سه شنبه 28 آبان 1398

به پایگاه اینترنتی آثار تالیفی داریوش شهبازی خوش آمدید. تمامی مطالب این سایت تحت حمایت قانون « حقوق مولفين » میباشد. هرگونه سوء استفاده به هر شکلی يا انتشار مطالب در سایتها یا نشریات بدون کسب اجازه از مولف و بدون ذکر منبع اکيدا ممنوع است. استفاده از مجموعه مقالات بصورت یکجا ممنوع میباشد.

 

صفحه اصلی arrow مقالات و عناوین arrow سفره هاي سنگين و رنگين- نوروز و ایرانیان

سفره هاي سنگين و رنگين- نوروز و ایرانیان

نوروز و ایرنیان

بخش دوم خوراک

کتاب «آشپزی دوره صفوی» آگاهی مبسوطی از غذا و موارد مربوطه در اختیار خواننده می گذارد.

«...هر کسی هدایا و تحفی فراهم می‌کند و روز عید برای یکدیگر تخم‌مرغ‌های منقش و مطلایی ارسال می‌دارند. چند تایی از این ها را من هنگام مراجعت با خود به‌یادگار آورده‌ام. این تخم‌مرغ‌ها مستور از طلا و مزین به چهار صورت یا مینیاتور بسیار نفیس است. روایت می‌کنند که ایرانیان در تمام ادوار در ایام نوروز به یکدیگر تخم‌مرغی هدیه می‌داده‌اند چون نشان پیدایش حیات و آغاز تکوین موجودات است. تعداد مصرف آن در ایام عید باورکردنی نمی‌باشد...در کنار خویش بنشاند و مرا به خوردن میوه‌های تر و خشک و شراب‌های بسیار نفیس و عالی گرجستان و شیراز خواند.»( شاردن)

در گذشته ایرانیان اغلب ﮔﻮﺷﺖ ﻗﺮﻣﺰ به ویژه گوسفند، ﻣﺼﺮف می کردند. اولویت بعد، گاو و مرغ و پرندگان و شکار و بسیار کم ماهی(غیر از مناطق ساحلی) و ادوﻳﻪ و ﺳﺒﺰیﺟـﺎت و ﻏﻼت و ﺗﺨﻢ ﻣﺮغ بود. لبنیات کمتر از دیگر مواد غذایی مصرف می‌شده است. در دوره صفوی ایرانیان بیشتر ﻣﻴﻞ به ﻣﻮاد ﺷﻴﺮﻳﻦ داشتند تا غذاهای ترش. برخی از غذاهای دوره صفویان:

پلو غوره: گوشت گوسفند غوره و دانه پیاز و نخود برنج. 

ملمع پلو: گوشت مرغ و کشمش سبز و مغز پسته و مغز بادام و خرما و انجیر و شاه بلوط و زرشک و نخود.

جمالى پلو: کبکی که شکم آن را با دانه انار و کشمش سبز و ادویه و پیاز قیمه پر می کردند و جدا می پختند و روی پلو می گذاشتند.

دولمه پلو: گوشت دنده گوسفند را می‌ پختند و روى پلو می گذاشتند.

قاورمه پلو: گوشت شیشک و پیاز و ادویه جدا پخته روی پلو روى می گذارند.

بریان پلو: روی بره را ماست می‌مالند و در تنور بریان کرده با پلوى در شیر پخته می خورند.

نرگسى پلو: گوشت کوفته ریزه و پیاز و ادویه و نخود و پلو بود.

سنجرى پلو: مرغ شکم پر از دانه انار و پیاز و کشمش و فلفل با پلو 

ترکمان پلو: گوشت و نخود درسته و پیاز و ادویه با برنج دم می کردند.

لقمه پلو: رشته و کوفته ریزه و عدس و هویج و کلم و اسفناج را باهم پخته و در آن روغن بسیار می ریختند.

لیموپلو: مرغ و نخود پوست کنده و دارچین و آب لیمو و غیره بود.

به لیمو پلو: شبیه لیموپلو است با لیموى ورق ورق شده.

آش عاشورا: از گندم و گوشت دنبه دار ونخود و باقلا و عدس و لوبیا و لوبیاى چشم بلبلى تشکیل می شد.

بورانى بادمجان: گوشت و دنبه و نخود و پیاز آب‌پز با بادمجان سرخ کرده و کشک و آبلیمو مخلوط می کنند.

بورانى خیار: گوشت قیمه و کشک و مویز سیاه و مغز گردو و سیر و آلبالو نیاز داشت. 

قبولى مرصع: پختن آن در روزهاى جشن پادشاهان از واجبات بود.

