دوشنبه 29 بهمن 1397

به پایگاه اینترنتی آثار تالیفی داریوش شهبازی خوش آمدید. تمامی مطالب این سایت تحت حمایت قانون « حقوق مولفين » میباشد. هرگونه سوء استفاده به هر شکلی يا انتشار مطالب در سایتها یا نشریات بدون کسب اجازه از مولف و بدون ذکر منبع اکيدا ممنوع است. استفاده از مجموعه مقالات بصورت یکجا ممنوع میباشد.

 

صفحه اصلی arrow مقالات و عناوین arrow نخستین دوش حمام در تهران

نخستین دوش حمام در تهران

نخستین دوش حمام در تهران قدیم-3
پیش از این در دو مطلب جداگانه به بخشهایی از حمام های قدیم تهران پرداخته ایم،اینک این نوشتار در نظر دارد بخش دیگری از این عنصر مهم شهرسازی در گذشته که امروزه از فضاهای اصلی خانه ها بشمار می رود ،معرفی کند.
در گذشته  که هنوز «آپارتمان»در ایران رایج نشده بود، در خانه ها (جز معدود خانه های رجال) حمام نبود،و مردم از حمام عمومی استفاده می کردند.آن روزگار در تمامی شهر های ايران از آن جمله  تهران حمام عمومي وجود داشت و اهالي محل به نوبت جنسیت از حمام عمومی استفاده می کردند. سحرگاهان قبل از طلوع آفتاب تا ساعت هشت صبح حمام به مردان اختصاص داشت و طول روز، حمام در اختيار زنان بود.
حمامهای تاریخی سده های قبل که در تمامی شهرها و محلات قدیمی سراسر ایران یافت می شود، دارای معماری و طراحی های منحصر به فرد و جذابی هستند اما امروز به دلیل از دست دادن کاربری خود آرام آرام از صحنه زندگی روزمره مردم حذف شده اند .به همین دلیل در بسیاری موارد صاحبان این بناها با تخریب املاک خود مبادرت به تغییر کابری آن کرده و تعدادی دیگر نیز به رستوران و قهوه خانه سنتی تبدیل شده اند.
آنچه که از دست رفته باز نخواهد گشت، بلکه باید برای آثار  بجامانده کاری کرد.در کشوری که جمعیت جوان بیکار فراوانی دارد،وجود این حمامهای زیبا و جذاب با آن معماری دل انگیز حکم جواهر دارد .این حمام ها کاربرد بسیار بیشتری نسبت به سونا و سالن های جدید ماساژ خواهد داشت.اگر خوب بیاندیشیم، نه تنها نباید آنها را که بخشی از هویت ملی- فرهنگی این مرز و بوم است،خراب کنیم،بلکه با حفظ این حمامها بفکر اضافه کردن چنین مکانهایی نیز در نقاط دیگر باید باشیم.یکی از کارشناسان میراث فرهنگی در این باره می گوید:
«... به نظر من در کنار اين بازار فرهنگ و هنر مي‌توان حمام‌هاي تاريخي تهران را همچون حمام گلشن، حمام قوام‌الدوله و حمام نواب را مرمت و احياء کرد و به مردمي که از حمام‌هاي مدرن استفاده مي‌کنند و دنبال تنوع هستند، سرويس سنتي داد. اين درست اتفاقي است که در ترکيه افتاده و گردشگران زيادي را به طرف خود جذب کرده است.»
ايجاد بازار فرهنگ و هنر و احياء حمام‌هاي سنتي يکي از ايده‌آل‌هاي مدير بافت تاريخي تهران است. وي دراين‌باره مي‌گويد: «در اين بازار مي‌توان صنايع دستي کل کشور را عرضه کرد. مي‌تواند محلي براي معرفي هنر بومي و ملي ايران باشد. از طرفي ما ديگر حمام سنتي در تهران نداريم و از حمام‌هاي تاريخي زنده ما تنها يک حمام پامنار باقي مانده
 
