سه شنبه 21 آبان 1398

به پایگاه اینترنتی آثار تالیفی داریوش شهبازی خوش آمدید. تمامی مطالب این سایت تحت حمایت قانون « حقوق مولفين » میباشد. هرگونه سوء استفاده به هر شکلی يا انتشار مطالب در سایتها یا نشریات بدون کسب اجازه از مولف و بدون ذکر منبع اکيدا ممنوع است. استفاده از مجموعه مقالات بصورت یکجا ممنوع میباشد.

 

صفحه اصلی arrow مقالات و عناوین arrow مقررات کودتا(زندگی صد سال پیش تهرانی ها)

مقررات کودتا(زندگی صد سال پیش تهرانی ها)


تاریخ زندگی صد سال پیش تهرانی ها
« تاریخ » ازکلمه هایی است ،که در زندگی بشر نقش حیاتی دارد، و در طول زندگی هماره همراه ماست. هر آدمی « تاریخ » های بسیاری را در لوح حافظه اش نگاه می دارد . با یاد آوری پاره ای از آن ها بر سر شوق می آید . حظ می کند ، لذت می برد، و از مرور لحظه لحظه هایش کیف می کند ، و یادآوری جمعی از آنها هم غم انگیز و محنت افزاست، آنقدر که گاهی شخص تحمل بار سنگین غم و غصه وارد آمده، را ندارد ، بیمار می شود، و حتی ممکن است، از پای در آید .
هر آدمی با مهمترین تاریخ زندگی اش « تاریخ تولد » پا به جهان هستی می گذارد، و پس از دست و پنجه نرم کردن با تاریخ های شکست و پیروزی خود و خانواده و وطن و جهان  در شاخص ترین تاریخ زندگی اش«تاریخ مرگ» از این عالم رخت بر می بندد . نه چیزی می آورد، و نه می برد،که به چشم تن آید .
اگر استثنا را کنار نهیم ،در« تاریخ تولد»اش مادر و پدر و دیگر کسانش را شاد می کند،و بعدها ،بار ها  این تاریخ را جشن می گیرد،و سرانجام در« تاریخ مرگ»اش دوستارانش را به عزا می نشاند .
کلمه« تاریخ» را بعضی عربی می دانند، و جمعی معرب، از یک لفظ فارسی.  جوالیقی در «المعرب»گوید:
گویند«تاریخ»که مردم بدان وقایع را نگارند، عربی محض نیست، بلکه مسلمانان آنرا از اهل کتاب گرفته اند.
تاریخ در لغت معانی گونه گونی را در بر دارد ، از قبیل؛ وقت و زمان ، سرگذشت و سلسله  وقایع و حوادث قابل ثبت ، شرح احوال اشخاص مهم و اقوام و طوایف ، شناختن کشور ها و شهر ها و حتی صنایع و علوم مختلف .
و در گاه شناسی بر اساس مبادی متعدد، تاریخ های گوناگون مورد استفاده بشر است . نظیر ؛ تاریخ هجری مسلمانان ، تاریخ مسیحی ، تاریخ اسکندری ، تاریخ یزدگردی ، تاریخ جلالی ، تاریخ اوستایی ، . . .
اختلاف ملل مختلف، فقط در تعیین مبدا تاریخ نیست.این اختلاف نظر،عمیق تر از آن است؛ایرانیان و مجوس عمر جهان را بنا بر بروج دوازده گانه، دوازده هزار سال دانسته اند، و زرتشت چنین پنداشته، عمر عالم تا آمدن او سه هزار سال بوده،ویهودیان می گویند از زمان آدم تا اسکندر3484سال است،ونصاریان معتقدند،که5185 سال است،و...
بعد از اینکه انسان نوشتن را آموخت،دورانی گذشت ،تا به تاریخ نویسی که تنها ثبت حوادث و وقایع مهم و شرح احوال فاتحان و نامداران و شکست و پیروزی آنان بود ، دست زد .به تعبیری دیگر کاربرد تاریخ، بسیار محدود بود، لیکن با گذشت زمان و تحول و توسعه در علم، امروز« تاریخ» از مهمترین علوم به شمار می رود، و خود به شاخه های متعددی انشعاب یافته است : تاریخ سیاسی ، تاریخ نظامی، تاریخ هنر ، تاریخ اقتصاد ، تاریخ فیزیک و . . .
