جمعه 23 آذر 1397

به پایگاه اینترنتی آثار تالیفی داریوش شهبازی خوش آمدید. تمامی مطالب این سایت تحت حمایت قانون « حقوق مولفين » میباشد. هرگونه سوء استفاده به هر شکلی يا انتشار مطالب در سایتها یا نشریات بدون کسب اجازه از مولف و بدون ذکر منبع اکيدا ممنوع است. استفاده از مجموعه مقالات بصورت یکجا ممنوع میباشد.

 

صفحه اصلی arrow مقالات و عناوین arrow راه شاهی هخامنشی در گستره تهران« ری»

راه شاهی هخامنشی در گستره تهران« ری»

راه شاهی هخامنشی در گستره تهران« ری»
                         اي مرد آنچه را اهورامزدا فرمان داده بجاي آر دروغ مگوي گناه مکن
                                                                                  "داریوش کبیر"
تهران هرچند پس از پایتختی توسعه و گسترش خود را آغازید  و در این زمینه به سرعتی بیش از گذشته دست یازید اما چون شهر کوچکی بیش نبود تا اواخر سده نوزده میلادی یعنی واپسین دهه های سده سیزده قمری، راه های بسیار فقیرانه ای بیش نداشت تا جایی که سیاحان و جهانگردان اروپایی در کتب و آثار خویش در شکایت  از بدی راه های منتهی به تهران در آن دوران به سبب رنج سفر بار ها نالیده اند و عذابی دردگین کشیده اند.
راه های پایتخت ایران تا اواخر عصر ناصری از نظر علم و دانش راهسازی فاقد هر گونه ارزش فنی بودند و هیچ عملیات راهسازی زبده ای را به خود ندیده بودند .پاره ای در دل کوه های البرز که راه به شهرها و آبادی های شمالی و شرقی کشور می بردند، فقط آثاری از پاکوب دوران بودند، بی هیچ بهره ای از فنون جدید راهسازی و دسته ای دیگر از آن ها هم تنها ردی از عبور پیادگان و چارپایان شان بر پیکر دشت های جنوبی تهران به شمار می رفتند که با ابتدایی ترین عملیات راهسازی ترتیب یافته بودند .فقط از اواسط دوره ناصری به بعد با ایجاد قطعه جاده ای از دروازه دوشان تپه تا قصر دوشان تپه و مرحله ای دیگر تبدیل راه باغ سلطنت آباد به راهی شوسه، تهران با شیوه های جدید راهسازی آشنا شد و صاحب جاده ای کالسکه رو گردید و پا در راهی گذاشت که امروز می بینیم.
پایتخت ایران با ورود شیوه ساخت جاده شوسه از اروپا رفته رفته و البته با سرعتی کند صاحب جاده هایی بیش و کم بهتر از گذشته شد که این روند رو به رشد با تغییر حکومت و بر آمدن رضا شاه سرعتی بیشتر به خود گرفت و جریانی بالنده به راه افتاد که تا امروز ادامه یافته است.
 نکته مهم و در خور توجه و تامل این که در حالی گستره تهران در عصر قجر از نداشتن راه مناسب و جاده مطلوب رنج می برد و فرنگی ها در قیاس با جاده های ساخته و پرداخته سده نوزده خود با تفاخر آن را تحقیر می کردند که این گستره هزاران سال پیش جزیی از امپراتوری جهانی هخامنشیان بود و شاهد عبور بخشی از جاده مترقی شاهی و برخوردار از مواهب پیشرفته امپراتوری بود.
گواین که تهران به روزگار هخامنشیان پا به عرصه وجود ننهاده بود اما این گستره شهری ارجمند و پرآوازه با نام ری در دامن خود داشت که به لحاظ قدمت و دیرینگی با کهن ترین شهر های جهان چون بابل و نینوا پهلو می زد .این شهر بر سر شاخه شرقی – غربی راه شاهی قرار داشت و اراضی آن بخشی از این راه را بر پیکر خود می کشید.این راه که بعد ها با از میان رفتن امپراتوری هخامنشی و طی قرون و اعصار به جاده ابریشم شهرت یافت،از جنوب ری می گذشت.این شاخه از شبکه وسیع راه شاهی دست کم دو هزار سال بار سنگین بازرگانان و مسافران را از دریای مدیترانه تا شرق آسیا و سرزمین چین بر پیکر خود کشید.
«جاده شاهی دوره هخامنشیان از آبادی اندرمان می‌گذشته‌است. گمان بر اینست که در گذشته نام آن «آب اندر میان» بوده و به علت داشتن آب فراوان و رونق اقتصادی و اجتماعی یکی از روستاهای مهم شهر ری به شمار می‌رفته‌است.»/ خبرگزاری میراث فرهنگی، ۱۳۸۵/۶/۴.
روستای اندرمان با۲۲۹ تن سکنه طبق تقسیمات پیشین کشوری در بخش ری شهرستان تهران قرار داشت.اما در سال ۱۳۸۴ جزو دهستان تازه ‌تأسیس عظیمیه قرار گرفت.  آب آن از قنات و محصول آن غلات، چغندرقند و صیفی ‌است.

