سه شنبه 26 دي 1396

به پایگاه اینترنتی آثار تالیفی داریوش شهبازی خوش آمدید. تمامی مطالب این سایت تحت حمایت قانون « حقوق مولفين » میباشد. هرگونه سوء استفاده به هر شکلی يا انتشار مطالب در سایتها یا نشریات بدون کسب اجازه از مولف و بدون ذکر منبع اکيدا ممنوع است. استفاده از مجموعه مقالات بصورت یکجا ممنوع میباشد.

 

صفحه اصلی arrow مقالات و عناوین arrow تهرانی ها نباید مردگان را در خانه دفن کنند!

تهرانی ها نباید مردگان را در خانه دفن کنند!

تهرانی ها نباید مردگان را در خانه دفن کنند!

تا همین اواخر قاجاریه برخی از تهرانی ها مردگانشان را در خانه دفن می کردند،  تا این که در کودتای 1299 خورشیدی سیدضیاء با صدور دستورالعملی از این کار ممانعت کرد و دفن مردگان در خانه ها ممنوع شد. این مطلب شرحی کوتاه از نحوه دفن مردگان در تهران قدیم است:
حدود دو سده پیش که تهران پایتخت نشده بود، این شهر کوچک نیز مانند تمام آبادی های اطرافش آنقدر جا داشت تا مردگانش را در دل اراضی خود جا دهد. رفتاری که در سراسر این سرزمین در روستا و شهر شیوع و رواج داشت.
از اتفاق قرن ها بود که نه تنها خاک تهران مردگان ساکنان خود بلکه پذیرای متوفیات دیگر شهرها و آبادی ها و ... نیز بود. همین رفتار تهرانی موجب دفن امامزادگانی در سده های نهم و دهم از قبیل امامزاده های؛ سید اسماعیل و سید ناصرالدین و یحیی و زید و .... در تهران شد. بدان روزگار بیشتر مردگان شهر ری در تهران دفن می شدند، اما پس از پایتختی رفته رفته وضع رو به تغییر نهاد. ابتدا تمام قبرستان های داخل حصار صفوی و بعد ناصری نظیر محوطه امامزاده های؛ سید ولی و سید ناصرالدین و سید اسماعیل و یحیی و زید و ... بلکه قبرستان های قاسم آباد در ابتدای پامنار و مسگرآباد و دولاب و غیره هم پر شد. بعد نوبت به آبادی هایی که تهران بلعیده بود، رسید، همچون ونک و پونک و اوین و نارمک و .... طرشت که هر یک قبرستانی داشتند، آن ها هم دیگر گنجایش نداشتند، بعد از آن سراغ قبرستان های شهر ری مانند امامزاده عبدالله و باغ طوطی و ابن بابویه و غیره  رسید، آن ها هم بزودی پر شد، سپس دیو توسعه و گسترش، پارا فراتر نهاد و به کیلومترها دور تر از شهر ری نیز تجاوز کرد و تا نیمه های راه قم رفت و هکتارها از خاک آن منطقه را اشغال کرد و ...
 سیاستی که همه ایرانیان را در این شهر گرد آورد، جز این که سراسر آب های کشور را این جا آورند و همه اراضی را به قبرستان اختصاص دهند، عاقبتی نخواهد داشت.
 
