دوشنبه 29 بهمن 1397

به پایگاه اینترنتی آثار تالیفی داریوش شهبازی خوش آمدید. تمامی مطالب این سایت تحت حمایت قانون « حقوق مولفين » میباشد. هرگونه سوء استفاده به هر شکلی يا انتشار مطالب در سایتها یا نشریات بدون کسب اجازه از مولف و بدون ذکر منبع اکيدا ممنوع است. استفاده از مجموعه مقالات بصورت یکجا ممنوع میباشد.

 

صفحه اصلی arrow مقالات و عناوین arrow نخستین مسجد در گستره تهران

نخستین مسجد در گستره تهران

نخستین مسجد در گستره تهران
پیش تر و بار ها در دیگر مقالات و مطالب اشاره شده ،که در گستره ای که امروز با نام  تهران می شناسیم شهر پر آوازه « ری »  قرار داشت.با کشف آثار تمدنی مختلف در جای جای این پهنه، چون تپه ازبکی،چشمه علی ،و دهها نقطه دیگر سکونت بومیان ایران و آریاییان را در این گستره به حدود نه هزار سال می رساند.بنا براین جلگه ری از کهن ترین مراکز تمدنی ایران بلکه جهان بشمار می رود.ری با نام هایی چون راگا(raga)،راگو(rhgoe)،راگس(rages) ،راگیا(rhageia)،رغه(ragha)و ...در کتب اعظم تاریخی و دینی عالم آمده است، که خود گواهی بر این مدعاست.
 این گستره حاصلخیز از دیر باز آغوش خود را سخاوتمندانه برای سکونت مردمی که در آن ساکن شدند گشوده است. مردمی با عقاید متفاوت و گونه گون که در مسیر طولانی تاریخ خود،دینداری از خصوصیات آنان بوده ،و به ادیان مختلف ابراز علاقه نشان داده و بدان ها مهر ورزیده اند. دین از بارز ترین نماد ها در رفتار شرقیان عالم بوده و هست.دیر زمانی ست که دین در این پهنه به ظهور رسیده و پیروانی بسیار یافته است.
گو اینکه اسناد کافی بر این ادعا نداریم(در گور های مکشوفه متعلق به هزاران سال پیش مردم این سرزمین شیوه و نحوه مختلفی را در استقرار جسد می بینیم و قرار دادن غذا و نوشیدنی و اشیای گوناگون در آن گور ها  و توجهات دیگر بدین موضوع از وجود باور های آن مردم برایمان حکایت ها دارد.) ،اما قرائن و شواهد بسیاری وجود اعتقاد و رفتار های مبتنی بر شیوه هایی دینی و آیینی در زندگی ساکنان هزاران سال پیش این گستره به ثبوت می رساند.همان باور و زمینه های فکری و ایمان به وجود قدرتی مافوق خود بود، که هزاران سال پیش زمینه ظهور آیین مغان را در این گستره فراهم ساخت،بطوریکه ری مرکز مغان بود،و این آیین  و آن  ایمان بود،که در سیر تطور باور و عقیده مردم این سامان شرایط را برای ظهور دین زرتشتی مهیا کرد.ری و گستره وسیع آن از میزبانان کهنسال دین و آیین زرتشت بود. در میان پیروان این دین ری از اهمیت فراوانی برخوردار بوده و هست.
بعد از جنگ نهاوند(عرب آن را فتح الفتوح خواند) ری به تصرف مسلمانان در آمد. از آنجاییکه اهالی ری به دین زرتشت مهر می ورزیدند،در صلح خود با سپاه عرب این شرط را گنجاندند، که ایشان به کیش خویش بمانند، و خراج به آنان دهند.اما با گسترش اسلام و سلطه روزافزون مسلمانان، رفته رفته این شرط و آن عهد در طول زمان رنگ باخت، و جمعیت مسلمانان در این گستره رو بفزونی نهاد.این شد، که اندک اندک فرقه های مختلف اسلامی،  چون؛ حنیفیان، شافعیان و شیعیان بر این خاک ساکن شدند، و فزونی یافتند،و نسل های بعدی ساکنان زرتشتی مذهب اولیه نیز بدین و آیین اسلام گرویدند.
در گذر زمان با تغییر حکومت ها و دگرگون شدن حال و احوال مردم این خطه پرستشگاه ها و عبادتگاه هایشان نیز بر اساس نیاز و موازین دینی وقت دچار تغییر شده است.خرابه ها به آتشکده ها و پرستشگاه ها و آنها هم بعد ها به مسجد ها و امامزاده ها تبدیل شده اند.در سیر زمان و در این تحول گاهی عبادت گاه های قبلی خراب شده و گاه باقی مانده و نیاز ساکنان در اجرای مراسم آیینی جدید را برآورده کرده اند،به هر روی این دو حال هر گز مانع از ساخت و احداث بنا های عبادتی روز و تازه نشده است.مسجد نخستین نیاز مسلمانان برای اجرای موازین و دستورات دینی آنان و اولین عبادتگاه ضروری مسلمانان در محدوده زندگی شان است .پيامبر اسلام نيز پس از هجرت از مكه به مدينه اولين كاري كه انجام داد بنا نمودن مسجد قبا در نزديكي مدينه و سپس مسجدالنبي در مدينه بود .