این عظیم ترین امپراتوری جهان در دوران خود به پیشرفت های خارق العاده ای در ابعاد مختلف علم و دانش رسید و در شهر سازی و مدیریت سرزمینی به پهناوری بخش وسیعی از عالم دست یافت  که موجب حیرت و شگفتی اهالی فن شده است. تمامی کشورهایی که درسایه این امپراتوری قرارداشتند از موهبت جاده سازی و ارتباطات عالی زمان خود برخوردار بودند و همه شهرهای سراسر سرزمین های هخامنشی با جاده شاهی به هم مرتبط شده بودند.
شبکه راه شاهی مانند ریشه درخت با تمامی شهر ها و آبادی های سرزمین ایران آن روز مربوط بود و آن ها را از امکانات  حکومتی برخوردار می ساخت .شاخه غربی راه شاهی از شوش به سارد ولیدی مي رسید و شاخه شرقی راه درون ایران کنونی بود و از شوش به اکباتان و ری و پارت و بخش های شرقی امپراتوری راه می یافت.
در سراسر طول هزاران کیلومتری این شبکه راهی با فواصل معینی کاروانسرا و دروازه های نظارتی و ساخلو یا پادگان های حمایتی قرار داشت  تا امنیت و سلامت مسافران در راه  تامین گردد.     
با آن که بسياري از ابعاد دانش و علم ایرانیان باستان هنوز بر ما پوشیده است ولی  لوح هاي بجامانده از آن عصر که در تخت جمشيد به دست آمده و پاره ای اخبار از مورخان یونانی و ... چگونگی پیمایش مسافران و سفیران حکومتی و چاپارها و قاصدان حکومتی و نحوه تعویض اسب آن ها و ترتیبات دیگر در طول مسیر روشن گردیده است.بر اساس نظر باستان شناسان در طول مسیر552 کیلومتری تخت جمشید به سمت یاسوج در محل دروازه پارس 23 کاروانسرا قرارداشت.راهی که بابل را به اکباتان می رساند در کنار شهر اپیس راه شاهی را قطع می کرد.این مسیربه شهر مقدس زرتشتی ری می رسید و از آن جا به سرزمین های شرقی مي رفت .ادامه این راه و از حوالی ساوه امروزی به سمت ری می رفتند.از ری به سمت ساتراپی پارتیا و سپس به قومس می رسیدند که نزدیک دامغان امروزی است.از آن جا با عبور از رشته کوه البرز به توس می رفتند و این قسمت از میان صحرا می گذشت. از توس جاده دو شاخه می شد.شاخه جنوبی به هرات و قندهار می رفت و به دره کابل و پنجاب می رسید.شاخه شمالی به سمت صحرای کاراکون و شهر مرو می رفت. از مرو از طریق آمودریا به سمرقند بلخ مزار شریف و کندور می رسید.
محمد مصلايي در این باره تحقیقی دارد:
«...مولفان قديم يکسره مبهوت و مسحور گستردگي سرزمين امپراتوري هخامنشي بوده اند . بسياري از آنها پيرامون نظام ارتباطي در دوران امپراتوري گزارش داده اند و به اظهار نظر پرداخته اند و همگي ميان انتظام ارتباطات با قابليتهاي قدرت مرکزي براي مداخله در امور کشورهاي تسخير شده رابطه مستقيم يافته اند.اگر بصورت کلي و بسيار تيتروار بخواهيم به اين مهم تظري بيفکنيم بايستي بگوئيم بدستور داريوش کبير براي آ گاهي و اطلاع وي از جديدترين رخدادها در سراسر شاهنشاهي جاده هاي بسياري ساخته شد و در اين جاده ها چاپارخانه هاي بسياري پديد آمد که در آنها هميشه اسبهاي تازه نفس آماده بودند.