سه شنبه 21 آبان 1398

به پایگاه اینترنتی آثار تالیفی داریوش شهبازی خوش آمدید. تمامی مطالب این سایت تحت حمایت قانون « حقوق مولفين » میباشد. هرگونه سوء استفاده به هر شکلی يا انتشار مطالب در سایتها یا نشریات بدون کسب اجازه از مولف و بدون ذکر منبع اکيدا ممنوع است. استفاده از مجموعه مقالات بصورت یکجا ممنوع میباشد.

 

صفحه اصلی arrow مقالات و عناوین arrow ابن سینا عرب است؟-ج1

ابن سینا عرب است؟-ج1

ابن سینا عرب است؟

”چون نیک نظر کرد پر خویش در آن دید“

در سطور آغازین این سخن باید یادآور شد، که علم به جهان بشریت تعلق دارد و دانشمندان این ستارگان درخشان و ابدی معرفت، متعلق به آسمان خوش رنگ آن عالم‌اند و نه نقطه ای خاص از جغرافیای کره خاکی، که جزین اندیشیدن، کوته نظری است و از آن سرداران ویرانگر تاریخ است که نتیجه افکار و آثار سیه اندیشی اینان همیشه جز جنگ و خونریزی تحفهای برای بشریت به ارمغان نیاورده است. صفحات تاریخ پر است از حوادث خونبار و ویرانگر هجوم مهاجمین درنده خو و سیاستمداران کژاندیش از صبحدم تاریخ تاكنون.

در همین نزدیکی «صدام
حسين» بهترین شاهد این ادعا است. کسی که به لحاظ روحی و روانی و به سبب گذراندن دوران سخت و غیر عاطفی کودکیاش، مطابق چهارچوب و قواعد علم روانپزشکی یک بیمار محسوب مي‌گردید و قطعاً نیاز به مداوا داشت، چگونه در راس حکومتی قرار گرفت و اختیاردار زندگی و تمام شئونات یک ملت شد و در پایان پس از ویرانی کشورش و نابودی میلیون‌ها انسان و از میان بردن سرمایه هنگفتی از مردم در خفت‌بارترین شرایط ممکن، هستی اش ساقط شد. مردم كشورش، سال‌ها پس از او هنوز رنگ آرامش را به خود نديده‌اند.

اگر اعمال خشونت بار صدام و صدامی اندیشان نتیجه دوران خفت بار کودکی اشان و ژن معیوب و فضای خشم و تاریکی اندیشه آنان است و اگر این سرداران از وجود مهر و عشق در دوران تکوین شخصیت کودکی شان بی بهره بوده‌اند، به عکس دانشمندان این سرفرازان مردم پرست که، گوهران عشق و ایثارند، پرورده دامان مادرانی عاشق و دست
رنج پدرانی مهرپرور بودهاند.

که:

«دامن مادر نخست آموزگار کودک است
                   طفل دانشور کجا پرورده نادان مادری»

تمامی پیامبران و همه اولیا و مصلحین جامعه بشری پیام
آور عشق و شفقتاند. آنان آمدهاند تا بشر، مرزهای ساختگی از رنگ، خاک و زبان و... را رها سازد و به الطاف دل انگیز پروردگار معطوف گردد و همچون پرندگان ـ که وقت کوچ از نقطهای به نقطه دیگر در این کره خاکی بی آنکه در مسیر حرکت خود توجهای به مرزهای ساخته اشرف مخلوقات داشته باشند،یله و آزاد، پرواز مي‌کنند.

«جنس شما آدمیان کم بقاست
                 عشق بود باقی و باقی فناست»

عالمان در پی سعادت بشرند، این شورانگیزان شیدا
، همه عمر را در طلب نیک بختی مردمان راه مي‌پیمایند. آنان در این اندیشه‌اند که چگونه باید شر آن جنگ افروزان را از زندگی بشر جدا سازند، تا با بهره مندی از مواهب الهی و توانایی آدمی در کره خاکی بی مرز، دست در دست هم به مقابله با فقر، بیماری، قحطی، زلزله، سیل و... برآیند. آنان چنین اندیشند:

«بنی آدم اعضای یکدیگرند»

اساس و بنیاد تفکر اندیشمندان
، عشق ورزیدن به همنوع است تا از پیوند آدمیان، جهانی دور از خشم و کینه توزی بنا شود. از این روست که اگرچه ایشان در نقطه ای از جغرافیای خاکی در دامان مادری و از میان ملتی پا به عرصه وجود مي‌نهند، ولی به همه ملل جهان تعلق دارند، ابن سینا، فردوسی، ادیسون، ارسطو، انیشتین و... فرزندان برگزيده بشريت‌اند.دانشمندان حلقه های وصل بشریتند.

