دوشنبه 22 مهر 1398

به پایگاه اینترنتی آثار تالیفی داریوش شهبازی خوش آمدید. تمامی مطالب این سایت تحت حمایت قانون « حقوق مولفين » میباشد. هرگونه سوء استفاده به هر شکلی يا انتشار مطالب در سایتها یا نشریات بدون کسب اجازه از مولف و بدون ذکر منبع اکيدا ممنوع است. استفاده از مجموعه مقالات بصورت یکجا ممنوع میباشد.

 

صفحه اصلی arrow مقالات و عناوین arrow انگوری‌های تهران قدیم-ج1

انگوری‌های تهران قدیم-ج1

انگوری‌های تهران قدیم

«انگوری، آی انگوری، مثل چراغ زنبوری، بیا که باغت آباد شه، چه انگوری آورده ام...» این عبارات آهنگین که با صدایی رسا و آوازگونه، صبح‌های کوچه پس کوچه‌های تهران دست کم 50-60 سال پیش را پر مي‌کرد، از حنجره مردان زحمتکشی خارج مي‌شد که انگور فروشی دوره گردی را برای کسب درآمد برگزیده و رزق و روزی حلال را برای زن و بچه خود انتخاب کرده بودند. این شیرمردان برای انجام حرفه و کار خود یک الاغ داشتند و دو جعبه چوبی و یک خروار غیرت. در تهران قدیم مردم مانند دیگر شهرها دارای اندیشه‌های پاک و رفتار و گفتاری برگرفته از فرهنگ اصیل ایرانیان پاک نژاد بودند. هر کس در حد توان خود از راهی که برمي‌گزید، سعی در کسب و کار حلال داشت و از همه مهمتر در کارش صبور بود و چون جوانان امروز عجول نبود و یک شبه نمي‌خواست، صاحب هر آنچه که نداشت، شود.

مردم به آن‌ها انگوری مي‌گفتند
. تا صدای دلنشین آن‌ها طنین‌انداز کوچه‌ها مي‌شد، زنان که بیشتر مشتریان آن‌ها بودند، سبدی، ظرفی را برداشته وچادر دم دستی را نصفه نیمه سر کرده و از خانه بیرون مي‌زدند تا چند چارک انگور از آن‌ها بخرند. انگورهایی که انصافاً امروزه هرگز در میوه فروشی‌های محله پیدا نمي‌شود. انگورهایی تازه که چوب خوشه‌هایش به سبزی برگ مو بود. در گذشته وسعت تهران همان محدوده مرکزی تهران امروز بود و بسیاری از آبادی‌های اطراف نظیر طرشت، پونک، فرحزاد، کن، آبادی‌های شمیران و شهرری و غیره به تهران نپیوسته بود و در بیشتر این آبادی‌ها و البته دهکده‌های کرج و شهریار و ورامین انواع انگور، مانند عسگری، ریش بابا، صحابی، مهدیخانی، شاهانی، یاقوتی و... کشت مي‌شد و «انگوري»های زحمتکش در نخستین ساعات بامداد با الاغ خود به باغ‌های دههات اطراف مي‌رفتند و انگور روزانه خود را از باغداران مي‌خریدند و پیاده به دنبال الاغشان به سمت تهران حرکت مي‌کردند تا بتوانند در ساعات اولیه روز انگور تازه را به مردم عرضه کنند.

جعبه‌های انگور فروشان که این روزها دیگر نمي‌بینیم
، شکل خاصی داشت. از چوب نراد ساخته شده بود و شکل هرمی داشت، با ارتفاع تقریبی 80 سانتی متر و از چهار پایه ضخیم عمودی که تخته‌های افقی آن‌ها را به هم متصل مي‌کرد، تشکیل شده بود، به صورتی که قاعده اش کوچکتر از دهانه گشادش بود.

این نکته را باید افزود که در آبادی‌های مرتفع شمیران مانند سولقان، آهار، شکراب، باغ گل، ایگل و... به سبب سرمای هوا
، کشت انگور مرسوم نبود. انگور در آن مناطق نمي‌رسید و بیشتر غوره عسگری به دست مي‌آمد و از آن آبادی‌ها، آلبالو و گیلاس نوبرانه به بازار تهران عرضه مي‌شد.