در دوره ناصری که هنوز پایتخت بلدیه ای (شهرداری) نداشت و تشکیلاتی ابتدایی ای چون احتسابیه امور بسیار ساده شهری را مدیریت می کرد، ناصرالدین شاه فرمانی در پانزدهمین روز رمضان سال 1286 قمری به نام علی‌خان امین حضور صادر کرد که به دفن مردگان هم اشاره شده است :
«... دستورالعمل امین‌حضور برای پاکیزگی شهر طهران از محلات و کوچه‌های خارج و داخل...
ثامناً؛ رختشورخانه‌ها که در شهر و خارج و مبال‌ها و قبرستان‌هایی با دیوار در خارج شهر که با اطلاع حکیم‌باشی قرار شده بسازند
تاسعا؛ ...مراقب باشند در شهر مرده دفن نکنند.»
وضع مردم به همان منوال می گذشت، تا سال 1299 خورشیدی که سید ضیاء همراه رضا خان میر پنج دست به کودتا زد و تهران را تصرف کرد. دولت کودتا مقراراتی را به مورد اجرا گذارد.
مقرارت و قوانین کودتایی سید ضیاء :
«...
5.    کسی حق ندارد، جنازه بستگان خود را در خانه بشوید و دفن کند. (بسیاری از مردم تهران مردگانشان را در حیاط خانه می شستند، غسل می دادند و در همان جا دفن می کردند. در همه محله ها و خانواده ها کسانی بودند ،که با اعمال کفن و دفن تشریفات دینی آن و برگزاری نماز میت و . . . آشنا داشتند و از این بابت مردم را هزینه ای نصیب نمی شد.)
6.  افزون بر خانه ها مردم حق ندارند، در مساجد و امامزاده های داخل شهر هم به دفن اموات خود اقدام کنند و باید در گذشتگان را در گورستان های خارج شهر، نظیر؛ مسگر آباد، سلیمانیه و امامزاده عبدالله و حضرت عبدالعظیم و . . .  مدفون سازند... »
    طرحی برای تعیین قبرستانی برای تهران در سال ۱۳۳۴ خورشیدی ، در شورای شهر شهرداری تهران به بحث گذاشته و تصویب شد، اما به طور عملی در سال ۱۳۴۵، با مشخص شدن املاک‌ احداث گورستان آغاز شد و گورستان در زمینی به وسعت ۴۰۰ هکتار در سوم خرداد سال ۱۳۴۹، در ۲۰ کیلومتری جنوب تهران‌، جاده قدیم تهران- قم‌ گشایش یافت‌.
این گورستان را بهشت‌زهرا نامیدند و امروز سازمان  بهشت زهرا  برای آسایش و راحتی و سرعت هر چه بیش‌تر اجرای مراسم برای بازماندگان متوفیان‌ مجهز به سیستم کامپیوتری است
و امکاناتی چون زایر سرا، استراحت‌گاه‌، سرویس‌های بهداشتی‌، توقف‌گاه و آمبولانس‌ و سالن پذیرایی‌، و ... دارد
    در مجموع‌، سازمان بهشت‌زهرا تاکنون از حدود ۳۰۰ قطعه تشکیل شده است‌. ۲۸ قطعه مخصوص دادن خدمات رفاهی به مراجعه‌کنندگان و بخش اداری است و بقیه با گنجایش هر قطعه ۴۰۰۰ نفر برای دفن در نظر گرفته شده است‌.
    در بهشت‌زهرا هم‌چنین‌، شهدای جنگ تحمیلی و بزرگانی چون آیت‌الله طالقانی‌، بهشتی‌، باهنر و ... به خاک سپرده شده‌اند.
    در حال حاضر، حدود ۱۸۰ هکتار از زمین‌های گورستان درخت‌کاری‌، گل‌کاری و چمن‌کاری شده و گل خانه آن با ظرفیت ۲/۵ میلیون نشای فصلی‌، درختچه و انواع گل‌های زینتی‌، از فعال‌ترین واحدهای پرورش گل و گیاه در سطح شهر به حساب می آید.

نبود جا برای دفن اموات تهرانی یکی از معضلات کلان شهر تهران شده بود ولی بالاخره بهشت زهرا گسترش یافت و مرده‌های تهرانی‌ها در محل جدید دفن شدند.
شهرداری تهران: دفن اموات در گورستان جدید آغاز شده است.
وی ادامه داد: بهشت زهرا جدید حدود ۱۶۰ هکتار است ولی در تمام آن دفن انجام نمی‌شود بلکه بخشی از آن تبدیل به پارک و غیره می‌شود.
قائم مقام معاون شهردارگفت: این زمین به وسعت ۱۳۴ هکتار است.
 
 ابن‌بابویه نخستین گورستان شهرری و دومین گورستان تهران است که بسیاری از مشاهیر ایران در آن دفن هستند. از مشاهیر دفن‌شده در ابن‌بابویه می‌توان به علی‌اکبر دهخدا، غلامرضا تختی، میرزاده عشقی، موذن‌زاده اردبیلی و... اشاره کرد.
 باغ طوطی گورستانی است در کنار حرم شاه‌عبدالعظیم در شهرری، نـزدیک تهران. آرامـگاه ستارخـان، شیخ محمد خیابانی، ازغندی در این گورستان واقع شده است.
 
زمانی میدان حسن‌آباد فعلی بیرون شهر بود و به جای ایستگاه آتش‌نشانی کنونی، یکی از گورستان های تهران بود. کلهر خوشنویس و پهلوان اکبر خراسانی و ... در این قبرستان مدفون اند
 در دوران پهلوی دوم، گورستان مسگرآباد معروف شد و برای نخستین بار اداره متوفیات مجهز به آمبولانس شروع به کار کرد .گورستان مسگرآباد در محدوده فرهنگسرای خاوران فعلی قرار دارد.
 