حمامهای تاریخی که از نمادهای محلات زندگی در ایران به عنوان بخشی از هویت و فرهنگ دیرپای ایرانیان محسوب می شود مدتهاست که به دست فراموشی سپرده شده و به همین دلیل یک به یک یا تخریب شده و یا به قهوه خانه و رستوران تبدیل می شوند
با وجود این پیشینه و آداب کهن و داشتن هزاران بنای حمام آماده در کشور، سنت حمام گرفتن سنتی به طور کل از بین رفته است در حالی که می توان با تکیه بر روشهای مورد استفاده در حمامهای قدیمی مانند مشت و مال برای سلامت افراد و همچنین جذب توریست از نقاط مختلف جهان برنامه ریزی کرد.
هم اکنون کشور گرجستان با استفاده از خلاء موجود در کشور ما با توسعه "توریسم حمام سنتی" سالانه میلیونها دلار برای خود درآمد ارزی فراهم کرده است به شکلی که همه ساله هزاران نفر از نقاط مختلف جهان برای سپردن تن خود به دلاکهای گرجی به این کشور رهسپار می شوند. در حالی که خانه و مهد اصلی حمامهای سنتی و مشت و مال ایران است و مقصد مشتاقان این حمامها در حقیقت باید کشور ما می بود، اما بدیهی است در نبود مدیریت حرفه ای این درآمد به جیب کشوری چون گرجستان سرازیر خواهد شد و در عوض در زیر سقفهای زیبای آهک بری شده حمامهای سنتی ایران اگر تا کنون تخریب نشده باشند تنها دود قلیان است که به هوا می رود.»
هر چند در شهر تهران ساختمان سازی دارد با سرعت ویرانگری هر آنچه به گذشته تعلق دارد،از میان می برد،و یا برده است،ولی هنوز در شهر و استان تهران می توان حمام های سنتی پر شماری یافت که معماری دلپذیر و جذابشان هر بیننده با ذوقی را مبهوت خود می سازد.حمامهایی که نه فقط نباید بسبب اهمیت و ارزش فرهنگی حفظ شود، بلکه باید به منبع درآمدی پرسود برای این مردم تبدیل گردد.کاری که یک جو غیرت می خواهد و سر سوزن ذوقی.
برخی از آن حمام ها عبارتند از:
حمام‌هاي تاريخي تهران را همچون حمام گلشن، حمام قوام‌الدوله و حمام نواب
حمام قدیمی شهرک طالقان در بافت قدیمی شهرک از توابع طالقان قرار دارد.
حمام مصباح کرجاین حمام متعلق به اواسط دوره قاجاریه  در محلات قدیمی شهر کرج  واقع است.
حمام مهدی خانیاین حمام در بازار بزرگ تهران  قرار دارد. مساحت آن در حدود 900 متر مربع و شامل حمام به مساحت 450 متر مربع.
حمام همتیار یکی از حمام های قدیمی تهراندر خیابان وحدت اسلامی واقع است.
در روستای دردهدرده از توابع فرمانداری فیروزکوه ، حمامی قدیمی وجود دارد که قدمت آن به 200 سال پیش می رسد.
حمام هلجردحمام هلجرد کرج یکی از این بناهای قدیمی است که از دوره قاجار به جای مانده.
حمام دولاب از قدیمی ترین حمام های تهران در حال حاضر به عنوان زورخانه دولاب از آن استفاده می شود.
با این مقدمه به مراد اصلی مطلب یعنی چگونگی ابداع  اولین دوش در حمام های تهران می پردازیم:
ناگفته پیداست،که حمام ها تا این زمان دارای خزینه و چال حوض و ...بود،و هیچکدام دوش نداشتند ،در حقیقت این عنصرحیاتی حمامهای امروزی هنوز شناخته نشده بود،تا اینکه سر و کله مردی از فرنگ در پایتخت پیدا شد،و دست به ساخت آن زد ،و از آن پس این امر شیوع یافت.