خوشبختانه
، ایرانیان در میان ملل عالم، در تولید علم سهم بسزایی داشتهاند. سخن پیامبر اسلام(ص) را به یاد داریم:

«اگر علم در ثریا باشد، ایرانیانی خواهند بود که بدان دست یابند»

به تازگی بنگاه خبری انگلیس
«بی بی سی» شق القمر کرده، طی افاضاتی اعلام نموده است که «ابن سینا» عرب است! البته این مایه شعف و شادمانی است که فرزندان این سرزمین به درجه ای از علم و دانش دست یابند که هر ملتی، آرزومندانه آنان را به خود انتساب دهند. از این روست که خود مي‌گوییم آری، ابن سینا، عرب است، ترک، هندی، چینی، اروپایی، افریقایی و... او جهانی است.

اما اعلام نظر
«بی بی سی» از جنس دیگر است، از جنس کلام همان سیاستمداران و سردارانی که شرحشان گذشت. والا آنان از خودمان تاریخ مان را بهتر مي‌دانند. آنان بودند،که پس از آموختن از مکتب شرق و قدرت یافتن در اوایل قاجاریه با احتیاط به دربار ایران نزدیک شدند، ولی هنگامی که مامورین شان در اقصی نقاط کشور با جمعآوری اطلاعات، از اوضاع سیاسی و اجتماعی ايران و حتی گردآوری کتب و زبده‌ترین آثار قلمی بزرگان این سرزمین که اکنون افتخار موزه‌هایشان است، گزارش دادند، که نه فتحعلی شاه، مردی است، هوشمند و شجاع و کاردان و نه درباریان او، آنگاه به خوبی دریافتند، که ایران زمین، دوران فترت را مي‌گذراند و مانند کرکسان که بوی طعام خود را از فاصله دور حس کنند، به جان این مملکت افتادند و با تاسیس سفارتخانه راه ورود خود را قانونی کردند (راهی که روس‌ها و دیگر اروپاییان هم پس از آنان پیمودند). سپس با انداختن تفرقه در میان اقوام غفلت زده ایرانی و شیوه‌های دیگر همان بلایی را سرمان آوردند، که بر سر عثمانیان روا داشتند، و قامت یکپارچه هند و ایران و عثمانی را چهل تکه کردند، و آرزوهای جامانده ازجنگ‌های صلیبی را در قرن نوزدهم به هدف نشاندند.

در همان اوان با جنگ‌های خانمان سوز که همسلکان روسی اشان به کمک هم اینان به راه انداختند، ایرانیان را کشتند و غارت کردند و بخش عظیمی از غرب دریای خزر و شمال ایران زمین را از مام وطن جدا ساختند. همان بلایی که بعد بر قسمت شرقی دریای خزر و خراسان بزرگ و بعدها هرات و بخش‌های دیگری از افغانستان و سپس با قرارداد گلداسمیت بر قسمت اعظم سیستان بلوچستان و... پدید آورند.

آری آنان ایران و اساسا شرق را خوب مي‌شناسند و در این راه شناسایی دانشمندان شرق از مهمترین دغدغه‌هایشان است. به خصوص «ابن سینا» که دست کم چندین قرن کتاب‌هایش را به دانشجویان خود تدریس مي‌کردند. حال چه شده که ناگهان پس از قرن‌ها به این کشف علمی دست یافته
اند، شاید از انصاف آنان و حق شناسی شان از استاد نشأت گرفته باشد و یا...

البته اگر منصف باشیم
، قصور خودمان را هم چه در بخش پژوهش‌های تاریخی و چه در پرورش و آموزش جوانان مان و آشنایی آنان با تاریخ به ویژه شناسایی اندیشمندان و دیگر ابعاد هویتی تاریخ ایران، در اعصار درخشان گذشته و ترغیب آنان در تولید علم و... باید بپذیریم.