بسیاری از دانش های نوپا که خود شاخه های فراوانی دارد ، به کمک اهالی این علم بنیاد نهاده شده ، و امروز محققان را در جستجو و کاوش ها، یاری می رساند . سکه شناسی ، کتاب شناسی ، کتیبه شناسی و باستان شناسی و . . . از جمله آن ها ست .
در این میان تاریخ شهرها که زیر مجموعه ای از این علم بشمار می رود، بسیار اهمیت دارد،این رشته پژوهشی، متضمن مجموعه ای از اخبار و آگاهی های بسیاری از حوادث و وقایع آن شهر ، شرح زندگی حاکمان ، نوع حکومت ، رفتار حکومتیان بر مردم ،آیین و رسوم ، طرز لباس ، وضع بهداشت ، نوع غذا ، حمل و نقل و ده ها مورد دیگراست.
بنابراین تاریخ شهر تهران نیز بدین لحاظ ، دارای اهمیت بسزایی خواهد بود. علاوه بر این عامل عمومی، از اینکه تهران، در دو سده اخیر پایتخت کشور بوده،از برخورداری از جذابیت دو عامل عمده تاثیر گذار دیگر،بهره می برد.
اول؛ جذب نمایندگانی از تمامی اقوام و طوایف ایرانی در جمع ساکنان خود، در طول پایتختی اش ،بطوریکه امروز تهران، افزون بر پیوند پایتختی اش با ساکنان دیگر شهر ها، توانسته جایگاه موطن دوم اغلب ایرانیان را کسب کند.
دو؛بهره مندی از طلایه داری در مواجهه با ابزار و آلات نوظهور صنعتی وعادت ها و رفتار های تمدنی غرب در دو قرن اخیر.این عامل موجب شده که تاریخ آشنایی تهرانی ها با اختراعات انقلاب صنعتی و جلوه و نمایش رفتار فرنگی ها در دو سده نوزده و بیست میلادی،چون؛سینما،دوربین عکاسی،تلفن،تلگراف و...آغازگر تاریخ آشنایی ایرانیان با این پدیده ها به حساب آید.
صد سال پیش ( 1285 شمسی ) در تهران فرمان مشروطیت را مظفرالدین شاه امضاء کرد، و اجازه داد، تا عدالتخانه تشکیل شود . از آن روز تا سال 1299 خورشیدی، که سید ضیاء همراه رضا خان میر پنج دست به کودتا زد، و تهران را تصرف کرد ، تهرانی ها روز های سختی را گذراندند.مصائب این روز ها از پیش از صدور فرمان مشروطه آغاز شد، و با پادشاهی محمد علی شاه ادامه یافت، و در نقل مکان شاه قجر از کاخ گلستان به باغ شاه و علنی نمودن جنگ او با آزادی خواهان و بالاخره به توپ بسته شدن مجلس، اضطراب و نگرانی پایتخت نشینان به اوج خود رسید . تهرانی ها همراه دیگر هموطنان با به زیر کشیدن محمد علی شاه از سلطنت، تازه داشتند، غم از دست دادن جوانان برومند شان را در راه کسب آزادی، بر خود هموار می ساختند،که دلهره جنگ جهانی اول بر آنها که پایتخت نشین کشوری فقیر و ضعیف بودند، مستولی شد . هنوز جوهر پیمان های بین المللی خاتمه جنگ، خشک نشده بود ، که اضطراب قرارداد 1919 وثوق الدوله و شایعات مربوط به استعمار انگلیس بر آنان چیره گشت. 
 تهرانی ها در فقر و تهیدستی و اعتیاد و فساد اجتماعی دست و پا می زدند، که بعد از گذشت روزهایی چند ،با ترس و دلهره،ناگهان شهرشان را در اشغال قزاق های قمه بر کشیده وکودتاچی سید ضیاءو رضاخان دیدند و . . .
در این مطلب با شرح پاره ای از مقرارت و قوانین کودتایی سید ضیاء بسیاری از نقاط کور و پنهان تاریخ تهران و اوضاع و احوال مردم و رفتار اجتماعی و اقتصادی و وضع بهداشت و زندگی آنان آشکار می گردد ، که اطلاع از هر یک از آن ها ما را بفکر فرو می برد :
