سه شنبه 28 آبان 1398

به پایگاه اینترنتی آثار تالیفی داریوش شهبازی خوش آمدید. تمامی مطالب این سایت تحت حمایت قانون « حقوق مولفين » میباشد. هرگونه سوء استفاده به هر شکلی يا انتشار مطالب در سایتها یا نشریات بدون کسب اجازه از مولف و بدون ذکر منبع اکيدا ممنوع است. استفاده از مجموعه مقالات بصورت یکجا ممنوع میباشد.

 

صفحه اصلی arrow مقالات و عناوین arrow زنان نامدار تهران قدیم یا دارالخلافه-6(مهد علیا)

زنان نامدار تهران قدیم یا دارالخلافه-6(مهد علیا)

زنان نامدار تهران قدیم یا دارالخلافه -6(مهد علیا)
مهد علیا ترکیب وصفی و اسم مرکب،و در معنای کلمه، مترادف گهواره بلند است/معین.
درگذشته لقب مادر بزرگان و شاهان بکار می رفته است.از آن جمله است؛لقب خیرالنسا بیگم دختر میر عبدالله خان مرعشی حاکم مازندران، مادر شاه عباس صفوی، و لقب مادر ناصرالدین شاه/لغتنامه.
جز آن، لقب زنان عالی رتبه خاندان سلطنتی نیز بوده است.از آن جمله است؛خانش بیگم دختر شاه تهماسب اول صفوی، و مهد علیا گوهر شاد آغا ،و همسر سلطان محمد خدا بنده .
 در عصر قجرنخستین بار لقب مهد علیا به مادر فتحعلی شاه اختصاص یافت.
مهد علیایی که این مطلب بتفصیل، بدان می پردازد، ملک جهان خانم(1220-1290قمری) دختر محمد(امیر محمد) قاسم خان پسر سلیمان خان اعتضاد الدوله قوانلو و نوه دختری فتحعلی شاه ( مادرش بیگم خاتون دختر فتحعلی شاه بود.) است.او زن محمد شاه و مادر ناصرالدین شاه بود.
ملک جهان دختری با هوش و مکار بود،که از زیبایی صورت و سیرت بهره ای نداشت.وی در سال 1234قمری در سن شانزده سالگی باپسر دایی چهارده ساله اش محمد میرزا(نوه فتحعلی شاه )پسر عباس میرزا نایب السلطنه ازدواج کرد. این وصلت بفرمان فتحعلی شاه و بنا بر وصیت آقامحمد خان انجام پذیرفت.محمد میرزا که از سلامت جسم برخوردار نبود، دوران صباوت و جوانی را زیر نظر و با آموزش های درویش مآبانه حاج میرزا آقاسی(هموست که محمد شاه بعد از به قتل رساندن قایم مقام فراهانی او را بصدارت نشاند.) گذراند. ارتباط مستحکم مریدی- مرادی میان آندو که در این دوره پیدا شد، تا پایان حیات محمد شاه پا بر جا ماند.
سستی اراده محمد شاه و ناتوانی او در اداره امور دولتی و خصوصی و البته عقیده درویش مسلکی شاه، محیطی مناسب برای رشد و بروز خودکامگی ملک جهان خانم جاه طلب و ریاکار و تشنه قدرت بود.حس برتری جویی ملک جهان را در آن اوان اختلاف سنی و تفاوت عقلی(هنگام ازدواج ملک جهان 16سال و محمد میرزا 14سال داشتند.) قابل توجه میان آندو،  شدت بخشید،بطوریکه این زن توانست، در طول حیات خود ،در تصمیمات شاه و اراده او در اداره امور کشور اغلب موثر واقع شود.و در دوران پادشاهی فرزندش برگ دیگری  از نفوذ خود را که مهارت سیاست بازی را با ترفند های مادرسالارانه در آمیخته بود ،رو کند.
ملک جهان، جوانی را به اتکای هوش و انگیزه برتری جویانه به کسب هنر نقاشی و خطاطی، موسیقی و آواز(در آهنگ حجاز می خواند)و تحصیل عربی و ادبیات فارسی و...گذراند.اگر غریزه جنسی، او را به تر دامنی کشاند، لیکن قریحه روحی، بر مقام شاعری اش نشاند. این دوره معرفت آموزی نتوانست ،حس قدرت طلبی و ریاکاری این زن را مهار کند،لذا بعد از این دوره رفته رفته به نفوذ در سیاست و امور کشور پرداخت.
فریدون آدمیت در توصیف خلق و خوی او نوشته است:
«...بسیار با هوش بود،جاه طلب،تجمل دوست،از زیبایی بی بهره،خط و ربطی داشت و به شیوه چلیپا خوب می نوشت. علاوه در فن مکر زنانه استاد بی بدیلی بود. منش او را قدرت پرستی و جنون جنسی می ساخت. زندگی او پرورده آن دو عنصر بود.»
«...درادبيات فارسي تسلط داشت و در بيان مطالب بسيار توانا بود. توانايي او در ادبيات فارسي و سبک روان و ساده نگارش اش از نامه‏هاي بجامانده از او به خوبي مشخص است. اين نامه‌‏ها حاوي جملات کوتاه و روان و ساده بود. به طوري که از اسناد موجود برمي‏آيد، در بيان سخن اهل درازي نبود، و نامه‌‏هايش به ناصرالدين شاه لحني مؤدبانه و صميمانه دارد، اما در مورد ديگران از لحني آمرانه و تند استفاده مي‏کند»