به هر حال مي‌دانیم
، دشمنان این ملت آنچه را که باید بدانند، مي‌دانند و نیازی به شرح و تفصیل ندارند، و عربی معرفی کردن ابن سینا یا خلیج فارس و یا... جز شیطنت‌های سیاسی انگیزه دیگری در آن نیست. با وجود این، مختصر اشارهای به تاریخ پزشکی ایرانی و زندگی ابن سینا درخور این مجال اشاره ای مي‌کنیم.

مطابق اسناد تاریخی و مدارک موجود در جهان پزشکی پیش از اسلام
، طب مخلوطی از طب ایرانی، یونانی و هندی بوده است و در درون پادشاهان ساسانی، دانشگاه بزرگ جندی شاپور و بیمارستان بزرگ منضم بدان ساخته شد. مکتب بزرگ جندی شاپور عده زیادی طبیب پرورش داد که پس از اسلام هم ایشان بودند که به کمک نسطوری‌ها، حرانیها و حتی صائبی‌ها به امر طبابت و نیز ایجاد بیمارستان پرداختند.

البته ما با احترام
، ذکر نام بقراط (= ابقراط= Hippocate) را در این مختصر از یاد نمي‌بریم. او را پدر طب مي‌دانند. او در 2500 سال پیش توانست اصول پزشکی را از خرافات و حتی از ارتباط با معابد جدا سازد و خدمت بزرگی به جهان پزشکی کند.

خوشبختانه بر کسی پوشیده نیست که نمایندگان بزرگ طب اسلامی بیشتر ایرانی بوده
اند و اینان توانستند در دوران درخشان تمدن اسلامی، ستارگان قدر اول این آسمان باشند، مانند رازی، اهوازی، ابن سینا و جرجانی (گرگانی).

غلبه عرب بر عجم و اجباری که نویسندگان در نگارش کتب و مولفان به زبان علمی زمان یعنی عرب (مانند لاتین در قرون وسطی در اروپا) داشتند
، باعث گردیده که بعضی از تذکره نویسان و مورخین تمام تمدن اسلامی را به حساب عرب بیاورند. در صورتی که چنین نیست، بلکه اکثریت تمدن اسلامی غیر عرب هستند.

گاستیلیونی
ایتالیایی در کتاب تاریخ طب چاپ 1931 میلادی مي‌گوید:

«... در این عصر درخشان مشهورترین نویسنده
ای که مولفات خود را به زبان عربی نگاشته و قرن‌ها آثارش توسط اطباء عالم با نفوذ و اقتدار بي چون و چرایی مورد  بحث و مطالعه بود. محمد زکریای رازی است که مانند همه اطباي بزرگ تمدن عرب، ایرانی است...»

به عکس ما ایرانی‌ها که به تاریخمان و به خصوص تاریخ پزشکی ارج درخور نمي‌نهیم. غر
بیان در این زمینه بسیار توجه کردهاند. آنان در یکی دو قرن اخیر در تاریخ عمومی طب و داروسازی، دندانپزشکی و دامپزشکی کتب متعددی را توسط افرادی نظیر، لوسین لکلر (lucien lecler) و گاستیلیونی (Gastiglioniدکتر مونیه
(Meunierلنیل لاواستین (Laignel lavastineسیریل الگود (Elgoodپاگل (Pagelوینینگتون
(Winingtonگریسون (Grrisonدوکنینگ (dekoningماکس سیمون (Max simon) و... نوشته‌اند.

پروفسور ادوارد براون
مستشرق و به خصوص ایران شناس انگلیسی در کتاب «طب اسلامی» از خدمات پزشکان ایرانی در دوران درخشنده طب اسلامی یاد کرده و به ویژه با قید نام چهار طبیب ایرانی یعنی طبری، رازی، اهوازی و ابن سینا و... حقیقتاً به بهترین وجه بیان مطلب کرده است. نکته جالب توجه این که هموست بخش اعظمی از کتاب خود را به تحقیق و تتبع درباره انتقال طب اسلامی به اروپا و نفوذ آن در دانشگاه‌های سراسر این قاره و شرح خدمات مترجمین کتب اسلامی و انتقال طب اسلامی بر اثر جنگ‌های صلیبی و اختلاط مسلمین با مسیحیان و نتایج حاصله از آن با ذکر بسیاری از کتب و آثار مسلمین است، اختصاص داده است.

او در بخش دیگری به طبیب بزرگ ایرانی سید اسماعیل زین الدین گرگان (جرجانی) صاحب «ذخیره خوارزمشاهی» و دوره تجدد طب ایرانی و بیمارستان‌های اسلام پرداخته است.