خوب حال پس از شرح اولین «انگوری» باید به «انگوری»‌های دیگری هم در تهران قدیم اشاره کنیم. اگر به نقشه‌های تهران قدیم و اسناد تاریخی آن زمان نظر افکنیم، چندین باغ و خیابان را با نام «انگوری» درمي‌یابیم که اینک به
شرح آن‌ها مي‌پردازیم:

1- باغ انگوری: در  جنوب شرقی میدان کنونی محمدیه، زمانی که هنوز میدان ساخته نشده بود و تنها محوطه ای برای انجام اعدام‌های دولتی بود و خیابان مولوی هم احداث نشده بود و قسمت غربی اش به نام خیابان معیرالممالک و قسمت شرقی اش به صورت نامنظم به نام خیابان جلو قبرستان شهرت داشت، خیابانی از محوطه  اعدام به جنوب کشیده شده بود با نام قاپوق. در این خیابان قواره اول ضلع شرقی اش عمارت بزرگ و مفصل قوام الدوله در میان باغ طراحی شده وسیعش واقع بود و در جنوب و مجاور آن باغ، باغ دیگری قرار داشت که ضلع شمالی اش باغ قوام الدوله، ضلع غربی اش خیابان قاپوق و قسمتی از ضلع جنوبی اش عمارت اسکندرخان و بخشی از ضلع شرقی اش اراضی یخچال حاج باقر بود.

این باغ را بدان سبب که در آن انگور فروخته مي‌شد و پاتوق انگور فروش‌ها بود،
«انگوری» و يا «انگور فروشي» مي‌گفتند. مرحوم شهری، از این باغ یاد کرده است، ولی در بیان نشانی آن دچار اشتباه شده و آن را در جنوب غربی میدان محمدیه معرفی نموده است. غیر از نقشه نجم الدوله دلیل دیگری که بر وقوع باغ در شرق خیابان دلالت مي‌کند، وجود «بنگاه انگوری» در جنوب کوچه شهید موسوی در حال حاضر است كه بازمانده همان باغ است.

زنده یاد جعفر شهری
، در جلد یکم کتاب «تاریخ اجتماعی تهران»، صفحه 156 مي‌نویسد:

در جنوب غربی میدان محمدیه باغی بود به نام باغ انگوری که روزها در آن معامله انگور انجام مي‌شد و شب‌ها پاتوق دزدان و راهزنان و امثال آن همراه با زنان بدکاره و مطرب‌ها بود و گاه قتل نیز به راحتی در آنجا رخ مي‌داد.

2- باغ انگوری دیگری که در گستره تهران بدان برمي‌خوریم، در اراضی احتسابیه است که مرحوم حجت بلاغی
، در کتاب خود «تاریخ تهران» بدان اشاره کرده است. احتسابیه از آبادی‌های کوچک حومه شمیران و نزدیک سوهانک بوده است و به استناد گفته اعتمادالسلطنه آن را اقبال السلطنه، وزیر قورخانه آباد کرده است، اما بعدها به مالکیت احتساب الملک درآمد و بدان سبب «احتسابیه» نام گرفت.

3- باغ انگوری دیگری هم در
محل باغ فرمانفرما (کاخ مرمر سابق) در فاصله خیابان امام خمینی (سپه) تا جامی بوده است. سند ما، نقشه نجم الدوله به سال 1309 قمری است که نام قسمت شمالی خیابان ولی عصر کنونی فاصله بین تقاطع ولی عصر و امام خمینی تا خیابان وزیری فعلی حدود اراضی وزیر مي‌رسید، به نام «خیابان باغ انگوری» درج شده است، نام این خیابان از وجود همين باغ حکایت مي‌کند.

اين باغ بزرگ مستطيل شكل همان اراضي باغ فرمانفرما است كه بعدها رضاخان آن را به خانه خود اختصاص داد و در دوران پهلوي به كاخ مرمر شهرت يافت.

در دوران ناصري باغ مزبور به برادر وزير تهران تعلق داشت و در نقشه آن عصر «رزستان» ثبت شده است يعني باغ انگور بوده است.
  

منوی اصلی

صفحه اصلی
مطبوعات و رسانه
مقالات و عناوین
برگ هایی از تاریخ تهران
تاریخ سکه
خرید کتاب
دانلود کتاب
کتاب‌های منتشر شده
ارتباط با مولف

جستجو
حاضرین در سایت
66 میهمان حاضرند
آمار بازدید ها
امروز16
دیروز600
تا کنون2207977

تهران نامه

© Copyright 2008 DARIOUSH SHAHBAZI . All rights reserved.