، كه دولت منصوب كرد. از سال 1378 شهرداران منصوب شوراها خواهند بود.
44-مرتضی الویری زاده ۲ آذر ۱۳۲۷ در دماوند .فعال و زندانی سیاسی در دوران پهلوی، نماینده سه دوره اول مجلس شورای اسلامی، رییس سازمان مناطق آزاد تجاری، شهردار تهران(1378الی1380مدت32ماه) و سفیر ایران در اسپانیا بوده‌است.
الویری دارای لیسانس مهندسی برق از دانشگاه صنعتی شریف و فوق لیسانس مدیریت از مرکز آموزش مدیریت دولتی ایران است.
45-محمدحسن ملک‌مدنی شهردار تهران از سال ۱۳۸۰ تا ۱۳۸۱ به مدت ۱۰ ماه بود. او در دوران شهرداری خود با انتقادات و اعتراضات شدید جناح اقلیت دوره اول شورای شهر تهران مواجه بود. یکی از مهمترین عوامل این نارضایتی‌ها توقف فروش تراکم بود که به افزایش قیمت مسکن منجر شده‌بود. ملک‌مدنی معتقد بود بالا رفتن هزینهٔ زندگی در پایتخت تنها راه جلوگیری از مهاجرت فزاینده به این شهر است. وی پیش از آن سابقهٔ شهرداری اصفهان را داشت و از همکاران نزدیک غلامحسین کرباسچی بود.
ملک‌مدنی تنها چند روز پس از برکناری از شهرداری به ۵ ماه حبس، سه سال انفصال از خدمات دولتی و ۵ سال محرومیت از تصدی مسئولیت در شهرداری محکوم شد.
46-محمدحسین مقیمی زادهٔ ۱۳۲۹ در شهرستان خمین مهمترین پست او ۴ ماه سرپرستی شهرداری تهران در سال ۱۳۸۲ بوده‌است.وی دارای مدرک کارشناسی ارشد مهندسی مکانیک از دانشگاه شیراز و کارشناسی ارشد مدیریت سیستم و بهره‌وری می‌باشد
47-محمود احمدی‌نژاد زاده6 آبان ۱۳۳۵ در آرادان  گرمساروی از1382الی1384به مدت24ماه شهردار تهران بود و پس از آن ریاست جمهوری ایران را عهده دارد .
در سال ۱۳۶۸ نیز به عضویت در هیأت علمی دانشکده عمران دانشگاه علم و صنعت درآمد. در سال ۱۳۷۶ و هم‌زمان با داشتن سمت استانداری اردبیل و مشاور فرهنگی وزیر فرهنگ و آموزش عالی، موفق به دریافت مدرک تحصیلی دکترا در رشته مهندسی و برنامه‌ریزی حمل و نقل ترافیک شد.
احمدی‌نژاد در دوران دانشجویی عضو انجمن اسلامی و تیم فوتبال دانشگاه علم و صنعت بود.
48-علی سعیدلو، وی زاده ۱۳۳۱ در تبریز رئیس سازمان تربیت بدنی ایران پیش‌ترازتیر1384الی شهریور1384
شهردار تهران بود.
وی کارشناسی زمین‌شناسی از دانشگاه تبریز اخذ نمود. و در سال ۸۲ مدرک دکترای خود را در مدیریت استراتژیک دریافت کرده‌است.
49-محمدباقر قالیباف زاده ۱ شهریور ۱۳۴۰ در طرقبه  سیاستمدار اهل ایران است و هم‌اکنون شهردار تهران است. او دارای دکتری در رشته جغرافیای سیاسی از دانشگاه تربیت مدرس است که در تاریخ ۱۳ شهریور ۱۳۸۴ از طرف شورای شهر تهران به عنوان شهردار این شهر انتخاب شد و در اردیبهشت ۱۳۸۶ توسط شورای جدید برای ۴ سال دیگر در مقام خود ابقا شد.او در سال ۱۳۷۹ برای فرماندهی نیروی انتظامی انتخاب شد.وی هم اکنون علاوه بر شهرداری تهران، به عنوان عضو هیئت علمی دانشکده جغرافیا دانشگاه تهران .در سال ۱۳۸۷ برابر با سال ۲۰۰۸ میلادی از طرف سایت شهرداری‌های جهان به عنوان هشتمین شهردار برتر دنیا معرفی شد.





 

 

منوی اصلی

صفحه اصلی
مطبوعات و رسانه
مقالات و عناوین
فرهنگ تاریخ تهران
برگ هایی از تاریخ تهران
تاریخ سکه
پیشینه تهران قدیم
تهران امروز
گالری
ارتباط با مولف
خرید کتاب
دانلود کتاب
کتاب‌های منتشر شده

جستجو
حاضرین در سایت
37 میهمان حاضرند
آمار بازدید ها
امروز201
دیروز974
تا کنون2121449

تهران نامه

© Copyright 2008 DARIOUSH SHAHBAZI . All rights reserved.