موافق مدارک و اسناد تاریخی ایرانی، اسلامی و غربی در جنگ‌های صلیبی توانایی‌های پزشکان اسلامی به برکت وجود پزشکان ایرانی در صحنه‌های جنگ و پشت جبهه به مقابله با پزشکی اروپاییان ایستاد و در همان اوان بود که اروپاییان توانستند
، به وضوح عقب ماندگی خود را از دانش پزشکی اسلامی دریابند و از این جنگ به بعد بود که آنان به صرافت ایجاد ارتباط با مسلمانان برای ارتقاء دانش خود افتادند.

در این جنگ‌ها
، مسلمانان در پایگاه‌های پزشکی خود بزرگترین اعمال جراحی آن زمان را برای مجروحان انجام مي‌دادند. در صورتی که صلیبیون از انجام کوچک‌ترین عمل جراحی عاجز بودند. کتاب‌های پزشکی پزشکان ایرانی به خصوص ابن سینا، قرن‌ها در اروپا برای مصلحان علم پزشکی تدریس شده است.

ادوارد بروان
، تاکید مي‌کند که بسیاری از مطالب علمی به زبان عربی را اغلب ایرانیان و دسته سریانیان و یهود و تا حدود کمتری یونانیان نوشته‌اند و فقط جزء بسیار ناچیزی از آن تالیف اعراب است.

در دوران شکوفایی طب اسلامی
، مردم به پزشکان عرب اطمینان نداشتند. حتی خود اعراب هم چنین اعتقادی داشتند. جاحظ نویسنده مشهور عرب در کتاب «کتاب النجلاء» مي‌نویسد:

در سال شیوع مرض طاعون پزشک عرب
، به نام «اسدبن جافی» با آن که شهرتی هم داشت، مردم به او رجوع نمي‌کردند. وقتی از او علت را سوال مي‌کنند، پاسخ مفصلی مي‌دهد ولی در انتها مي‌گوید: زبان من عربی است، در صورتی که بهتر مي‌بود که به زبام مردم جندی شاپور (ایرانی) سخن مي‌گفتم تا مردم از من استقبال نمایند.

اولین پزشک عرب «حارث بن کلده» است
. وی پیرمردی بود، از معاصران حضرت محمد(ص) که تحصیلات خود را در ایران، در مدرسه جندی شاپور تکمیل کرده است و حداقل یک بار افتخار تشرف به حضور خسرو انوشیروان یافته است.

شاید هنوز هم مانند قدیم باشند
، محصلین طب قدیم درهندوستان که «قانونچه» مختصر شده کتاب قانون ابن سینا را جزو دروس خود مطالعه کنند.

اسامی ادویه زبان عرب که ریشه فارسی دارند به خوبی نفوذ داروسازی ایرانی را در این زبان آشکار مي‌کند.

در حدود صد سال پیش ادوارد براون
، از ابن سینا و خدمات وی نه تنها به طب که به عالم علم کرده، به تفصیل سخن گفته است و با تاکید بر ایرانی بودن او به شعرهای زیبای او به زبان پارسی نیز اشاره دارد.

بوعلی سینا
، دارای آثار بسیاری است در فلسفه، طب، کلام، هندسه، احکام نجوم و زبان شناسی و نظایر آن که بیشتر این آثار به عربی است، ولی یک کتاب بزرگ و عمده در علوم فلسفی به نام دانشنامه علایی (که یک نسخه از آن در موزه انگلستان موجود است.) و یک رساله مختصر در باب نبض به فارسی که زبان مادری اوست نوشته است. فهرستی که «بروکلمان» در اثر خود به دست مي‌دهد، مشتمل بر آثار موجود بوعلی سیناست.

و در مقام احترام فوق العاده از «چ
هار مقاله» نظامی عروضی سمرقندی چنین نقل مي‌کند:

«... سید کوئین و پیشوای ثقلین مي‌فرماید
، کل الصید فی جوف الفرا، همه شکارها در شکم گورخر است. این همه که گفتیم در قانون یافته شود با بسیاری از زواید و هر که را مجلد اول ازقانون معلوم باشد، از اصول علم طب و کلیات او هیچ بر او پوشیده نماند. زیرا که اگر بقراط و جالینوس زنده شوند روا بود که پیش این کتاب سجده کنند...»

