دوشنبه 25 آذر 1398

به پایگاه اینترنتی آثار تالیفی داریوش شهبازی خوش آمدید. تمامی مطالب این سایت تحت حمایت قانون « حقوق مولفين » میباشد. هرگونه سوء استفاده به هر شکلی يا انتشار مطالب در سایتها یا نشریات بدون کسب اجازه از مولف و بدون ذکر منبع اکيدا ممنوع است. استفاده از مجموعه مقالات بصورت یکجا ممنوع میباشد.

 

صفحه اصلی arrow مقالات و عناوین arrow  پاتوق های تهران سیر تحول

پاتوق های تهران سیر تحول

                پاتوق های تهران

 

 

                                               سیر تحول پاتوق ها در تهران

 

                                                از لوطی ها تا صادق هدایت و... تا امروز

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

مقدمه

 

فهرست

 

فصل اول – اماکن قدیم

لغت

پاتوق های دوره های ناصری و مظفری

پاتوق نشینی در تهران

مراکز مدهبی

بازار

تفرجگاه 

خرابات

زورخانه

شیرک خانه

بیت اللطف

عزب خانه

شیره کش خانه

قهوه خانه

محل های خاص (آب کرج، آب مکا، توپ مروارید)

 

فصل دوم – اماکن جدید

کافه و کافه نشینی

انجمن ادبی

باشگاه

پارک

تالار ایران

چای فروشی حیدر

حسینیه ارشاد

خیابان

سینما

قمارخانه

کاباره

دیسکو

کاخ جوانان

کافه شهرداری (بلدی)

کافه قنادی

کافه کتاب

کتاب فروشی

هتل

سالن نمایش

بیلیارد

کلوپ

فرهنگسرا

فصل سوم – پاتوق ها

پاتوق لوطی صالح

پاتوق صادق هدایت و گروه ربعه

پاتوق آل احمد

پاتوق نیما

پاتوق نفیسی

پاتوق مهرداد اوستا

پاتوق خانه

پاتوق گل گلاب

پاتوق زرین کوب

پاتوق گلستان

پاتوق ساعدی

پاتوق کیوان

پاتوق طیب

پاتوق دانشجوها

پاتوق زنان

پاتوق اصناف

پاتوق لوطی ها

پاتوق شیره ای ها و تریاکی ها

پاتوق چهارراه 

پاتوق نقالان

پاتوق اراذل و اوباش

منابع

فهرست اعلام

 

 

مقدمه

در گذار جامعه سنتی قجر به مدرنیته گو اینکه با غلبه سیاسی روس و انگلیس بر ایران و علل دیگر سلسله مراتب مراحل منطقی و عرفی سه ساحت اقتصادی، سیاسی و فلسفی را ایران تجربه نکرد، اما با اصلاحات نظامی و اجتماعی عباس ‌میرزا و سپس اصلاحات اساسی سیاسی امیرکبیر که به ‌عنوان یک دولت منتظم که به توسعه قدرت دست زد، تحولاتی شروع شد. اصلاحاتی که بعدها از سوی ناصرالدین شاه مستبد هرچند به سختی مثل ایجاد مجلس مصلحت‌خانه یا کابینه‌ای با نه وزیر در دوره سپهسالار ادامه یافت. شاهی که حاکم مطلق و مالک جان و مال مردم بود، اولین گام‌های تحول را پذیرفت. در این دوران با بحران‌هایی چون قحطی ها، شورش‌ها، جنبش‌ها و شرارت‌ها برخی روشنفکران و متفکرانی غرب آشنا، مانند میرزا ملکم‌خان، طالبوف، سیدجمال‌الدین اسدآبادی، میرزا آقاخان کرمانی، مستشارالدوله و آخوندزاده و غیره پا به عرصه اندیشه و سیاست گذاشتند که با دخالت تعدادی علمای روشن ضمیر جنبش تنباکو به پیروزی رسید.