1-    باید نانوایی ها منبری برای نان بسازند، و آن را از پارچه ای بپوشانند . شاطر دیگر حق ندارد، نان سنگک را جلوی پای مشتری روی زمین بیاندازد .
2-    باید کسبه در پای دکان خود ظهر و غروب اذان بگوید .
3-    گاری درشکه واگن و چهار پایان در خیابان و عابران در پیاده رو باید رفت و آمد کنند . رهگذر نباید در خیابان راه رود .
4-    سربریدن گوسفند و مرغ و خروس در ملأ عام ممنوع است .
5-    کسی حق ندارد، جنازه بستگان خود را در خانه بشوید، و دفن کند . (بسیاری از مردم تهران مردگانشان را در حیاط خانه می شستند، غسل می دادند، و در همان جا دفن می کردند . در همه محله ها و خانواده ها کسانی بودند ،که با اعمال کفن و دفن تشریفات دینی آن و برگزاری نماز میت و . . . آشنا داشتند، و از این بابت مردم را هزینه ای نصیب نمی شد .)
6-    افزون بر خانه ها مردم حق ندارند، در مساجد و امامزاده های داخل شهر هم به دفن اموات خود اقدام کنند، و باید در گذشتگان را در گورستان های خارج شهر، نظیر؛ مسگر آباد، خرج آباد، ،سلیمانیه و امامزاده عبدالله و حضرت عبدالعظیم و . . .  مدفون سازند .
7-    دلاک ها حق ندارند، بدون لباس از حمام خارج شوند .( آن زمان هر حمام تعدادی دلاک داشت ، که مشتری را کیسه می کشید ، لیف می زد، و مشتمال (( چیزی شبیه ماساژ کنونی )) می داد . دلاک ها بر حسب عادت معمول در حالی که لخت بودند، با بستن یک لنگ به دور کمر خود ،و انداختن لنگی روی دوش به خیابان ها می آمدند ،و در اطراف حمام آمد و شد می کردند، که این امر مورد اعتراض خانواده ها بود .)
8-    قصاب ها باید روی گوشت پارچه بیاندازند .
9-    زنان بد کاره که در جای جای تهران پراکنده بودند. به باغ شهر نو ( باغی در جنوب غربی تهران =قلعه ) منتقل شدند، در آن دوره در بیشتر نقاط تهران ( وسعت شهر از خیابان انقلاب تا میدان شوش و از خیابان شهدا تا خیابان کارگر بود . ) این زنان سکنا داشتند، و مردم بسیار از این امر دلخور بودند . محل تجمع ایشان ؛چال سیلابی محله عرب ها ، کوچه قجر ها ، کوچه پشت بدنه ( چهار راه مولوی ) کوچه ارمنی ها ( جنوب شرقی محله بازار ) گذر قاطرچی ها، گود کوره پزخانه ها و . . . بود .
10-    این زنان در محل جدید باید مالیات به دولت بپردازند .
11-    هیچ کس حق شرب عرق و شراب ندارد .( مغازه های پیاله فروشی تعطیل شد . )
12-    نباید کسی در خیابان و معابر به دفع  بول و غایط دست زند .(اغلب مردم به محض نیاز،در معابر بدین کار دست می زدند.)
13-    مصرف تریاک و شیره در انظار عمومی و در قهوه خانه ها ممنوع و خرید و فروش تریاک بی بند(دولتی) مجازات دارد .(پیش از این، در قهوه خانه ها منقل و وافور وجود داشت، و مردم آزادانه می توانستند، مانند؛ نوشیدن چای وکشیدن غلیان، به تدخین تریاک نیز اقدام کنند)
14-    صاحبان تمام دکان های مربوط به خوراکی، مانند؛ قصابی، کبابی کله پزی، نانوایی و . . . باید کف مغازه هایشان را آجر کنند .
15-    آب خزینه حمام ها باید هفته ای یک بار عوض شود ، نباید لنگ حمام را در کوچه و خیابان و خارج از حمام به در و دیوار آویخت تا خشک شود .