در باب نژاد ابن سینا باید گفت:

1- مادرش «ستاره» (که نامی پارسی است) اهل قریه افشنه
، از بخش‌های شهر بخارا (از شهرهای ایران بزرگ) است.

2- پدرش عبدالله از مردمان بلخ (از شهرهای ایران بزرگ
) است.

3- در خرمیثن (نزدیک افشنه) از قرای بخارا متولد گردید.

4- در جمعه اول رمضان 428 قمری (جمعی گویند 426) در همدان درگذشت و درهمان جا مدفون گردید.

5- ابن سینا
، آثاری به زبان پارسی دارد. گو این که زبان رسمی ممالک اسلامی در آن دوران عربی بوده و بیشتر آثار وی به زبان عربی است. در صورتی که هستند، اندیشمندان ایرانی که در آن دوره اثری به زبان پارسی ننگاشتهاند. نظیر سیبوبه نحوی و ابونواس شاعر شهیر‌هارون الرشید و... که این خود تاکیدی است به ایرانی بودن او.

6- بلخ
، در قدیم از شهرهای خراسان بوده و بخارا نیز در دوره اسلامی ماوراالنهر مي‌گفتند و جزء مراکز ایرانی به شمار مي‌رفته و زبان مردمانش سغدی بوده (کتاب الاقالیم اصطحزی) و مسلم است سغدی از زبان‌های ایرانی است. حتی در کتب قدیم اروپا تا پیش از صد و اندی سال پیش بیشتر اهل بخارا را فارسی زبان یاد کرده‌اند. این معنا را شخص ابن سینا در کتاب شفا اشاراتی است و نیز رودکی که از موسسین پارسی است و عمعق بخارایی که از بزرگان شعرای ایرانی است هر دو بخارایی‌اند.

7- ابن سینا
، از اسماعیلیان و شیعه بوده است و به فارسی در این باب خود گفته است:

کف
ـر چو منی، گزاف و آسـان نبـود                محکـم‌تر از ایمـان من، ایمان نبـود

در دهر
، چو من یکی و آن هم کافر               پس در همه دهر، یک مسلمان نبود

8- این دانشمند ایرانی در ذکر لغات و واژه‌های طبی و علمی که به پارسی برگردانده است
، واژه‌ها و معادل‌هایی تهیه کرده است که بسیار ارزشمند و منحصر به فرد است نظیر:

آرامش
= سکون، بویا = شامه، بینا = باصره، پالودن= صاف کردن، شنوا= سامعه، دریابنده= ادراک کننده، آمیزش= ترکیب، اندام= عضو و... این لغات ابداع اوست.

9- تاکید بسیاری از نویسندگان جهان بر ایرانی بودن او نظیر ادوارد بروان انگلیسی، ویلیام جکسن آمریکایی و... که ذکر نام همه آنان در این مقاله نمي‌گنجد.

10- ضرب مدال ابن سینا در پارس، چاپ تمبر یادبود او در لندن و سخنرانی‌های متعهد دانشمند جهان در جشنواره هزاره وی در سال 1330 خورشیدی که حاکی از ایرانی بودن او دارد و موارد دیگری که بیرو
ن از ظرفیت این کلام است.

منابع و مآخذ:

1- تاریخ طب اسلامی نوشته ادوارد براون ترجمه مسعود رجب نیا.

2- لغتنامه دهخدا.

3- تاریخ طب و ایران پس از اسلام، تالیف دکتر محمود نجم آبادی.

4- سفرنامه ویلیامز جسکن آمریکایی «ایران در گذشته و حال».

5- مقاله مرحوم سعید نفیسی در مجله مهر «آثار فارسی ابن سینا» شماره 12.

6- مجله آینده، سال اول.

7- دایره المعارف اسلام.

8- دایره المعارف جوانان.

9- برخی از مقالات در  جراید و پایان نامه‌های دانشکده پزشکی تهران.

10- ابن سینا، تألیف دکتر قاسم غنی.

منوی اصلی

صفحه اصلی
مطبوعات و رسانه
مقالات و عناوین
برگ هایی از تاریخ تهران
تاریخ سکه
خرید کتاب
دانلود کتاب
کتاب‌های منتشر شده
ارتباط با مولف

جستجو
حاضرین در سایت
17 میهمان حاضرند
آمار بازدید ها
امروز163
دیروز217
تا کنون2215247

تهران نامه

© Copyright 2008 DARIOUSH SHAHBAZI . All rights reserved.