دوشنبه 30 مرداد 1396

به پایگاه اینترنتی آثار تالیفی داریوش شهبازی خوش آمدید. تمامی مطالب این سایت تحت حمایت قانون « حقوق مولفين » میباشد. هرگونه سوء استفاده به هر شکلی يا انتشار مطالب در سایتها یا نشریات بدون کسب اجازه از مولف و بدون ذکر منبع اکيدا ممنوع است. استفاده از مجموعه مقالات بصورت یکجا ممنوع میباشد.

 

صفحه اصلی arrow مقالات و عناوین arrow زنان چال میدان و نقش آنان در جامعه قجری

زنان چال میدان و نقش آنان در جامعه قجری

  زنان چال میدان و نقش آنان در جامعه قجری
چال میدان از کهنسال ترین محله های تهران است که چندین قرن با دیگر همتایانش؛ عودلاجان و سنگلج و بازار بار تشکل روستایی و سپس شهری تهران قدیم را بدوش کشیده است.
در عصر صفوی و بخصوص دوره پادشاهی شاه تهماسب که تهران نخستین بار صاحب برج و بارویی استوار گردید و ناگهان سری بین سرها در آورد و وجه شهریت یافت، چال میدان مهم ترین محله تهران به شمار می رفت. بدان روزگار این محله بیش ترین سکونت و جمع فراوانی از عمارات عمومی و عام المنفعه را در خود جای داده بود.
در همین عصر است که خواهر شاه، ساختمان هایی از قبیل حمام و مدرسه و غیره برای استفاده مردم در این محله ساخت که اهمیت جایگاه اجتماعی چال میدان را نشان می دهد. مطالعه و بازخوانی سرنوشت این محله در مسیر زمان نشان از حفظ این جایگاه تا دوران سلطنت ناصرالدین شاه دارد . از سکونت رجال و شاهزادگان قجری در این محله تا دوره ناصرالدین شاه به اهمیت جایگاه چال میدان پی می بریم.
از اواخر عصر ناصری با گسترش شهر در غالب حصار ناصری و پیدایی محله جدید دولت و محلات توابع چهارگانه در جهات اربعه، شاهزادگان و رجال ثروتمند (به عنوان مثال مخبرالدوله در همین دوره از این محله به محله دولت رفت) ساکن در چال میدان از این محله به دیگر نقاط شهر که زمین فراوان و بایر داشتند و امکان احداث خانه ها و عمارات وسیع در آن ها بود، کوچیدند و بدین ترتیب هواخواهان و خریداران خانه های قدیمی این محله در مقابله با عمارات مجلل و با شکوه تازه ساز محله دولت و ... کم شد.
سقوط ارزش خانه های چال میدان موجب شد تا رفته رفته با رسوب فقرا در آن محله و گرد آمدن خلافکاران، چال میدان صاحب ساکنانی شود که وجه اشتراکشان تمرد اجتماعی بود،  شهرت و آوازه ای که چال میدانی متصف بدان شد.
تفرشی فمی در سخن از رفتار چال میدانی ها در اواخر عصر قاجاریه بر گفته است:
«... معرکه چهار درویش، فال نخود و خیمه شب بازی که به دستور رییس نظمیه وستداهل در همه نواحی و محلات تهران ممنوع شده بود در چال میدان رواج کامل داشت.»
تغییر حکومت و روی کار آمدن پهلوی و گسترش و ساخت و ساز جدید در محلات نو که حکم تیر خلاص را برای این محله کهنسال داشت، روند سقوط چال میدان را شتابی دو چندان بخشید. به طوری که در اوایل دوره پادشاهی محمد رضا پهلوی دیگر هر تهرانی تمایلی به سکونت در این محله نداشت، زیرا سکونت در این محله مترادف بود، با خلافکاری و بی انظباطی. آن گونه که در تداول عامه هر کژرفتاری و بی ادبی فرد خاطی را به چال میدانی بودن تشبیه می کردند .
به هر روی ساکنان چال میدان بر پایه پیشینه دراز دامن خود از گذشته تا اوایل پهلوی هماره از نقش آفرینان تاثیر گذار در جامعه تهران قدیم بودند. برگ برگ تاریخ مشروطیت مشحون از حضور بی دریغ و موثر اهالی این محله در حوادث تلخ و شیرین آن روزگار است. در این حوادث نه تنها مردان که زنان چال میدان هم دوشادوش آنان حضور یافته اند و در اعتراض های حق خواهانه مردم مقابل حکومت پا فشرده اند.
 از نقش فعال زنان در اعتراض به حکومت در جریان قحطی وغائله کمبود نان در دوره ناصرالدین شاه و تحریم تنباکو و غیره گرفته تا دوران مشروطه و ایجاد انبوه انجمن های مختلف، در بسیاری از اسناد و منابع تاریخی یاد شده است. این حضور در اعتراضات اجتماعی و پافشاری در این نوع جریان ها خلقیاتی را به اهالی چال میدان داده بود که حکومت هم حساب ویژه ای برای ایشان باز کرده و در رفتار با آنان جانب احتیاط را می گرفت.
همین خلقیات اهالی این محله و دیگر جهات سبب بروز اخلاق خاصی در زنان چال میدان شده بود که حاکمان قجری از ایشان واهمه داشتند و حسابی جداگانه برای آنان باز کرده بودند. به طوری که اگر در محل کسی حقوق مردم را ضایع می کرد، این زنان بودند که پیش و بیش از مردان به حق خواهی و تنبیه فرد خاطی مبادرت می کردند.
تفرشی فمی در این ارتباط از حادثه ای می نویسد که بیانگر این معناست:
«... در این محل زنانی وجود داشتند که وقتی چادر به کمر بسته و ششپر (چوب دستی گرز مانندی بود که گل میخ سرش کوبیده بودند) دم گاوی می کشیدند و فریاد اعتراض سر می دادند، هیچ کس جلو گیرشان نبود و بازار تهران سراسر بسته می شد. یک روز به حکم کلانتر خانم «مسجد حوضی» زنان چال میدانی شاطر کم فروشی را گرفته قصد داشتند او را در تنور نانوایی بیندازند و بسوزانند ولی مردهای محله با زحمت فراوان توانستند شاطر کم فروش را از چنگ زن ها و عاقبت شومی که در انتظارش بود رها سازند.»

منوی اصلی

صفحه اصلی
مطبوعات و رسانه
مقالات و عناوین
فرهنگ تاریخ تهران
برگ هایی از تاریخ تهران
تاریخ سکه
پیشینه تهران قدیم
تهران امروز
گالری
ارتباط با مولف
خرید کتاب
دانلود کتاب

جستجو
حاضرین در سایت
50 میهمان حاضرند
آمار بازدید ها
امروز164
دیروز263
تا کنون1931546

تهران نامه

© Copyright 2008 DARIOUSH SHAHBAZI . All rights reserved.