چهارشنبه 23 آبان 1397

به پایگاه اینترنتی آثار تالیفی داریوش شهبازی خوش آمدید. تمامی مطالب این سایت تحت حمایت قانون « حقوق مولفين » میباشد. هرگونه سوء استفاده به هر شکلی يا انتشار مطالب در سایتها یا نشریات بدون کسب اجازه از مولف و بدون ذکر منبع اکيدا ممنوع است. استفاده از مجموعه مقالات بصورت یکجا ممنوع میباشد.

 

صفحه اصلی arrow مقالات و عناوین arrow قرآن معتمدی نخستین قرآن چاپی ایران

قرآن معتمدی نخستین قرآن چاپی ایران

قرآن معتمدی نخستین قرآن چاپی ایران
پیش تر از تاریخچه چاپخانه در تهران نوشته ایم و در آن از نخستین قرآن چاپ تهران، در حقیقت نخستین تجربه چاپ در تهران یاد کرده ایم . امروز مطلع شدم کتابخانه مجلس در اقدام ارزنده ای(که می تواند برای پژوهندگان بسیار سودمند باشد) مبادرت به تهیه لوح فشرده ای از این قرآن نفیس نموده است که یک نسخه از آن مرحمتی حجت الاسلام دکتر رضا جعفریان ریاست کتابخانه در اختیارم قرار گرفت. این مطلب به شرحی کوتاه از این قرآن و پیشینه چاپ آن، اختصاص دارد:
... کتاب مهم ترین فرهنگ مکتوب بشر و سر آمد ترین و دیرپا ترین ابزار فرهنگی در انتقال دانش و علوم است....گوتمبرگ آلمانی با اختراع دستگاه چاپ به سال 1448 میلادی گام بزرگی در اعتلای مقام و عمومیت بخشیدن کتاب برداشت،...ایرانیان عصر صفوی در اوایل قرن هفدهم میلادی با ماشین چاپ آشنا شدند، ولی به دلایل فرهنگی- اجتماعی شانس استفاده از چاپ را از دست دادند . در دوره های افشاریه و زندیه نیز به دلایلی این امکان بوجود نیامد، تا این که آقا زین العابدین تبریزی در عهد فتحعلی شاه در تبریز چاپخانه ای تاسیس کرد و چندی بعد هم او به فر مان شاه ،چاپخانه ای در تهران بر پا ساخت. بعد از آن چاپخانه های دیگر ،یکی پس از دیگری در پایتخت دایر شدند و کار تا امروز توسعه و ادامه یافت.

نخستین چاپخانه یا ماشین چاپ ، در روزگار صفویه ،به اصفهان وارد شد.

 تاورنیه، تادیوس ،ویلم فلور ،خاور شناس هلندی، شاردن سیاح مشهور نیز درباره دستگاه چاپ اصفهان روایت کرده اند ...با این همه در دایره المعارف بریتانیا آمده است؛که یک ورق بزرگ چاپی به زبان اَرمنی در سنه 1050 قمری در جلفای اصفهان چاپ شده است....
در سال 1874 میلادی برابر با سال 1199 قمری یک دستگاه مطبعه از بوشهر به ایران وارد شد، هر چند پرفسور براون با قید تردید آن را مربوط به سال 1198 می داند.

در سال 1806 میلادی برابر با سال 21 – 1220 قمری در شیراز چاپخانه دایر شد، گو اینکه تقی زاده، صحت این روایت را ضعیف می شمارد .

در سال 1233 قمری آقا زین العابدین تبریزی ماشین چاپی به تبریز آورد، این نخستین چاپخانه ای است، که وجودش مسلم است .عباس میرزا از آن حمایت کرد.
 بعد ها چند دستگاه چاپ دیگر به تبریز وارد شد، و با گذشت زمان یکی دوتا از ماشین های چاپ به تهران رسید، و در تهران هم چاپخانه تاسیس یافت.

در مجله تربیت و علم و مجله کاوه  آمده؛ در سال 1238 عباس میرزا نایب السلطنه میرزا جعفر معروف به امیر را برای آموختن فن چاپ به مسکو فرستاد. او در باز گشت ماشین چاپی آورد، و به سال 1240 قمری نسخه ای از گلستان سعدی را در تبریز به طبع رساند.

 در مجله یادگار آمده ؛ژنرال سمینو که در روسیه به کار چاپ اشتغال داشت ،به سال 1241 به ایران آمد، و دستگاه چاپ خود را همراه آورد.

با گذشت سالی چند از این ماجرا،  وقتی آوازه چاپ و انتشار محصول این صنعت در تبریز به گوش فتحعلی شاه رسید او فرمان داد،تا آقازین العابدین به تهران بیاید و در پایتخت با منوچهر خان گرجی معتمد الدوله در تکیه منوچهر خانی در شمال غربی محله بازار تهران مبادرت به تاسیس چاپخانه نماید. مجله تعلیم و تربیت در باره آن  می نویسد: «...در این چاپ خانه 800 هزار کتاب و غیره چاپ شد، محصول چاپی این چاپخانه کتُب دینی و احادیث و اخبار و ... بود .»