در حال حاضر طبق اعلام خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران؛علاوه بر امامزاده ها و بقعه هاي تاريخي ري، 133 مسجد در اين شهر وجود دارد که 50 مسجد متعلق به سال هاي پيش از 1350 است.
قديمي ترين مساجد ري ، مسجد جامع حرم حضرت عبدالعظيم، مسجد ماشاءالله و مسجد صدوق است که برخي از آنها داراي معماري تلفيقي و مخصوص معماران ري است.
مسجد جامع عتيق ري يکي از نخستين آثار اسلامي بوده که به دست مهدي عباسي (169 م.) ساخته شده است.
هر چند مهمترین و بزرگترین مسجد ری جامع(محل برگزاری نماز جمعه) مهدی است ،که اغلب اسناد تاریخی و منابع مربوط،  بدان اشاره دارند،و گاهی با نام «جامع عتیق» هم از آن یاد شده ،و جا دارد، تا از آن شرح و تفصیلی در خور آورده شود، اما این مطلب به معرفی نخستین مسجدی که در گستره تهران ،که در ری بنا گردیده، اختصاص دارد:
چنانکه گذشت مردم ری از معتقدان پر و پا قرص باور های دینی بودند،بطوریکه ری را سامان ادیان باید نام برد.بنابراین ری برای مسلمانان از اهمیت فراوانی برخوردار بود،تا جاییکه با فتح ری مسلمانان هم بدان موسم بسرعت اقدام به احداث مسجد کردند،که گاهی شمارش را اغراق آمیز تا سی هزار و حتی  هزار مسجد در هر کوچه گفته اند. گواینکه این شمار غیر قابل باور و قبول است،اما نشان از اهمیت ری بلحاظ دینی در عصر اسلامی دارد.
حمدالله بن ابی بکر بن محمدبن نصر مستوفی قزوینی در کتاب«نزهه القلوب» که در سده هشتم برشته تحریر در آورده می نویسد:
«...چنانکه گویند سی هزار مسجد و دو هزار و هفتصد و پنجاه مناره در آن بود....»/نزهه القلوب،مقاله ثالث،ص53.
و در «هفت اقلیم»آمده:
«... بزمان المهدی بالله عباسی عمارات ری دارای نود شش محله ،و هر محله چهل و شش کوچه،و هر کوچه چهل هزار خانه،و هزار مسجد...»/هفت اقلیم،ج3،ص3.
و یا اینکه فزونی استر آبادی آورده:

«...آبادانی ری در زمان ملک الشعرا خواجه بندار رازی در آن مرتبه بود که...مساجد چهار هزار و هفتصد و شصت و شش ... ومحلات نود و شش محله،در هر محله چهل و شش کوچه و در هر کوچه چهل هزار خانه و هزار مسجد...»/مقدمه نقض،ص40.
مرحوم کریمان را در اینباب تحقیقی است؛ری در دوران اسلامی سه بخش بود؛شهر درونی ،شهر بیرونی و بازار(قسمت درونی را عرب ها مدینه داخله که همان شهرستان یا شارستان بود می گفتند،و بخش بیرونی را مدینه خارجه یا فصیل می خواندند) .نخستین مسجد ری در بخش بیرونی یا کهندژ یعنی «فصیل» بنا گردید.این مسجد که به گفته بلاذری در «فصیل» ساخته شده،و نماز جمعه در آن برگزار می شده ظاهرا در نزدیکی های کوه نقاره خانه فعلی بوده است.
در باره این مسجد،  در فتوح البلدان بلاذری آمده:
«...آخر من فتحها قرظه بن کعب الانصاری فی ولایه ابی موسی الکوفه لعثمان فاستقامت و کان عمالها ینزلون حصن الزنبذی ویجمعون فی مسجد اتخذ بحضرته و قد دخل ذلک فی فصیل المحدثه...»/فتوح البلدان بلاذری،ص319.
در باب نخستین مسجد ی که در ایران بنا شد،در روزنامه اعتماد آمده:
 «... ارنست هرتسفلد در آغاز دهه 1930 ميلادي مسجد آغاز اسلامي اين شهر را از حجاب خاک به در آورد و پژوهش هاي درخشاني را درباره آن به انجام رساند. پس از وي اريک اشميت کاوش هاي استخر را در نيمه دوم دهه 1930 ادامه داد. اشميت اعتراف مي کند که تشخيص باقي مانده هاي شهر اوليه استخر به دليل همپوشاني استقرار در دوره هاي بعد بسيار دشوار است و نياز به کاري گسترده و وقت گير و دقيق دارد. دونالد ويتکامب از ديگر پژوهشگراني است که درباره استخر قلمفرسايي کرده است. وي بر اين باور است که مسجد استخر نخستين مسجد ساخته شده در ايران است. به باور وي مسجد استخر توسط زياد بن ابيه طي زمان فرمانداري اش در استخر در فاصله سال هاي 659-662 م بنياد نهاده شده است و بنابراين بايد به عنوان نخستين مسجد ساخته شده در ايران يعني پيش از مساجد سيراف و شوش مطرح شود. پژوهشگر ديگري به نام ليونل بي ير اين فرض را پيش مي نهد که ساختار اوليه بناي اين مسجد به پيش از اسلام باز مي گردد و مربوط به آتشکده بزرگي در دوره ساساني است که کرتير موبد بزرگ آن هنگام، رياست آن را برعهده داشته است.
   
    بنا به کاوش هاي ارنست هرتسفلد و پژوهش هاي ساير محققان و همچنين آگاهي هاي برخاسته از متون مورخان و جغرافي نويسان مسلمان، پلان مسجد تا اندازه زيادي براي ما شناخته شده است. رونق و آباداني و اهميت اين شهر به آن پايه بوده که در اغلب متون کهن جغرافيايي و تاريخي سده هاي نخست اسلامي درباره اين شهر سخن رانده شده است. از جمله شگفتي هاي اين مسجد اين است که به عنوان نماد شهر، تداوم سلوک معنوي ايرانيان را طي قريب به هزار سال به نمايش مي گذارد: چنان که بر مبناي اقوال مندرج در متون تاريخي، اين شهر داراي يکي از مهم ترين معابد ناهيد بوده است. يافته هاي ديگر نيز بر وجود آتشکده صحه مي گذارند و بالاخره در آغاز حضور و ظهور اسلام نيز مسجد شهر ايجاد شده است ...» / روزنامه اعتماد،شهرام زارع ،باستان شناس،ش 1562.

منوی اصلی

صفحه اصلی
مطبوعات و رسانه
مقالات و عناوین
فرهنگ تاریخ تهران
برگ هایی از تاریخ تهران
تاریخ سکه
پیشینه تهران قدیم
تهران امروز
گالری
ارتباط با مولف
خرید کتاب
دانلود کتاب
کتاب‌های منتشر شده

جستجو
حاضرین در سایت
33 میهمان حاضرند
آمار بازدید ها
امروز26
دیروز205
تا کنون2149197

تهران نامه

© Copyright 2008 DARIOUSH SHAHBAZI . All rights reserved.