این رشته تفکر و اندیشه تداوم یافت و تاثیر خود را در هر قسمتی از اجتماع گذاشت و طلیعه عصر روشنگری را شکل داد که تداوم آن به انقلاب مشروطه منتهی شد، اما با استبداد صغیر و نفوذ بیگانگان به ویژه روس و انگلیس، جنگ جهانی اول، شورش‌های اجتماعی، شورش‌های سیاسی و بی ثباتی دولت ها بحران ده ساله ای را از 1288 تا 1299 ایجاد شد.

 این بحران و فضای سیاسی – اجتماعی که آبستن حوادثی تلخ چون برقراری استعمار و یا تجزیه کشور بود، باعث شد تا همه در فرار از آن اضطراب به دنبال یک ناجی ملی باشند. صحبت از یک دیکتاتور آهنین و مرد قدرتمند به میان آمد و شرایط و فضای اجتماعی به ‌گونه‌ای پیش رفت که برآیند آن رضاخانی شد که اقبال عمومی داشت. 

با آمدن دولت مدرن و در این سیر تحول بسیاری از عادات و سنن ایرانیان نیز دچار تغییر شد تا پیش از برقراری دولت مدرن رضاخانی پاتوق های اقشار گوناگون در ایامی خاص و جایگاهی خاص بود. امامزاده ها، تکیه ها، تفرجگاه های اطراف تهران، نظیر مزارع و باغات دولاب و طرشت و ونک و فرحزاد و آب کرج حتی برخی از آسیاب ها و قهوه خانه ها و خرابات ها و شیرک خانه ها و غیره، پاتوق های تهرانی ها را برای اقشار گوناگون و در ایام مختلف تشکیل می داد، اما با برقراری دولت مدرن و ارتباط بیش از پیش با اروپاییان و ورود فارغ التحصیلان اروپا رفته، ابتدا غذاخوری ها تغییر کرد و سپس هتل و کافه و رستوران و سینما یکی پس از دیگری در تهران ساخته شد و با ورود ماشین های عمومی و دیگر پدیده های صنعتی، رفته رفته برخی از پاتوق های سنتی از میان رفت و یا کم رونق شد و جمعی نورسیده پا به عرصه وجود نهاد. سپس با پیدایی کافه ها و هتل ها و غیره در اواخر قاجاریه بسیاری از مکان های سنتی جای خود را به کافه ها داد و در مرحله بعد سوغات فرنگ اهالی قلم و اندیشه، نظیر صادق هدایت پاتوق در کافه ها و پدیده کافه نشینی باب شد.

گواینکه کافه و کافه نشینی، اصلی ترین پدیده مدرن پاتوق نشینی از اواخر عصر قجری توسط افرادی چون سردار اسعد جزئی از فرهنگ روشنفکری ایرانی شد. 

در دوره رضا شاه، پاتوق هایی در رستوران ها و مهمان خانه ها پدید آمد که پاتوق روشنفکران و رجال سیاسی و فرهنگی کشور و همچنین خارجی ها شد.

در کتاب حاضر در سه فصل به طور کلی از گذشته ها تا امروز به پاتوق ها و پاتوق نشینی تهرانی ها پرداخته ایم و سیر تحول پاتوق را مطمح نظر قرار داده ایم. در فصل نخست اصلی ترین پاتوق های دوران گذشته را بر شمرده و شرحی آورده ایم. در فصل دوم به پاتوق های جدید پرداخته ایم . کافه و کافه نشینی را که شمع محفل پاتوق نشینی دوره جدید است شرح داده ایم و در آخرین فصل جمعی از پاتوق های نامداران معاصر را برشمرده ایم.

 

منوی اصلی

صفحه اصلی
مطبوعات و رسانه
مقالات و عناوین
برگ هایی از تاریخ تهران
تاریخ سکه
خرید کتاب
دانلود کتاب
کتاب‌های منتشر شده
ارتباط با مولف

جستجو
حاضرین در سایت
4 میهمان حاضرند
آمار بازدید ها
امروز44
دیروز232
تا کنون2224898

تهران نامه

© Copyright 2008 DARIOUSH SHAHBAZI . All rights reserved.