میر باقر تبریزی از زیر دستان زین العابدین به سال 1241 قمری، کتاب مآثر سلطانی عبدالرزاق دنبلی را چاپ کرد. در آن در وصف چاپخانه تکیه منوچهر خانی(در بازار تهران) نوشت :


«... در دارالخلافه تهران به یوم اشفاق و الطاف سلطان و اهتمام منوچهر خان مجلدات از کتب حدیث باسمه کرده و تجار و اهل معاملات به اطراف و ولایات می برند، و خرید و فروش می شود...».

این قرآن با خط خوش نسخ و بسیار با ظرافت چاپ شده که با عنایت به تجربه نخست خوب از کار در آمده است. به طوری که با چاپ های امروزی نیز می تواند در مقام قیاس بایستد.« ویژگی عمده این قرآن آن است كه حروف سربی آن با خط نسخ بسیار زیبا طراحی شده و به صورت دو رنگ و بسیار زیبا و منظم صفحه بندی و چاپ شده است. چنین كاری در آغاز عصر چاپ در ایران، جالب توجه است». قرآن معتمدی حاوی تصاویر زیبای گل ومرغ و تذهیب است. تذهیبی به شیوه مرسوم و مکتب قاجاری و با تصاویر زیبای گل و مرغ.
كتابخانه مجلس متن این قرآن را در لوح فشرده ای به پژوهندگان  نشر و هدیه كرده است.


قرآن معتمدی  به ظاهر نخستین قرآنی است كه با حروف سربی در سال 1242 ق (یعنی 1205ش) در همین چاپخانه چاپ شده (بنگرید:‌ مطالعاتی در باره تاریخ چاپ، سهیلا رئیسی، ص 27)
حجت الاسلام جعفریان در مقدمه این لوح آورده اند:

قرآن معتمدی چاپ 1242 قمری
 درباره تاریخ چاپ در ایران، پژوهش های فراوانی انجام شده است، اما آنچه درباره چاپ سربی دوره نخست در ایران گفته شده، حاکی از آن است که میرزا زین العابدین تبریزی که بانی نخستین چاپخانه سربی در تبریز بود و در دهه سوم قرن سیزدهم هجری چندین کتاب در تبریز به چاپ رساند، در حوالی سال های 1239 - 1240 قمری توسط فتحعلی شاه به تهران احضار شد و با حمایت منوچهرخان گرجی معتمدالدوله، چاپخانه ای را در تهران دایر کرد.
 میرزامحمدعلی متخلص به بهار، مؤلف کتاب یخچالیه درباره خدمات چاپی منوچهرخان گرجی می نویسد:
«از جمله اوصاف منوچهرخان آن که در نشر احکام سید انام و بسط قواعد اسلام چنان ساعی و شایق بوده که به قدر بیست هزار تومان اخراجات نموده و مقدار هشتصد هزار جلد کتاب در احکام شرعیه و فرعیه چاپ فرموده و به دست خاص و عام انداخته است»/ تاریخ چاپ در ایران، شهلا بابازاده، ص 50.
 این چاپخانه شماری از آثار دینی را به چاپ رسانده و آثاری که در این سال ها چاپ شد، به چاپ های معتمدی شهرت یافت. این ها آثاری است، از علامه مجلسی و شماری دیگر که از آن جمله کتاب محرق القلوب، مجالس المتقین و روضة المجاهدین است.
 حیاة القلوب علامه مجلسی چاپ 1241 یکی از این آثار است که در پایان آن دو صفحه توضیحاتی درباره انتشار آن در عهد فتحعلی شاه دارد. در آن جا به نام میرزا زین العابدین تبریزی و منوچهرخان گرجی به عنوان بانیان چاپخانه اشاره شده است. این مؤخره در بیشتر کتاب های چاپ معتمدی آمده و از جمله حاوی اشعار و ستایش نامه ای از فتحعلیشاه و همین طور یادی از میرزا زین العابدین و منوچهرخان گرجی است. گفته شده است که در دوره چاپ سربی نخست، میان سال های 1233 / 1269 قمری تعداد 23 کتاب چاپ شده است. از این تعداد، 19 کتاب، در حوزه دین بوده است.  یعنی آنچه در این جا ملاحظه می فرمایید  نیز در همین چاپخانه به سال «قرآن معتمدی»1342چاپ شده/ مطالعاتی در باره تاریخ چاپ، سهیلا رئیسی، ص 27.
 و در پایان آن، همان مؤخره درج شده است،  ویژگی عمده این قرآن آن است که حروف سربی آن با خط نسخ طراحی شده و به صورت دو رنگ و بسیار زیبا و منظم صفحه بندی و چاپ شده است. کتابخانه مجلس بر آن است تا این قبیل نسخه های ارزشمند را در تیراژ محدود به صورت دیجیتالی منتشر کرده و زمینه پژوهش در این باره را فراهم سازد.

منوی اصلی

صفحه اصلی
مطبوعات و رسانه
مقالات و عناوین
فرهنگ تاریخ تهران
برگ هایی از تاریخ تهران
تاریخ سکه
پیشینه تهران قدیم
تهران امروز
گالری
ارتباط با مولف
خرید کتاب
دانلود کتاب
کتاب‌های منتشر شده

جستجو
حاضرین در سایت
67 میهمان حاضرند
آمار بازدید ها
امروز202
دیروز974
تا کنون2121450

تهران نامه

© Copyright 2008 DARIOUSH SHAHBAZI . All rights reserved.