16-    سینما ها و تماشا خانه ها باید بسته شود .(به تازگی در تهران سینما دایر شده بود،جمع کثیری از روحانیون و طرفدارانشان آن را از مظاهر فرنگی و خلاف شرع می پنداشتند،و با آن مخالفت می ورزیدند.)
17-    ریختن آب حوض ، کثافت در جوی خیابان ممنوع است .
18-    هیچکس حق شستشوی لباس در جوی آب ندارد . آن زمان آب مصرفی شرب و شستشوی مردم از آب قنات ها که از طریق جوی خیابان به خانه ها می رسید ، تأمین می شد . برای شستن رخت ، رختشویخانه هایی در چند نقطه تهران ساخته شد .
19-    گاو و گوسفند را باید بیرون شهر برد، و نگهداری داخل شهر ممنوع است .(جمعی از تهرانی ها در خانه طویله داشتند،و در آن الاغ و اسب و گاو و گوسفند،برای حمل و نقل و نیز تامین لبنیات ،نگهداری می کردند.)
20-    کسبه بجز نانوا ، کله پز و حمامی باید دکان خود را اول آفتاب باز کند، و اول غروب ببندد.
21-    جمعه ها همه کسبه جز نانوایی ، بقالی و پزنده ها تعطیل اند .
22-    سگ خانگی باید قلاده و زنجیر شود ، در غیر این صورت در ردیف سگ های ولگرد به شمار می آید، و کشته خواهد شد .(گاهی که شمار سگ های ولگرد زیاد و مزاحم مردم می شد،بلدیه با سم و یا وسیله دیگری ، آنها را می کشت.)
23-    کبوتر بازی ممنوع است .( در آن عصر پشت بام ها ، هم سطح بودند، و کبوتر باز ها که قفس کبوتران را در پشت بام می نهادند،به هوای کبوتر پرانی، داخل حیاط خانه ها سرک می کشیدند و به اصطلاح دختر بازی می کردند و این امر مورد اعتراض و شکایت بسیاری از خانواده ها و گاهی محل نزاع و زد و خورد شدید، بود .)
24-    تظاهرات مستانه و عربده کشی و آواز خوانی در کوچه و خیابان ممنوع است ، و متخلف مجازات می شود .( آن روز ها هوا که گرگ و میش می شد ،کوچه و خیابان محل جولان عرقخور ها بود، تلو تلو خوران عربده می کشیدند، و رجز خوانی می کردند، و برای حریف ،کری می خواندند . گاهی هم کسی که صدایی داشت آواز می خواند .  گو اینکه اگر بد صدا هم بود، و از عالم موسیقی و نت بی خبر، کسی جرات اعتراض نداشت « بیات تهران » از آواز های مشهور آن عصر است . )
25-    قمه کشی ، قداره کشی و چاقو کشی و حمل هر نوع سلاح سرد ممنوع است، و مجازات دارد.( شغل عده ای او باش همین بود، و از این راه زندگی می کردند . هر محله، محدوده عرض اندام کسی بود. او برای خودش تعدادی نوچه و دارودسته داشت . در قلمرو او کسبه و هر که به نحوی پولی به دست می آورد،باید باجی به وی می پرداخت . زنان بدکاره و عرق ساز ها و پیاله فروش ها و صاحبان شیرکخانه ها و شیره کش خانه ها و قمارخانه در ردیف نخست این داد و ستد ، بودند، و برای جلب حمایت و اجازه فعالیت باج بیشتر می پرداختند .)
26-    ارباب قلم و مطبوعات از هتاکی به این و آن جلوگیری کنند ، چند نشریه توقیف شد .(انقلاب مشروطه از سویی و ناپایداری دولت های آن عصر و سرخوردگی و بی اشتیاقی احمد شاه از دیگر سوی و عواملی چند،موجب پیدایی فضایی مناسب جولان و عرض اندام اهالی قلم شده بود،تا آزادانه هر چه بخواهند، بر هر که بخواهند بتازند.)