در اواخر عمر و دوران پیری انجام امور مذهبی روی آورد. در عمارت خود حسینیه ایجاد کرد،و مجالس روضه بر گذار می کرد.
ليدي شيل، همسر وزیرمختار انگليس در ايران پس از ملاقات با مهدعليا  او چنين ترسيم مي‏كند: « او خيلي باهوش است، و در اغلب امور مملكتي دخالت دارد... مادر شاه از من سوالات متعددي درباره ملكه [ويكتوريا] نمود، و ازجمله مي‎خواست بداند، كه او چگونه لباس مي‎پوشد،»

دوست علی خان معیرالممالک (نتیجه پسری مهدعلیا) درباره اخلاق و رفتار او می نویسد:
مهدعلیا، به ظاهر زیبا نبود، ولی از موهبات معنوی بهره ای بسزا داشت. بانویی پرمایه و باکفایت بود. ادبیات فارسی و قواعد زبان عربی را نیک می دانست، و خط درشت و ریز، هر دو را خوب می نوشت. به مطالعه تاریخ و دیوان اشعار شعرا رغبتی وافر داشت، و کتابخانه خصوصی او را، این دو نوع کتاب تشکیل می داد،
گاه سخن، شیرین گفتار و به وقت محاوره، حاضرجواب بود. امثال و حکایات و اشعار بسیار، از بر داشت، و ضمن گفتگو، آنها را در جای خود به کار می برد

دوست علی خان معیر الممالک در مورد خدم و حشم «مهدعلیا» چنین می آورد
«...وجود مهدعلیا در دربار، پناهگاه متخلفین بود. همیشه تنی چند از شاهزاده های بیکار و تن پرور قاجار در این بزم و بساط به مفتخوری و ارتکاب انواع هرزگی ها می پرداختند. جالب آن که مادر شاه، در واقع، معرکه گردان این دار و دسته ها بود. ناگفته نماند، که بسیاری نشانه ها حکایت از آن دارد ،که او خود نیز در پاره ای از هرزگی ها و خوشگذرانی های آنان شرکت داشته است.

1220 ق)، نقاش، خطاط و شاعر، متخلص به جهان. ملقب به مهدعلیا. وى نوه‏ فتحعلى شاه و همسر محمدشاه و مادر ناصرالدین شاه قاجار بود. جهان خانم در گلدوزى و نقاشى مهارت داشت.
در مقبره‏ محمدشاه مدفون است. از آثار وى، گل نرگس زیبایى به آبرنگ كه رقم «نقشه مهد علیا» دارد»
ناصرالدین شاه و عزت الدوله فرزندان مهد علیا هستند.
زندگی ملک جهان(شاه جهان) خانم را می توان به سه دوره تا حدودی مستقل، دسته بندی کرد:
دوره جوانی-در این دوره او بیشتر به اطفای آتش هوس وپاسخگویی به غلیان ها و هیجان های درونی او گذشته است. در این دوران است ،که نام مردانی چون اعتضادالسلطنه و میرزا علی خان (حاجب الدوله بعد) و ...را در زمره دلدادگانی که با او ارتباطی پنهانی داشته، در اسناد آمده است.هرچند این روابط خصوصی سالیانی بدرازا کشید.  این اعمال چنان شهرت یافت ،که محمد مجبور شد،او را طلاق(بعد رجوع شد) دهد.
 محمد شاه به عکس فتحعلی شاه و ناصرالدین شاه که هر کدام دارای صدها زن بودند، زنان زیادی نداشت،خدیجه خانم چهریقی(پدرش از دراویش کرد چهریق بود) زن محبوب وی بشمار می رفت.محمد شاه خدیجه خانم را در دوره جدایی مهدعلیا گرفت. یکی از انگیزه های کینه توزانه مهد علیا مهر ورزی شاه بدو بود .ارتباط متعدد و افراط او در امور جنسی زبانزد خاص و عام بود. بقول زنده یاد آدمیت «منش او را قدرت پرستی و جنون جنسی می ساخت. زندگی او پرورده آن دو عنصر بد.»وی که خوب می دانست،از وجود چهره ای دلربا بی بهره است و هر که آتش هوس او را خاموش کند، از سر قدرت او خواهد بود، لذا بطور طبیعی گرایش بیشتری در کسب قدرت پیدا نمود.

