شنبه 31 شهريور 1397

به پایگاه اینترنتی آثار تالیفی داریوش شهبازی خوش آمدید. تمامی مطالب این سایت تحت حمایت قانون « حقوق مولفين » میباشد. هرگونه سوء استفاده به هر شکلی يا انتشار مطالب در سایتها یا نشریات بدون کسب اجازه از مولف و بدون ذکر منبع اکيدا ممنوع است. استفاده از مجموعه مقالات بصورت یکجا ممنوع میباشد.

 

صفحه اصلی arrow مقالات و عناوین arrow مجلس تجارت(مجلس وکلای تجار)

مجلس تجارت(مجلس وکلای تجار)

مجلس تجارت(مجلس وکلای تجار)
بارها در مطالب مختلف اشاره کرده ایم که قاجاریه بنا بر تفکرات ایلیاتی خود ، هرگز همچون صفویان دارای تشکیلات اداری مرکزی و شیوه حکومتی دیوانسالارانه ای نبودند. بنابراین تجار هم در این دوره مانند همکاران صفوی خود که انسجام ادارای و قانونی داشتند و دارای تشکیلات صنفی بودند، از این گونه تشکیلات محروم بودند.
 گو این که در دوره قاجاریه تجار ایرانی تشکیلات صنفی معین و مشخصی نداشتند و به فكر تاسيس نهاد صنفي ويژه خود هم نبودند، اما مزایای اتحاد با یکدیگر و پیوستگی با هم را خوب می دانستند و به دلايل گوناگون با يكديگر ارتباطی محكم و پیوسته داشتند . آن ها در اواسط دوره قاجاریه، فرد با نفوذي را که با شاه و  صدراعظم و حکام  در ارتباط بود ، به عنوان ملك‌التجار انتخاب كرده و خواست و نیاز‌هاي خود را از طريق او پيگيري  و بر طرف مي‌كردند.
این جماعت با نفوذ با وجود همه دشواري‌هاي سياسي و اجتماعي ، تشکیلات نا پیدا و اصول نانوشته ای داشتند كه توانسته بودند ، خود را از خدمت سربازي و پرداخت ماليات معاف سازند. تجار همواره در كنار شاه و دربار، اشراف و نظاميان و مقام‌هاي اداري قرار داشتند و با روحانیان با نفوذ و مجتهدان طراز اول در ارتباط تنگاتنگ بودند و با این که به دولت سرباز و مالیات نمی دادند ، درآمد بیشتری به چنگ می آوردند و نزد مردم از احترام و اعتمادی برخوردار بودند.
 تجار چون امکان در اختیار گرفتن معلم سر خانه و فرستادن کودکان خود به مکتبخانه را داشتند دارای سواد بودند و با ارتباطی که با فرنگ داشتند از مردم عادی  آگاه تر و داناتر بودند و زودتر با تحولات غرب و فرهنگ آنان آشنا شدند. جمعی از این گروه جزو معدود اقشاری بودند که طلایه داری روشنفکری و تجدد خواهی ایران را می کردند و از همین روی  ایشان زودتر از دیگر اقشار دانستند که تشكيلات رسمي و قانونی و ارتباطی منظم ، راه بازرگانان را براي ادامه فعاليت‌هاي مستقل تجارت هموار می کند. بنا براین تجار، سال هایی پیش از مشروطه از ناصرالدین شاه درخواست تشکیل مجلس تجارت را کردند و شاه نیز با درخواستشان موافقت کرد و بدین ترتیب نخستین تشکیلات قانونی و رسمی بازرگانان ایران در عصر قاجاریه پدید آمد و این خود بارقه ای از امید و دلگرمی برای دیگر تشکلات  در ایران گردید .
و بدین ترتیب  «مجلس وکلای تجار» در دوازدهم شوال 1301 و با تلاش تجار و رهبری حاج محمدحسن امین الضرب تاسیس شد. این مجلس را به طور خلاصه «مجلس تجارت» گفتند. هدف از تاسیس این مجلس ، حفاظت از منافع بازرگانان و تجار ایران در برابر امتیازات ویران کننده ای بود که ناصرالدین شاه قاجار به کمپانی های غربی واگذار کرده بود.