آداب غذا خوردن 

شاردن می نویسد: «ضیافت‌ها و بزم‌های طبقه اعیان و اشراف از بامداد تا شامگاه ادامه داشت. کشیدن چپق و قلیان، گوش دادن به اشعار حماسی که خوانندگان خوش آواز آن را می‌خواندند و پایکوبی رقاصه‌ها از تفریحات این بزم‌ها بود... درِ خانه ایرانیان هنگام صرف ناهار یا شام به روی همگان باز است، نه تنها همه کسانی که در خانه‌اند از غذا سهم دارند بلکه نوکرانی که بیرون منزل اسب سواری را نگه می‌دارند یا کسانی که در آن هنگام به طور غیرمترقب وارد خانه می‌شوند به خوشرویی و گرمی پذیرایی می‌شوند چون ایرانیان به طبع کم غذا می‌خورند، هرچند نفر که که بی‌گاه مهمان بر آن‌ها وارد شوند بی‌نصیب نمی‌مانند … ایرانیان در فضیلت مهمان نوازی حکایت‌ها می‌دانند... شاردن همچنین در مورد یکی دیگر از مرسومات میان مردم عادی که بسیار جالب است، این چنین می‌گوید: بسیاری از مردم عادی به دلیل کمبود هیزم در خانه آشپزخانه نداشتند و از آشپزخانه‌های عمومی شهر استفاده می‌کردند. هر کدام از این آشپزخانه‌ها  در واقع دکان‌هایی بودند که در مقابلشان چند دیگ بزرگ بود و هر دکه یک نوع غذا را طبخ می‌کرد و فضایی در آنها وجود داشت که تخت گذاشته بودند و مردم برای خوردن غذا که قیمت آن هم زیاد نمی‌شد، روی این تخت‌ها می‌نشستند .»

تاورنیه  می نویسد: هرکس به هنگام خوردن غذا با ایرانیان باشد با طیب خاطر به او غذا می‌خورانند و از عادت فرنگیان که هنگام خوردن غذا در را می‌بندند بسیار تعجب می‌کنند... مهمانی‌های مردم عادی که از صبح دور هم جمع می‌شدند و قهوه می‌خوردند و قصه تعریف می‌کردند و  در طول روز  نقل و میوه‌های فصل و مربا می‌خوردند. مردم ایران در زمان صفوی با دست غذا می‌خوردند اگر چه با ادوات خوردن غذا ناآشنا نبودند و برای غذاهایی همانند سوپ از قاشق استفاده می‌کردند اما برنج را با مشت و گوشت را با انگشتان بر می‌داشتند و لقمه‌ای بسیار بزرگ که گاهی با ماست نیز مخلوط می‌شد درست می‌کردند و می‌خوردند، ایرانیان برای غذا خوردن معمولا روی زمین می‌نشستند.

کارری می نویسد: پذیرایی در طبقه اعیان با ظروف طلا و زرین انجام می‌شد، با سفره‌ها و دستمال‌های زربفت، غذاهای متنوع و لگن‌هایی برای شستشوی دست‌ها؛ اما وضعیت خوراک مردم عادی به گونه‌ای دیگر بود، اغلب در ظروف چینی، سفالی و مسی غذا می‌خوردند... در سر سفره آنکه بزرگ‌تر و محترم‌تر بود با دست سهم غذای هرکس را در بشقابش می‌گذاشت.

 

 

فتحعلی‌شاه قاجار 

«... حاضر بودند مهمان تاج‌الدوله می‌شدند. در این سیزده روز در خدمت حضرت خاقانی تماما به عیش و استماع ساز و نواز و بازی مشغول بودند. تاج‌الدوله مرحومه به همگی آن ها عیدی و تعارف می‌داد و مهربانی می‌نمود. اتاق‌ها و مهمانداران متعدد برای هر یک به فراخور آن ها موجود بود.»(تاریخ عضدی. ص۲۶.)

«بعد که کنیزها از آب بیرون می‌آمدند موقع شاباش می‌شد. خود خاقان به‌دست مبارک شاهی زیادی می‌پاشیدند. همه اهل اندرون در آن موقع به هم می‌ریختند. از خانم‌ها و شاهزاده خانم‌ها و خادمان حرم بلکه غلام‌بچه‌ها و خانه شاگرد و خواجه‌سرایان بر کله یکدیگر می‌زدند. پول را از زمین می‌ربودند. آن وقت شاهزادگان به حضور می‌آمدند. آش ماست مخصوصی که طبخ حضوری بود و دیگ‌ها بر سر بار بود یک گاودوش چینی یعنی کاسه‌ای که دسته داشت و او را شیرخوری می‌گفتند هریک در دست داشتند و با همان ظرفش از دیگ‌ها برداشته می‌خوردند. غذا در آن روز منحصر به همین آش بود و به همین طریق مذکور خورده می‌شد... روز سیزده عید باید بدین منوال بگذرد»(همان. ص۵۴.)