دوره میان سالی- این دوران از عمر او که با خاتمه  حیات محمد شاه، پایان یافت، به کسب قدرت و  نفوذ بیشتر در امور دولتی گذشت .در این دوره شاه محلی از اعراب نبود،بنابراین اغلب در گیری های مهد علیا به مقابله و ستیز با میرزا آقاسی صدراعظم سپری شد. در پایان همین دوره است، که به محض درگذشت محمد شاه(که حامی میرزا آقاسی بود)بسال1264 در قصر محمدیه(غرب باغ فردوس-بعد ها باعتبار بد شگونی باغ رها شد.تا اینکه مالک جدید به نام خود ، محمودیه گذاشت ...) حاج میرزا آقاسی از ترس عقوبت مهد علیاکه اداره امور را به عهده گرفته بود ،به حرم حضرت عبدالعظیم پناه برد.فرار صدر اعظم به ری نشان از قدرت مهد علیا در آن زمان دارد ، این خود می رساند،مهد علیا بوقت حیات همسر توانسته بود،در دربار شبکه نفوذی بر قرار سازد، و ارتباط میان در باریان و حتی حکام ولایات پدید آورد.
در توصیف رفتار  سیاست گرانه و مکارانه او گویند؛ در این زمان دو چادر به سر کرد، یکی برنگ سیاه به نشانه سوگواری در مرگ شوهر، و دیگری برنگ الوان به شادمانی از پادشاهی فرزند .مهد علیا بدین زمان 44ساله و بسیار پخته بود. او با پیوندی که از قبل با سفارت های دول روس و انگلیس برقرار کرده بود .توانست دوره (این فاصله را بین چهل تا صد روز نوشته اند)بسیار حساس انتقال سلطنت را که همه گاه  در ایران توام با بحران و خطر بوده است ، تا به تخت نشستن ناصرالدین شاه بگذراند. وی در این دوره غیر از مشاوره  مادام گلساز(حاجی عباس )از افراد دیگری نیزکمک گرفت.مشهور است، او در این زمان در دربار پشت پرده زنبوری می نشست ،و به گزارش های مامورین گوش فرا می داد و به رتق وفتق امور می پرداخت.
خان ملک ساسانی از این روز ها نوشته است:
«...مهد علیا یکی از رفقای مخصوص خود،علی قلی میرزا اعتضادالسلطنه را به پیشکاری انتخاب کرد و مهر چهار گوش بزرگی که رویش کنده بودند(مهین مادر ناصرالدین شهم)تهیه دید، و تمام اختیارات را به دست گرفت.»
از مهد علیا چند سجع مهر باقی مانده است؛«ملک انساءالعالمین»و«عصمه الدنیا و الدین»
پیش از رسیدن ناصرالدین شاه به پایتخت، چند نفر که در انجام امور مهد علیا را کمک می دادند، خود را مستحق صدارت و نیز مورد حمایت مهدعلیا می پنداشتند، ولی با آمدن شاه و میرزا تقی خان همه آن تدابیر نقش بر آب شد، چون ناصرالدین شاه بمحض ورود به کاخ سلطنتی بر تخت پادشاهی تکیه زد، و میرزا تقی خان امیر نظام را با لقب« امیر کبیر اتابک اعظم»به صدارت خود بر گزید،و بدین ترتیب آب پاکی را بر دست مهد علیا و دیگران ریخت، و آتش تند کینه و حسادت آنان را بر انگیخت.در این زمان شاه به امیر نوشت:
 «...ما تمام امور ایران را به دست شما سپردیم و شما را مسئول همه خوب و بد ی که اتفاق افتد می دانیم. همین امروز شما را شخص اول ایران کردیم، و به عدالت و حسن رفتار شما با مردم کمال اعتماد و وثوق را داریم، و بجز شما به هیچ شخص دیگری اعتمادی نداریم، و به همین جهت این دستخط را نوشتیم»
دوره پایانی-این دوران از زندگی مهدعلیا مربوط به عصر سلطنت ناصرالدین شاه است .در این دوره مهد علیا در دسیسه کاری و مکر به کمال رسیده بود و شبکه ارتباطی آشکار و  پنهان و تحت فرمانی با عوامل داخلی و روابطی با دو دولت استعمارگر روس و انگلیس برقرار ساخته بود در همین دوره است که امیر کبیر را ...از او زنی ساخته بود مقتدر کینه توز توطئه گر فسد ومکار ریاکار
آشنایی شاه با خلق و خوی امیر و آگاهی از کاردانی  ودرایت و صداقت او چنان ارتباط میان آندو را مستحکم ساخته بود، که مهد علیا و دیگر دشمنان و از همه مهمتر دولت های روس و انگلیس هر چه کوشیدند، تا امیر را از میدان خارج سازند، تیرشان به سنگ خورد.ازدواج امیر با ملکزاده خانم(13ساله) عزت الدوله این بانوی پاک سرشت روابط شاه و امیر را بیش از پیش تقویت کرد، هرچند در ابتدا مهد علیا تصور می کرد، با این وصلت امکان سیطره او بر امیر خواهد بود، به همین جهت، نه تنها او موافق این وصلت بود، بلکه در انجام امور همراهی نیز کرد.اما وقتی امیر را نتوانست براه خود کشاند، با دشمنان او همداستان شد،و آتش خشم و کینه اش از دیگران شعله ور تر گردید.بطوریکه دشمنی آندو علنی شده بود.گویند؛ امیر در آخرین دیدارش او را روسپی خوانده است.