پيکهاي دولتي با رسيدن به اين چاپارخانه ها اسبهاي خود را عوض ميکردند.و با اسبهاي تازه نفس با سرعت به راه خود ادامه ميدادند.يا اينکه پيغام يا نامه به چاپار ديگري داده ميشد .به همين صورت اين کار ادامه ميافت تا نامه به مقصد مي رسيد.بدينگونه ميتوان ايرانيان را نخستين بوجود آورندگان نظام پست در دنيا دانست.
راهها و چاپارخانه ها :
الف- راهها :
هرودوت از خوبي راه و اسباب آسايشي که در ميهمانخانه ها براي مسافرين مهيا بوده بسيار تمجيد کرده و نظم و ترتيب آن را ستوده است
لوحه هاي پرسپوليس علاوه بر راه ارتباطي شوش به پرسپوليس که به دفعات مورد اشاره قرار گرفته راه باختريش ( 9 يا 10 بار ) هند ( 7 بار ) هرخواتيش و قندهار ( 11بار ) اريه ( 4 بار ) سگارتيه ( 2بار ) ماد ( يک بار ) بابل ( 1 يا 2 بار ) مصر( يک بار ) و سارد ( 3 بار ) تکرار شده اند. به اين ترتيب معلوم ميشود که سراسر خاک امپراتوري زير پوشش جاده ها بوده است و با اين توصيف مشخص است که جاده شاهي سارد به شوش ( توضيح در مورد اين جاده در پائين آمده است ) را بايد فقط به منزله جاده اي در ميان راهها و جاده هاي ديگر شمرد. همچنين به ياري مورخين نظامي ميتوانيم طول زمان جابجائي ارتش ها را محاسبه کنيم : از بابل تا شوش 22 روز و از شوش تا پارس حدود 30 روز و از شوش به هگمتانه از طريق جاده شاهي که از بابل ميگذرد 40 روز و همين راه از طريق مستقيم از ارتفاعات لرستان 9 روز و از هگمتانه به پارسه ( پرسپوليس ) 20 روز و... فاصله بوده است.به اين ترتيب با استفاده از اطلاعات مضبوط در متون هرودوت و گزنفون و با افزودن اطلاعات مندرج در متون مولفان نظامي کلاسيک و عصر هلني در مجموع مي توان شبکه راه هاي هخامنشي را با توجه به اين که منابع نظامي به جاده ها فقط از زاويه امکانات رساندن آذوقه و مهمات نظر مي اندازند در ذهن مجسم کرد.
جاده شاهي :
هردوت بشرح جزئيات (( درباره که از دريا تا شاه ادامه ميابد )) يعني جاده اي که شهر سارد را به شوش مي پيوندد ميپردازد و مي نويسد که اين جاده (( از کشورهاي پرجمعيت و مطمئن عبور ميکند.)) هرودوت براي هر منطقه تعداد پرسنگ ها ( که يک مقياس مسافت پارسي و معادل 4/5 کيلومتر است ) تعداد مسافرخانه ها و سرپناه هائي را که در هر منزل و ايستگاه مستقر بوده است دا معين ميکند و رودخانه ها و پست هاي مراقبت را که بصورت منظم در طول مسير واقع اند را بر ميشمارد و اين همان جاده ايست که عموما به (( جاده شاهي )) معروف شده است و 2400 کيلومتر طول داشته است.
