شنبه 2 شهريور 1398

به پایگاه اینترنتی آثار تالیفی داریوش شهبازی خوش آمدید. تمامی مطالب این سایت تحت حمایت قانون « حقوق مولفين » میباشد. هرگونه سوء استفاده به هر شکلی يا انتشار مطالب در سایتها یا نشریات بدون کسب اجازه از مولف و بدون ذکر منبع اکيدا ممنوع است. استفاده از مجموعه مقالات بصورت یکجا ممنوع میباشد.

 

صفحه اصلی arrow مقالات و عناوین arrow توپ مرواريد-ج1

توپ مرواريد-ج1

توپ مرواريد  :                                                                                                                                                              
                                                                                                                                                يكي از اهدافي كه در سلسله مقالات «تاريخ تهران» دنبال مي شود ،‌ شناخت گذشته نه چندان دور تهرانيان است. تااز اين رهگذر ضعف وقوت تاريخي مان را بهتر بشناسيم ونه از سر خود شيفتگي بگوييم فقط«هنر نزد ايرانيان است وبس» ويا از ديگر سوي توانايي ها يمان را دست كم بگيريم كه در برخورد با فرهنگ زور مدارانه بيگانه از خويش بي خويش شويم و دربست خود را در اختيارشان قرار دهيم ، بلكه باور كنيم كه ملتي بزرگ بوده و هستيم و با صحه گذاردن بر تمامي فراز وفرود ها ، ما در جهان كسي هستيم و اين خود باوري پيش نياز به خصوص جوانا نمان در برخورد با تمدن غرب در عرصه جهاني است . اگر ايراني دوره قاجاريه تحقير غرب را پذيرفت و اگر از تضاد وبرخورد دو فرهنگ شرق وغرب به دلايل متعددي به هوش نيامد ودرس عبرت نگرفت امّا امروز براي جوانان اين سرزمين روز ديگري است .
در اين مقاله به معرفي «توپ مرواريد » ي خواهيم پرداخت كه در تاريخ تهران فقط يك شئ نيست بلكه نمادي از فرهنگ و باور مرد مانمان است . توپ مرواريدي كه از فرط شهرت نه تنها در اثار معاصر اني نظير صادق هدايت و...راه برده كه كمتر مي توان جهانگرد و سياحي را يافت كه در آن دوران پا به خاك تهران گذاشته باشد و از آن ياد نكرده باشد. براي شناخت توپ مرواريدي كه شهره خاص وعام است. بايد صبوري كرد چون هركه از ان ياد كرده از دري وارد شده و سخني گفته است.
بنابراين در تشخيص سره از ناسره بايد دقت بيشتري كرد. از اين روي ابتدا به  نوشته ها واسناد مختلفي كه گاه با هم مغا يرت دارد اشاره مي كنيم و سپس تاريخچه  واقعي ان را بازگويي مي نماييم ، ولي پيش از ورود بدان مبحث از باور مردم و رفتار شان با توپ  مرواريد سخن مي گوييم كه تنها فصل مشترك نوشته هاي بيگا نه و آشنا است .
 تهراني هاي قديم به چشم تقديس به توپ مرواريد مي نگريستند و در روز هايي نظير چهار شنبه  سوري وشب 27 ماه رمضان و شب هاي قدر به ان دخيل مي بستند و به ويژه دخترا ن وزنان بي فرزند از زير لوله آن دعاكنان با تني لرزان مي گذشتند بدان اميد كه هر چه زود تر دختران را بخت گشوده شود و زنان را فرزندي آيد . جدا ازاين اعتقاد  « توپ مرواريد » كار كرد ديگري هم داشت ،‌ گاه اين توپ پناهگاهي بود براي مجر مين و محكومين در بست نشيني و يا حاجت روايي گروهي گرفتار . از ياد نبريم كه امير كبير در دوره خود بست نشيني را در همه جا از ان جمله در زير توپ مرواريد موقوف كرد . ولي بعد از او باز هم اين رسم برقرار شد و تا زمان رضا شاه كه توپ را از ميدان ارگ بردند حكمفرما بود .
احمد شاملو از ان با ذكر  چندين روايت چنين ياد مي كند :
1- ان را شاه عباس به سال 1622ميلادي از پرتقال ها در جزيره هر مز به غنيمت گرفته.
2- نادر شاه از هندوستان اورد.
3- به دستور كريم خان زند در شيراز ريخته اند .
اما حقيقت ان است كه اسماعيل اصفهاني نامي به دستور فتحعلي شاه آن را ريخته و ملك الشعراي صبا درباره اش گفته :
الغرض طبع صبا از پي تاريخش گفت
شاه توپ ملك روي زمين امد اين
مردم در باره اش مي خواندند:
اي توپ تن طلايي