و سر انجام.... چهل روز از تبعید امیر به باغ فین گذشته بود ،که در شب عروسی اعتضاد السلطنه با سلطان خانم، ناصرالدین شاه را شراب بسیار خوراندند،در حالی که او مست بود،مهد علیا فرمان قتل امیر را از او گرفت، و از ترس آنکه  شاه بوقت هوشیاری پشیمان گردد،  شبانه فرمان را به حاج علیخان از دلدادگان سپرد، و او نیز شبانه به سوی کاشان حرکت کرد،و در حمام باغ فین بی خبر از ملکزاده خانم امیر را کشت و ایرانی را در غم مردی چنان بزرگ به عزا نشاند.
مهد علیا نه تنها در از میان بردن امیر نقش مهمی داشت،بلکه در روی کار آمدن میرزا آقا خان نوری که مردی فاسد و وطن فروش بود،نیز دخالت کرد،و در تمامی دوران سیطره خود بر دربار از همراهی روس و انگلیس بهره برد.او بمحض قتل امیر، عزت الدوله راکه در عزای شوهر سیاه پوش بود،مجبور ساخت،پای سفره عقد میرزا کاظم پسر میرزا آقاخان نوری بنشیند.
 وی به سال1290 قمری، در سن 70سالگی در گذشت. ناصرالدین شاه هنگام مرگ مادر در سفر فرنگ بود، بنابراین جنازه مهد علیا را در شبستان مسجد سلطانی(شاه)نگاهداشتند.ناصرالدین شاه که از سفر آمد، بر سر جنازه مادر شتافت،و ساعتی بر آن گریست .بفرمان شاه جنازه را در حرم حضرت معصومه در قم به خاک سپردند.
مهد علیا بناهایی را از خود بجا گذاشت،چون:
1-باغ مادر شاه در ری، مجاور حرم حضرت عبداعظیم.
2-بارگاه و بقعه زیارتگاهی زبیده خاتون.
3-اتمام بنای مسجدی ارک که پدرش امیر قاسم پی افکنده بود.به همین جهت این مسجد و مدرسه را علاوه بر نام بانی اش با نام« مادر شاه» و یا« مهد علیا» نیز می خوانند.
4-حسینه ای در عمارت خود در ارک.
خلاصه اینکه مهد علیا زنی اصالتا باهوش و مکار بود، که دردرازای زمان ....بدو آموخت در این مسیر توسعه ... قدرت شیطانی او نازیبایی اش نیز شدت بخشیدبه مهد علیا و نواب علیه ملقب گردید برشوهر و دربار آن تاثیر داشت ام اوج قدرت نمایی او به دوران پادشاهی پسر اختصاص دارد که ازمادر سالاری توام شده با مکر قدرت زیاذی به او بخشیده بود

منوی اصلی

صفحه اصلی
مطبوعات و رسانه
مقالات و عناوین
برگ هایی از تاریخ تهران
تاریخ سکه
خرید کتاب
دانلود کتاب
کتاب‌های منتشر شده
ارتباط با مولف

جستجو
حاضرین در سایت
39 میهمان حاضرند
آمار بازدید ها
امروز2
دیروز119
تا کنون2216756

تهران نامه

© Copyright 2008 DARIOUSH SHAHBAZI . All rights reserved.