جمعه 9 آبان 1399

به پایگاه اینترنتی آثار تالیفی داریوش شهبازی خوش آمدید. تمامی مطالب این سایت تحت حمایت قانون « حقوق مولفين » میباشد. هرگونه سوء استفاده به هر شکلی يا انتشار مطالب در سایتها یا نشریات بدون کسب اجازه از مولف و بدون ذکر منبع اکيدا ممنوع است. استفاده از مجموعه مقالات بصورت یکجا ممنوع میباشد.

 

صفحه اصلی arrow مقالات و عناوین arrow دکتر پولاک طبیب ناصرالدین شاه

دکتر پولاک طبیب ناصرالدین شاه

دکتر پولاک طبیب ناصرالدین شاه
دکتر یاکوب ادوارد پولاک(Jakob Edvard Polak)از نخستین معلمان نمساوی (در عصر قجر به کشور اتریش نمسه می گفتند) دارالفنون است که به سال 1851م. به ایران آمد و ده سال به کار طبابت و تدریس اشتغال داشت.
 وی معلم طب و جراحی بود ولی خودش سمت خویش را دوا سازی نوشته است.و ظاهرا استخدام او هم به عنوان معلم دواسازی یا حکمت که مجموعه معلومات طبی آن عصر بوده صورت گرفته بوده است/تاریخ موسسات تمدنی.
پولاک در سال  1818در بوهم چشم به جهان گشود و در سال 1891 در وین از دنیا رفت .گو این که وی نخست برای تعلیم طبابت در سال 1851 به ایران آمد و تا سال 1860 در اینجا ماند و انتخاب او توسط ناصرالدین شاه به سمت طبیب مخصوص خود سبب شد تا وی از شهرت فزون تری نسبت به دیگر معلمان همطراز ش بهره مند شود .نوشتن کتاب «ایران و ایرانیان» یا سفرنامه اش و دیگر نوشته های او هم در پر آوازه گشتن او در ایران کمک شایانی  به وی کرد.
در سال1272ق. وقتی دکتر کلوکه پزشک شاه از دنیا رفت شاه او را به جانشینی وی بر گزید/مرآت البلدان ج2 ص181.
پولاک علاوه بر مقالات و رساله های فراوانی که منتشر کرد کتابی با نام «ایران ،سرزمین و مردم آن»نوشت مترجم او محمد حسین خان قاجار بود/وقایع اتفاقیه ش98.
پولاک برای نخستین بار در سال 1274 تخم چغندر قند را به ایران آورد و در مقام ترویج و کشت آن بر آمد/وقایع اتفاقیه ش74
وی پس از سال ها دوباره در شعبان سال 1299ق. به ایران آمد.اعتماد السلطنه در سخن از بازگشت وی نوشته:
«...شاه آمد با حکیم پولاک خیلی مهربانی کرد...»/روزنامه خاطرات ،ص197.
دکتر پولاک با ریزنگری و اهمیت به فرهنگ ایرانیان با مردم محشور شد و از این راه اطلاعات مبسوطی از ابعاد مختلف این فرهنگ را گرد آورد و با شیوه ای منظم و روشمند نشر داد.آگاهی هایی که از آثار او می توان برگرفت تنها به اخبار پزشکی محدود نمی شود بلکه این اطلاعات بسیار وسیع تر از آن است. 
دكتر پولاك در باره حجامت ایرانیان می نویسد :« غير از بين دو كتف در ساير قسمتهاي بدن نيز حجامت مي كنند از جمله در پشت استخوان خاجي (حجامت كمر) ، در مفاصل ، روي طحال و …در اينجا ناگزير از اعتراف به اين مطلبم كه من در مدت 30 سال اقامتم در ايران جز دو مورد هيچ عاقبت زيانباري از حجامت نديدم و در اين دو مورد هم دلاك را متهم مي كردند كه ابزار كثيف به كار برده است . »
میرزاتقی‌خان امیركبیر در زمان سلطنت ناصرالدین شاه. در سال 1266 ق. فرمان داد در گوشه‌ای از ارك شاهی تهران بنای دارالفنون آغاز نمایند.
سنگ بنای دارالفنون در اوایل 1266ق. در زمینی واقع در شمال شرقی ارك سلطنتی كه پیش از آن سربازخانه بود نهاده شد. نقشه آن را میرزا رضای مهندس كه در زمان عباس میرزا برای تحصیل به انگلستان رفته بود كشید و محمدتقی خان، معمار باشی دولت آن را ساخت.
ساختمان قسمت شرقی دارالفنون تا اواخر 1267ق به انجام رسید و مورد استفاده قرار گرفت و
در حالی كه حدود یك ماه از آغاز ساختمان مدرسه می‌گذشت، امیركبیر ژان داودخان مترجم اول دولت را در شوال 1266 ق. برای استخدام 6 نفر معلم به شرح زیر به اتریش فرستاد:
 وجهه نظر امیر در استخدام معلمان آن بود كه معلمان خارجی باید از مداخله در امور سیاسی مملكت دور باشند و تنها به كار تدریس بپردازند. به همین لحاظ با استخدام معلمان روسی و انگلیسی و فرانسوی مخالف بود و مایل بود كه معلمین مورد نظر خود را از اتریش،‌كه در امور داخلی ایران دخالت نمی‌نمود استخدام نماید.
پس از چندی امیركبیر سه نفر دیگر را به گروه شش نفری فوق‌الذكر افزودیك نفر داروساز جهت تعلیم فیزیك، كیمیای فرنگی (شیمی) و داروسازی و دو نفر معدنچی كه بتوانند در معادن كار كنند و یا به اصطلاح سركارگر خبره باشند.
هفت معلمی كه به این ترتیب از اتریش استخدام گردیدند از این قرارند:
1. كاپیتان زاتی        معلم مهندسی
2. كاپیتان گومنز      معلم پیاده نظام و تاكتیك نظامی
 3. نایب اول كرزیز     معلم توپخانه
4. نایب اول نمیرو     معلم سواره نظام
5. چارنوتا     معلم معدن شناسی
6. دكتر پولاك      معلم طب و جراحی و تشریح
7. فكتی      معلم علوم طبیعی و داروسازی
از عده فوق گومنز و نمیرو قبلاً به ایران رسیده بودند و بقیه در 27 محرم 1268 ق (24 نوامبر   1851 م.) یعنی دو روز پس از عزل امیركبیر همراه ژان داودخان از طریق قسطنطنیه، طرابوزان و ارمنستان پس از تحمل مشقات فراوان وارد تهران شدند. با بر کناری امیر، دولت با گروه معلمان استخدامی بسیار سرد و دور از انتظار بر خورد کردند.
دكتر پولاك خود از ورود معلمان اتریشی می‌نویسد:
«ما در 24 نوامبر 1851 وارد تهران شدیم ْ پذیرائی سردی از ما نمودند. احدی به استقبال ما نیامد. اندكی بعد خبردار شدیم كه در این میانه اوضاع تغییر یافته و میرزاتقی خان مغضوب گردیده است.»
امیركبیر مقدمات افتتاح دارالفنون را فراهم ساخت و میرزامحمدعلی خان وزیر امور خارجه را كه با وضع اروپا آشنا بود به سمت ریاست آن برگزید. نخست در نظر بود كه سی نفر شاگرد 14 تا 16 ساله در مدرسه پذیرفته شوند، اما این عده در اولین سال افتتاح از 100 نفر تجاوز نمود. شوربختانه امیركبیر بنیانگذار دارالفنون یك ماه قبل از افتتاح مدرسه معزول شد و فرصت نیافت برنامه وسیع خود را شخصاً دنبال كندمدرسه دارالفنون روز یكشنبه پنج ربیع‌الاول 1368 (سیزده روز پیش از كشته شدن امیركبیر) رسماً گشایش یافت. بدین ترتیب بیست سال پیش از تأسیس دارالفنون توكیو وسه سال پس از تأسیس دارالفنون اسلامبول، دارالفنون ایران به دست صدراعظم بزرگ ایران، میرزاتقی خان امیركبیر ایجاد شد. اولین رییس مدرسه میرزامحمد علی خان یك ماه ونیم پس از افتتاح مدرسه در تاریخ 18 ربیع‌الثانی 1268 فوت نمود و عزیزخان آجودان با شی به آن مقام انتخاب گردید. رضاقلی خان هدایت هم به سمت ناظم مدرسه  بر گزیده شد.
خبرگزاري كتاب ايران در معرفی سفرنامه این معلم اتریشی آرد:
 اين كتاب روايتي از وضعيت اجتماعي و سياسي دوران قاجاريه است كه با نگاه تامل‌وار نويسنده بر فساد و ناهنجاري‌هاي اخلاقي دربار ايران نوشته شده؛ ضمن‌ آنكه او تاثيرپذيري خود را از زبان و فرهنگ غني جامعه ايراني بارها بيان كرده است.
دكتر پولاك كه در يك دوره از زندگي خود،‌ طبيب خاص ناصرالدين شاه بود، ويژگي‌هايي دارد كه كتاب او را ممتاز و متمايز از بسياري كتاب‌هاي ديگر از اين نوع مي‌سازد.
دكتر پولاك ذهني روشمند، جزئي‌نگر و تحليلي داشت. هر چه را در درباره شاه مشهور قاجار و يا در زندگي ديگر مردم مي‌ديد، به سرعت رده‌بندي مي‌كرد و در عين حال بينشي طنز‌آميز داشت.
در بخش ديگري از اين مقدمه آمده است:
«آقاي محبوبي‌اردكاني در اثري از خود با عنوان «تاريخ تحول دانشگاه تهران و موسسات آموزش عالي ايران» در معرفي دكتر پولاك نوشته است: «وي فارسي را آموخته و با زبان مادري شاگردان تدريس مي‌كرد. پولاك كتابي در(علم) تشريح نوشت كه به كمك ميرزامحمد حسين افشار، يكي از شاگردان او به فارسي منتشر شد. منشا بسياري از اصطلاحات و لغاتي كه در تشريح فارسي به كار مي‌رود، از آن كتاب است..»