 گورستان کاتولیک لهستانی‌ها
گورستان کاتولیک لهستانی‌های تهران، گورستانی در محله دولاب در جنوب شهر تهران است که آرامگاه‌1892 شهروند لهستانی در آن قرار دارد که همگی در سال‌1942 میلادی درگذشته‌اند. از این تعداد، 408‌ قبر متعلق به نظامیان لهستانی در جنگ جهانی دوم است.
 
 گورستان های امامزاده صالح، امامزاده قاسم، امامزاده اسماعیل ، امامزاده های پونک، امامزاده های لویزان،امامزاده های چیذر، امامزاده های کن، امامزاده داود، امامزاده های فرحزاد و ... شماری از قبرستان های بیشمار تهران است.

نباید از نظر دور داشت که هموطنان زرتشتی در تهران مانند دیگر همکیشان خود تا اوایل قرن چهاردهم شمسی بنا بر توصیه دینی خود از روش دفن استفاده نمی کردند، بلکه مردگان را در معرض فضای باز قرار می دادند تا گوشت آن ها خوراک پرندگان می شد و سپس استخوان ها را در استودان قرار می دادند. در شهر ری دخمه یا برج خاموشان که مخصوص این عمل زردشتیان بود باقی است.
«روش دفن مردگان درزمان قدیم توسط زرتشتیان
تا نزديك شصت سال پيش زرتشتيان ايران در شهرهای کرمان، يزد، تهران و ديگر شهرهای زرتشتي نشين برای از بين بردن تن در گذشتگان خود از دخمه يا برج خاموشان بهره مي‌بردند که ... به وسيله آقای مانکجی ليمجی هاتريا که حدود 1233 خورشيدی از سوی پارسيان بمبئی برای بهبود وضع اجتماعی و دينی زرتشتيان ايران به پس از آن در تهران از ميانه دهه 1310 و در کرمان پس از دهه 1320 ودر يزد پس از دهه 1340 دخمه ها تبديل به آرامگاه‌ها شدند.
دخمه استوانه ای در جایی مرتفع بود که با دیوار خشتی می ساختند و از طریق پلکانی که به درب دخمه متصل بود به داخل می رفتند ...

سطح دايره داخل دخمه به چهار بخش تقسيم بندی شده است
نوار دایره ی انتهایی متصل به دیوار پیرامون دخمه كه مخصوص مردهاست.
           نوار دایره ی میانی بعد از قسمت مردها كه مخصوص زنهاست.
           نوار دایره ی داخلی بعد از زنها كه مخصوص كودكان است.
           نهایتا" در مركز دایره چاه استودان یعنی استخوان دان است كه كه سنگ متحركی به نام ارویس در ته آن چاه وجود دارد . استودان یا وهنده عبارت است از چاهی در میان دخمه كه به سنگ مفروش است و وقتی اجساد به وسیله ی مرغان لاشه خور از گوشت و پوست تهی شده و تحت تاثیر آفتاب كاملا" خشك می شدند ، استخوانها را در آن چاه می ریختند تا تبدیل به خاك شوند و اینجا بود كه توانگر و درویش به گاه مرگ در ته این چاه یكسان می شدند. /آیین دین زرتشتی، مهرگان موبد سیاوخش، چاپ؛ بمبئی /روش تدفین در ایران باستان، فریدون شیرمرد فرهمند .
گيرشمن در کتاب ايران از آغاز تا اسلام به اين نکته اشاره مي کند که پيشينيان مرده را نمي بايست به خاک بسپارند يا بسوزانند و يا در آب غرق کنند زيرا بيم داشتند که بدين وسيله سه آخشيج مقدس زمين، آتش و آب را آلوده سازند پس مي توان عنوان کرد که عرضه تن مردگان به پرندگان در دخمه از زمانهای خيلی دور شايد از زمان مادها در سرزمين ايران رايج شده است و هدف پاکيزه ماندن خاک، آتش و آب بوده است.
استودان گبرها
استودان گبرها یا استخوان‌دان گبرها، در شهرری و دامنه شمالی کوه بی‌بی‌شهربانو قرار دارد. تاریخ احداث این دخمه ظاهرا به زمان ساسانیان و شاید جلوتر بازگردد.

منوی اصلی

صفحه اصلی
مطبوعات و رسانه
مقالات و عناوین
فرهنگ تاریخ تهران
برگ هایی از تاریخ تهران
تاریخ سکه
پیشینه تهران قدیم
تهران امروز
گالری
ارتباط با مولف
خرید کتاب
دانلود کتاب

جستجو
حاضرین در سایت
13 میهمان حاضرند
آمار بازدید ها
امروز249
دیروز415
تا کنون1997833

تهران نامه

© Copyright 2008 DARIOUSH SHAHBAZI . All rights reserved.