در گذشته گرم کردن آب حمام با سوخت مرسوم آن زمان در فصل زمستان کار دشواري بود و اغلب مردم از اواخر پاييز تا شب عيد رنگ حمام را نمي ديدند. اين وضع منحصر به ايران نبود،بلکه بیش و کم جهانیان همه گرفتار این ماجرا بودند.در اروپا وضع از این هم بدتر بود. آنها تا پيش از جنگهاي صليبي اصلاً اطلاعي از حمام نداشتند و در دوره جنگهاي صليبي به شرق آمدند با حمام آشنا شدند. هرچند باز هم تا مدتها نه تنها رفتن حمام ارزشی ایجاد نمی کرد،بلکه حمام نرفتن در فرنگستان گاه ارزش بشمار می رفت . مشهور است که يکي از ملکه هاي فرانسه هميشه افتخار مي کرد که پنجسال به حمام نرفته است.
ماجرای ایجاد اولین حمام دوش دار در تهران از این قرار است که سرداری از سپاه ناپلئون پس از سقوط وی به ایران می آید، و دیرزمانی از اقامت او در کشور می گذرد،و خدماتی به دولت ایران می کند،و بالاخره در این سرزمین چشم از جهان فرو می بندد.دولت وقت(موسم سلطنت ناصرالدین شاه)بپاس خدمات آن سردار، فرزندش کلنل نیکلا سمینو را به ایران دعوت می نماید و اموری را بدو می سپرد.این فرزند دل به سرزمین پارس می بندد و دختری از این دیار به زنی می گیرد و در این خاک ماندگار می شود.سمینو پسر در نیمه دوم پادشاهی ناصرالدین شاه در خیابان لختی( = دروازه دولت = سعدی فعلی)حمامی بنا می کند،و برای نخستین بار در این حمام دوش کار می گذارد، و بدین ترتیب بنیاد گذار این امر می شود.حمام سمینو تا دوران محمد رضا شاه فعال بود.
شرح کوتاهی از زندگی سردارفرانسوی ایتالیایی الاصل و فرزندش را می آوریم.
آمبروا سمینو ژنرال قنسول ایتالیا پیش از انقلاب در فرانسه بود.این افسر ایتالیایی در فرانسه ماند و با دختری فرانسوی ازدواج کرد.
از این وصلت در سال1776میلادی پسری چشم به جهان گشود،که نامش را بارتلمی نهادند.بعد ها بارتلمی هم مانند پدر، لباس نظام پوشید، و به قشون ناپلئون پیوست.بارتلمی با دختر یکی از صاحب منصبان فرانسوی ازدواج کرد،ولی با شکست ناپلئون و تبعید وی، بارتلمی نیز باتفاق خانواده از فرانسه خارج شد و به یونان رفت،و از آنجا به روسیه و بعد به ایران آمد.
در ایران به قشون عباس میرزا  که در مواجهه با لشکر جرار روس دچار مشکل شده بود،و به اصلاح قشون نیاز داشت، کمک کرد.این افسر سابق سپاه ناپلئون در جنگ های اول و دوم هرات هم شرکت جست،ودر کنار سپاه ایران قرار گرفت.وی در دوران سلطنت فتحعلی شاه(نایب سلطنتی عباس میرزا) ،محمد شاه و ناصرالدین شاه منشا خدماتی بود.پس از در گذشت این ژنرال، دولت ناصری به پاس خدمات وی پسرش کلنل نیکلا سمینو را  که آنزمان خارج  از ایران بود، به کشور خواست و در امور پست و تلگراف و گمرک وارد کرد.
نیکلا در سال1270قمری به دین اسلام گروید، و زن فرانسوی خود را طلاق داد،و با دختری از خانواده قراگوزلو وصلت نمود،و صاحب فرزندانی شد.نصرت الله سمینو یکی از فرزندان ایشان است،که منوچهر ستوده را در ثبت این وقایع اعانت نمود،وی می نویسد؛بخشی از این مطالب را وی برایش بیان داشته است. 




منوی اصلی

صفحه اصلی
مطبوعات و رسانه
مقالات و عناوین
فرهنگ تاریخ تهران
برگ هایی از تاریخ تهران
تاریخ سکه
پیشینه تهران قدیم
تهران امروز
گالری
ارتباط با مولف
خرید کتاب
دانلود کتاب
کتاب‌های منتشر شده

جستجو
حاضرین در سایت
13 میهمان حاضرند
آمار بازدید ها
امروز26
دیروز205
تا کنون2149197
آمار سایت


تهران نامه

© Copyright 2008 DARIOUSH SHAHBAZI . All rights reserved.