خود پولاك، پزشك اتريشي، نيز در مقدمه خود بر اين سفرنامه نيز توضيحاتي داده و نوشته: «چند سال بعد به اين نتيجه رسيدم كه چه بسا بدرفتاري بعضي از مردم ذاتي نبوده و به سبب رواج زور و ستمگري حكام و سلاطين باشد كه مدت‌هاي طولاني بر اين مردم مسلط بوده‌اند.
در اين كتاب كوشيده‌ام كه اتفاقات و وقايع را به دور از پيش‌داوري شرح دهم..نه سال اقامت من در ايران و آشنايي به زبان و شعر و ادبيات پربار فارسي، شغل من در مدرسه طب و سپس پزشك مخصوص ناصرالدين شاه، و سفرهاي فراون به شهرهاي ايران باعث شد كه در حدي كه براي يك اروپايي ممكن و مقدور است، بتوانم تهران و تمام نواحي اين كشور پهناور و اوضاع اخلاقي و فرهنگي ايرانيان را بشناسم و معرفي كنم.
«تعداد جمعيت، تبار و نژاد»، «اصناف،‌خانه‌ها و باغ‌ها، ييلاق و اردوها» و «آسايش و جنبش، شكار و ورزش»، نام سرفصل‌هاي اصلي اين كتابند.








منوی اصلی

صفحه اصلی
مطبوعات و رسانه
مقالات و عناوین
برگ هایی از تاریخ تهران
تاریخ سکه
خرید کتاب
دانلود کتاب
کتاب‌های منتشر شده
ارتباط با مولف

جستجو
حاضرین در سایت
10 میهمان حاضرند
آمار بازدید ها
امروز235
دیروز638
تا کنون2346464

تهران نامه

© Copyright 2008 DARIOUSH SHAHBAZI . All rights reserved.