ناصرالدین شاه

پولاک در سفرنامه اش می‌نویسد: «...ملتی که افتخاراتش بیشتر زاده اعمال و اقداماتی است که در گذشته‌های دور انجام گرفته است ولی هنوز گرفتار کهولت نشده بلکه کاملا لیاقت آن را دارد که باز در تاریخ فرهنگ و جهان آینده سهم بسزایی به عهده بگیرد...جشن سال نو در زندگی عمومی و خصوصی ایرانیان امری است بسیار مهم و از بعضی جهات می‌توان آن را با جشن میلاد مسیح در چند کشور اروپایی قیاس کرد. از دو تا سه ماه پیش از عید تهیه مقدمات آن آغاز می‌شود. مقادیر معتنابهی شیرینی در شهرهای اصفهان و یزد ساخته می‌شود که آن را با کاروان‌ها به سراسر مملکت می‌فرستند... اصولا ایرانی‌ها در هر سن و سالی که باشند به شیرینی سخت علاقه‌مندند اما در نوروز حتی فقیرترین افراد نیز باید انباری از شیرینی داشته باشند و همچنین برای دوستان و خویشاوندانشان از آن بفرستند. غیر از شیرینی‌ها، باید از میوه‌هایی که تا نوروز تر و تازه می‌دارند یاد کرد؛ مثلا خربزه اصفهان و قم، انگور، انار ساوه، گلابی نطنز، سیب دماوند را در بارهای بسیار بزرگ به دیگر نقاط ایران صادر می‌کنند. بر رسم قدیم بر بشقابی جو، گندم، و شاهی (تره تیزک) سبز می‌کنند و آن را مطابق با همان رسم در روز سیزده یعنی آخرین روز عید به کوچه (یا رودخانه جوی آب) می‌اندازند.»

چاقی زنان

از دیر باز حتی پیش از رنسانس اروپاییان چاقی را نشان از ثروت و مکنت می دانستند. توانایی خوب خوردن و چاق شدن به واسطه ثروتمندی بود. در مقابل فقرا، هیکل نحیف و لاغر داشتند که ناشی از عدم بضاعت مالی و صرف غذای مناسب تلقی می شد. یکی از علل چاقی زنان پرخوری و کم کاری آنان بود.

در میان قاجاریان، هم چاقی نوعی زیبایی برای زنان به شمار می رفت. ملاک زیبایی زن چاقی بود. لاغری را نشانه بیماری می دانستند و آن را ویژه فقرا بر می شمردند. در دربار شاهان قاجار زنان فربه، محبوب تر از دیگران بودند. شاهان زنان راچاق و فربه و سپید تن چون پنبه می پسندیدند.

 در این دوره زنان چاق بسیار بیشتر از مردان فربه بود، زیرا زنان در مقابل کالری که دریافت می کردند فعالیتی نداشتند.

کارلا سرنا پس از دیدار با انیس الدوله در سال 1294 قمری، می نویسد که بسیار چاق و درشت اندام است و غذای زیادی می خورد… حتی به من خورده می گیرد و لاغر و خشکیده‌ام… می گوید مردان ایرانی زنان چاق را دوست دارند و هر چه زنی فربه تر باشد نزد شوهرش عزیز تر و مقرب تر است... روزی یکی از اشراف زادگان اروپایی در این باب از شاه قاجار سئوال می کند و جویای علت می شود که چرا زنان چاق در دید او زیباترند و شاه قاجار در پاسخ می گوید:شما به هنگام مراجعه به قصابی گوشت می ستانید یا استخوان!؟

علاوه بر شکم بزرگ، داشتن غبغب نیز از مهم ترین زینت های زن است. انیس الدوله (از زیبارویان عصر ناصری) دارای غبغبی بسیار بزرگ و به اصطلاح هفت طبقه بوده است.

زنان حرمسرا اغلب اوقات خود را با غیبت از این و آن و خوردن تنقلات و شیرینی جات می گذراندند که این خود از اسباب چاقی بود. عموم مردم در این دوران به ویژه از اواخر دوره ناصری به بعد دچار فقر شدید و کمبود غذا بودند. 

 

 

منوی اصلی

صفحه اصلی
مطبوعات و رسانه
مقالات و عناوین
برگ هایی از تاریخ تهران
تاریخ سکه
خرید کتاب
دانلود کتاب
کتاب‌های منتشر شده
ارتباط با مولف

جستجو
حاضرین در سایت
18 میهمان حاضرند
آمار بازدید ها
امروز76
دیروز119
تا کنون2216830

تهران نامه

© Copyright 2008 DARIOUSH SHAHBAZI . All rights reserved.