 در واقع فلسفه تاسیس «مجلس وکلای تجار» ، «مقاومت» در برابر موج فزاینده تهاجم اقتصاد جهانی به ساختارهای رنجور اقتصاد ایران بود. این تشکیلات و این مجلس بعدها در مسیر تطور قانونی کامل تر شد و توسعه یافت و با گذشت بیش از صد و سی سال در هیئت  «اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران» ظهور نمود.
اتاق بازرگانی تاریخچه تشکیل این مجلس را چنین آورده:
در اواسط قرن سیزدهم هجری شمسی، نماینده فعال هیات تجار تهران، حاج محمدحسن امین الضرب بود که توانست با حمایت جمعی از بازرگانان، نظر موافق ناصر الدین شاه را برای تشکیل مجلس وکلای تجار ایران جلب کند و شاه هم در 12 شوال سال 1301 هجری قمری (1262 شمسی) اساسنامه این مجلس را تایید کرد. مجلس وکلای تجار ایران که به اختصار آنرا «مجلس تجارت» هم می گفتند، دستگاهی بود اقتصادی، با صلاحیت حقوقی و شخصیت سیاسی. این مجلس مقام تنظیم کننده برنامه های پیشرفت اقتصادی و توسعه بازرگانی خارجی بود و از نظر قضایی مسوولیت محکمه تجارت را به عهده داشت، و بالاخره مجلسی بود مرکب از نمایندگان منتخب تجار ایران با هدف سیاسی، رویهمرفته، جلوه تازه ای بود از حرکت اجتماعی طبقه تجار در اوضاع تاریخی زمانه، اساسنامه این مجلس در شش فصل حاوی نکات زیر تنظیم شده بود:
امنیت مالی، تاسیس دفتر ثبت املاک و اسناد، ایجاد بانک کوچک ایرانی و توسعه تدریجی آن، حفظ منافع تجار داخلی در برابر بازرگانان خارجی و تاسیس صنایع و منسوجات جدید در رقابت با محصولات فرنگی، افزایش صادرات ایران و جلوگیری از تقلب در محصولات صادراتی، ایجاد «بازار مکاربه» امتعه ایران، پیکار با رواج کالاهای بی مصرف فرنگی و پیشنهاد ترک استعمال امتعه و اجناس خارجی و سرانجام تکالیف و اختیارات خاص مجلس وکلای تجار. مجلس وکلای تجار ایران در آغاز مرکب بود از مجلس مرکزی پایتخت و مجالس ولایات، هم چنین، در برخی از شهرها و بندرها هم که به سبب اهمیت بازرگانی، کانون فعالیت تجار بود، مجلس منعقد می شد. نکته شایان توجه این که در چند شهر کشورهای خارجی مانند بغداد، اسلامبول و بادکوبه هم که مرکز اجتماع بازرگانان ایرانی بودند، مجلس های جداگانه ای تاسیس یافتند. البته این مجلس هم مخالفانی داشت و جبهه مخالف تجارت از سه دسته عناصر تشکیل شده بودند: برخی بازرگانان که داوطلب نمایندگی آن مجلس بودند و ظاهراً خود را صالحتر می دانستند؛ عنصر دوم، پاره ای تجار ورشکسته بودن که مجلس تجارت، طبق قانون جدید، «حجره تجارت» آنان را بسته بود؛ و سوم گروه دلالانی بودند که از نظام مجلس تجارت و نظارت سختی که بر فعالیت آنان داشت، ناراضی بودند. سرانجام، مخالفت این عوامل و مقاوت مقامات وزارت تجارت و کارشکنی های حکام ولایات، دولت مرکزی را در تنگنای سیاسی قرار داد و لذا شاه فرمان خود را لغو کرد و براساس حکم صادره برای حکام ولایات مجلس وکلای تجار تعطیل شد.

















منوی اصلی

صفحه اصلی
مطبوعات و رسانه
مقالات و عناوین
فرهنگ تاریخ تهران
برگ هایی از تاریخ تهران
تاریخ سکه
پیشینه تهران قدیم
تهران امروز
گالری
ارتباط با مولف
خرید کتاب
دانلود کتاب
کتاب‌های منتشر شده

جستجو
حاضرین در سایت
11 میهمان حاضرند
آمار بازدید ها
امروز17
دیروز448
تا کنون2094409

تهران نامه

© Copyright 2008 DARIOUSH SHAHBAZI . All rights reserved.