27-    کلیه احزاب و گروه های سیاسی منحل است، و تشکیل هر نوع جمعیت و دسته قدغن است .
28-    اجتماع خیابانی قدغن و بیش از دو نفر نباید با هم گفتگو کنند .
29-    درشکه ها نباید بیش از سه نفر مسافر سوار کنند . ظرفیت گاری چهار چرخه اسبی 5/1 خروار بار و چرخ دستی 50 من است .
30-    خوراک پزی ها باید یک پارچه یا کاغذ شیره مالیده جلو دکان آویزان کنند، که مکس و پشه جذب آن شود . مگس و پشه تا روی آن می نشست، می چسبید، و دیگر نمی توانست برود .
31-    نقالی ، معرکه گیری ، مسأله گویی ، لوطی عنتری ، خرس رقصانی ، قصه گویی ، مرثیه خوانی ، شعبده بازی ، پرده شمایلی و . . .  ممنوع است .
32-    نباید بار الاغ از 25 من و بار قاطر از 40 من و بار شتر از 60 من تجاوز کند .
33-    باید در ادارات برای انداختن شکایات مردم از کارمندان خاطی ، کارشکن ، رشوه گیر و خائن صندوق شکایات نصب شود .
34-    باید جوی های آب پوشیده شود ، تا آب از آلودگی ها مصون بماند . (البته کاری که هر گز انجام نشد .)
35-     گاری و چهار چرخه ها باید در شب چراغ و درشکه ها باید نمره و بوق و چراغ داشته باشند .
36-    کسبه ای که فروش اجناس توزینی دارند، باید سنگ های فلزی داشته باشند ، و سنگ ها باید به نظر مسئول اوزان بلدیه برسد . (بسیاری از کسبه از سنک و آجر و آهن آلات نظیر؛ قفل خراب شده و . . .به قصد کم فروشی در توزین کالای خود استفاده می کردند .
37-    نباید کسبه دوره گرد، در کوچه  و خیابان داد بزند .( هرچند آن وقت ها، تهران به لحاظ وسعت بسیار کوچکتر از امروز بود، لیکن باز هم دکان های کافی وجود نداشت، و از سویی دیگر برای بسیاری از کسبه خرده پا خریدن دکان امکان پذیر نبود، بنابراین عده ای کما بیش کلیه اجناس و خدمات را به وجه  دوره گردی و طوافی در کوچه پس کوچه ها عرضه می کردند . ایشان برای با خبر کردن اهالی و فروش اجناس خود، با داد زدن بدنبال مشتری می گشتند. از آب حوض کشی و زا لو اندازی گرفته تا کاسه بشقابی و لحاف دوز ی و انگوری و ده ها شغل دیگر )
38-    دولت کودتا اعلام کرد، نا بینایان در کوچه و خیابان باید بازوبندی از پارچه زرد بر بازو ببندند، و عصا در دست گیرند . ( در آن زمان چنین توجهی از طرف دولت قابل تأمل است .)
39-    در محله ها جایی با نام « دارالشفا ء» یا « دارالعلاج » به تریاکی ها اختصاص یافت، تا با ممنوعیت تریاک کشی در قهوه خانه ها بتوانند، برای ترک اعتیاد و خماری به آنجا مراجعه کنند .
40-    نباید پزنده ها به رهگذران اصرار کنند.( رسم بود ، شاگرد دکان های چلویی ، کبابی ، آبگوشتی ، آشی و . . . جلوی مردم را می گرفتند،و با اصرار زیاد به رهگذران تعارف می کردند، به دکان آن ها وارد شوند .)
41-    باید نانوایی ها روی تغار خمیر پارچه بیاندازند، تا مگس و پشه روی آن ننشیند .

منوی اصلی

صفحه اصلی
مطبوعات و رسانه
مقالات و عناوین
برگ هایی از تاریخ تهران
تاریخ سکه
خرید کتاب
دانلود کتاب
کتاب‌های منتشر شده
ارتباط با مولف

جستجو
حاضرین در سایت
33 میهمان حاضرند
آمار بازدید ها
امروز69
دیروز217
تا کنون2215153

تهران نامه

© Copyright 2008 DARIOUSH SHAHBAZI . All rights reserved.