از غم بده رهايي
بختي جوون و نون دار
روزي بكن زجا يي
اي توپ ، چارها كن
كارم گره گشا كن
صدتا گره به هر نخ
من مي زنم تو واكن
همچنين در لغتنامه دهخدا آمده:                                                                                                توپ بزرگي در ارگ تهران كه سابقا" زنان به شب چهار شنبه سوري براي بخت گشايي از زير آن مي گذاشتند.
  ويليام جكسون آمريكايي آرد:                                                                                                 درميدان ارگ يا ميدان شاه در كنار حوض بزرگ و توپ عظيمي قرار دارد كه بدان توپ مرواريد گويند....وجودي نيمه مقدس دارد وجنايتكاران بدان پناه مي برند...ودر نتيجه خرافه پرستي ومردم معجزاتي  بدان نسبت ميدهند.
اوژن فلاندن هم در سخن از ان توپ اورده است .
توپ مرواريد يكي از مظاهر و محل هاي بست نشستن در روزگار قاجاريه در تهران بوده است .
جعفر شهري ازان چنين ياد ميكند :
دختران وزنان به نيت حاجت روايي وبخت گشايي از سر وكول توپ مرواريد بالا رفته وچارقدوپارچه ولباس به چرخ هايش دخيل مي بستند واراذل واوباش هم به هواي زنان در اطراف ان پرسه مي زدند.
لرد كرزن انگليسي هم در باره ان مي نويسد:
...توپ عظيم برنجي است موسم به توپ مرواريد كه همواره در تهران مكان مقدس بست براي مجرمان فراري است و پناهگاهي واقعي بوده است .
حسين كريمان در كتاب « تهران در گذشته و حال » آرد:                                                                                     ...دهانه اين توپ در اغاز با يك رشته مرواريد مزين شده بوده است ووجه تسميه ان به نام مرواريد از ان روست.....
ارنست اورسل فرانسوي مي نويسد:
توپ مرواريد را شاه عباس در جزيره هرمز  به غنيمت گرفته وروي سكوي كم ارتفاعي ميان حوض ونقاره خانه گذاشته بودند....
حجت بلاغي هم از ان چنين سخن گفته است :
توپ مرواريد به امر فتحعلي شاه در 1233قمري ساخته شد ....در زمان رضا شاه در مدخل محوطه باشگاه افسران قرار دادند .... اين توپ را شاه عباس از پرتقالي ها گرفت و به شيراز برد و اقا محمد خان از شيراز به تهران اورد ....
مادام كار لاسر نا هم اين توپ را به شاه عباس نسبت داده ومي نويسد:
در سال 1614 ميلادي (1023قمري) بين شاه عباس كبير و دولت انگلستان به منظور راندن پرتقالي ها از هرمز قراري بسته شد واين توپ مربوط به ان دوران است .....
ناصر نجمي هم از قول ژرژ كپل انگليسي همين قول اشتباه را نقل كرده :
توپ عظيمي به چشم مي خورد كه از لطفعلي خان آخرين پادشاه زند به غنيمت گرفته است ....
اما واقعيت امر اين كه « توپ مرواريد » مربوط است به دوره فتحعلي شاه كه به فرمان او در سال 1233قمري در اصفهان ريخته و سوار شده و سازنده توپ استاد اسماعيل ريخته گر اصفهاني است در داخل ترنجي روي توپ مرواريد به ماده تاريخ ان اشاره كرده كه ان هم بر روي لوله توپ به طور بر جسته حكاكي شده است :
الغرض طبع صبا از پي تاريخش گفت
شاه توپ ملك روي زمين امد اين (=1233)
اين توپ در دوران قاجاريه بر سكويي به ارتقاع يك متر كنار حوض در ميدان ارگ (= ميدان شاه = ميدان توپ خانه قديم ) قرار داشت تا اين كه در دروه رضا شاه پس از احداث ساختمان باشگاه افسران در خيابان قوام السطنه توپ مرواريد به آنجا منتقل شد و بر سكويي در مدخل آن باشگاه قرار گرفت .
وجه تسميه ان به سبب تزيين اغازينش با يك رشته مرواريد بوده است .
مشخصات توپ 10/5 متر طول ، 38 سانتي متر قطر سرلوله و 60 سانتي متر قطر انتهاي لوله است .

منوی اصلی

صفحه اصلی
مطبوعات و رسانه
مقالات و عناوین
برگ هایی از تاریخ تهران
تاریخ سکه
خرید کتاب
دانلود کتاب
کتاب‌های منتشر شده
ارتباط با مولف

جستجو
حاضرین در سایت
57 میهمان حاضرند
آمار بازدید ها
امروز56
دیروز196
تا کنون2196330

تهران نامه

© Copyright 2008 DARIOUSH SHAHBAZI . All rights reserved.