راههاي پايتخت ها : مشاهده مي شود که تمام پايتخت هاي امپراتوري ( پاسارگاد- پارسه- شوش- بابل- هگمتانه ) از طريق جاده هاي بزرگ از چهار طرف به يکديگر متصل بوده اند. که شناخته ترين جاده ها در اين شبکه جاده پارسه به شوش است.در فاصله ميان شوش و هگمتانه جاده شاهي از کنار زاگرس مرکزي ( لرستان ) عبور ميکرده است . زيرا جاده مستقيم که از سرزمين ( کوسي ين ) ها عبور مي کرده است بنا به نوشته ديودور جاده اي ( ناهموار- تنگ و بد ) بوده است.بنابراين جاده بزرگ مسيري درازتر از طريق دشت بابل در پيش ميگرفته و به سمت شرق منحرف تا از آنجا از طريق بيستون به فلات ايران بپيوندد. جاده ديگري از هگمتانه از طريق (( گاربه )) يا اصفهان امروز به سرزمين پارس و از آنجا در بوشهر به خليج فارس متصل مي شده است.از سوي ديگر تنوع ممالکي که در الواح از آنها اسمي به ميان آمده است نشان مي دهد که پايتخت هاي امپراتوري از طريق راهها به مجموعه ولايات متصل بوده اند. در شمال جاده بسيار قديمي خراسان هگمتانه را از طريق راگه ( ري ) و دروازه هاي کسپي ين- هرکاني و پارتيه به باختر ( بلخ ) پيوند ميداده است.در جنوب از مبدا پارس جاده اي به هرخواتيش ( قندهار ) و گنداره ( منطقه کابل ) مي رفته است و از انجا راههاي ديگري به باختر و دره سند در هندوستان مي پيوسته اند. جاده شمال و جاده جنوب بوسيله يک جاده عرضي به يکديگر متصل ميشدند و اين جاده کورش آن را طي کرد از طريق اريه ( هرات ) به زرنگه ( حوضه هيرمند ) و قندهار مي پيوست.در مسير مديترانه دو مسير اصلي را مي شناسيم که از شوش تا اربل ( ساحل چپ دجله ) يکي بوده اند.و از اربل جاده شاهي هردوت از طريق دجله عليا و فرات عليا ارمنستان- کاپادوکيه- هليس- فريگيه بزرگ و دره مئاندر به سارد مي پيوسته است.از رابل مسير ديگري بسوي دمشق و مصر مي رفت که وجود آن در يک سند آرامي مشخص شده است. در ميان منازل و مراحل اين جاده
ب- احداث و نگهداري جاده ها : دولت هخامنشي علاوه بر اينکه اهميت زياد براهها ميداد اولين بار چاپارخانه هائي تاسيس کرد.
هرودوت گويد که واحد مقياسها پرسنگ است و به مسافت هر چهار پرسنگ منزلي تهيه شده موسوم به ايستگاه.در اين منازل ميهمانخانه هاي خوب بنا و دائر گرديده است. در سرحد ايالات و نيز در آنجائي که ايالت بابل بکوير منتهي ميشود قلعه هائي ساخته اند که ساخلو دارد.در منازل اسبهاي تندرو تدارک ديده شده است./تاريخ امپراتوري هخامنشيان تاليف پروفسور پي ير بريان ترجمه دکتر مهدي سمسار و ايران باستان تاليف حسن پيرنيا.

منوی اصلی

صفحه اصلی
مطبوعات و رسانه
مقالات و عناوین
فرهنگ تاریخ تهران
برگ هایی از تاریخ تهران
تاریخ سکه
پیشینه تهران قدیم
تهران امروز
گالری
ارتباط با مولف
خرید کتاب
دانلود کتاب
کتاب‌های منتشر شده

جستجو
حاضرین در سایت
35 میهمان حاضرند
آمار بازدید ها
امروز332
دیروز431
تا کنون2131147

تهران نامه

© Copyright 2008 DARIOUSH SHAHBAZI . All rights reserved.