سه شنبه 28 آبان 1398

به پایگاه اینترنتی آثار تالیفی داریوش شهبازی خوش آمدید. تمامی مطالب این سایت تحت حمایت قانون « حقوق مولفين » میباشد. هرگونه سوء استفاده به هر شکلی يا انتشار مطالب در سایتها یا نشریات بدون کسب اجازه از مولف و بدون ذکر منبع اکيدا ممنوع است. استفاده از مجموعه مقالات بصورت یکجا ممنوع میباشد.

 

صفحه اصلی arrow مقالات و عناوین arrow تهران يا "شهر غيبي"(پارک قیطریه)-ج1

تهران يا "شهر غيبي"(پارک قیطریه)-ج1

تهران يا «شهر غيبي»

تهران را اين روز‌ها از آن جهت «شهر غيبي» اش، می نامند، که اگر عملي از کسي سرزند، که مطابق عرف و شرع و قانون نباشد، و او را مجازات و مکافاتي در پي باشد. کافي است، خانه و محل کارش را يک کوچه بالا يا پايين‌تر جابجا کند. ديگر محال است،در این شهر شلوغ، او را بتوان يافت. به اصطلاح، غيبش مي‌زند، و مي‌شود،سوزني در انبار کاه و ماهي‌اي در دريا.
 در تهران قديم وضع دیگرگونه بود، و خانه‌ها و حجره‌ها، نسل اندر نسل به هم سپرده مي‌شد، و حسن رفتار و کردار و نيکويي پندار و گفتار ساکنين شهر آنچنان قوام و دوام داشت، که مهاجرين را هم مجبور به اطاعت از اين رويه و ملزم به پيروي از اين شيوه کهن مي‌کرد. به تعبیر دیگر، اگر کسي سال‌ها از شهر و ديار خود دور مي‌شد، در باز گشت تقريبا همه آشنايان را در همان خانه و همان  محل کار مي‌توانست، بيابد. چنانچه تغيير و تحولي هم بود، به سبب توسعه و تمول برخي اشخاص پيش مي‌آمد، نه براي فرار.
تهران قديم را به عكس تهران جديد اگر شهر غيبي اش نمي‌گفتند، اما آن را مکان‌هايي بود، که شهرت غيبي داشت. نظير؛ باغ قيطريه امين السلطان و يا در شمالي‌ترين نقطه ارگ سلطنتي امامزاده‌اي بود، به نام غيبي و يا مکان‌هايي ديگر که در اين مقاله به طور مختصر بدان‌ها اشاره مي‌کنيم:
1- باغ قيطريه امين‌السلطان (= باغ غيبي): ميرزا علي اصغر خان پسر دوم آقا ابراهيم امين السلطان است .او در سال 1275 قمري (سلطنت ناصرالدين شاه) متولد شد، و در سال 1325 روز شنبه 21 رجب به دست عباس آقا نامي آذربايجاني (معروف شد، او به تحريک انجمن آذربايجاني‌ها مرتکب قتل گرديد) مقابل مجلس شوراي ملي در ضلع شرقي ميدان بهارستان کنوني با شليک گلوله‌اي کشته شد.
وي مدت زيادي صدراعظم ناصرالدين شاه و مظفرالدين شاه و سپس محمد علي شاه بود. او القابي نظير؛ امين الملک، صاحب جمع، امين السلطان و اتابک اعظم داشت. پدرش در دربار ناصري مدت‌ها صاحب نفوذ بود، بنابراین از همان کودکي رموز نفوذ در دربار و شخص شاه را آموخت ـ که چيزي جز اطاعت محض از پادشاه و چاپلوسي و حفظ حقوق وي نبود ،هرچند با تضييع منافع ملت و  مملکت توام باشد ـ و در اين راه صاحب ثروت و قدرتی فراوان شد.
وي در تهران و اطراف، املاک زيادي داشت، برخي از آنها عبارتند از:
پارک اتابک که اکنون در اختیار سفارت دولت روسيه در خيابان چرچيل است، و باغ و عمارت ديگري در شرق اوايل خيابان فردوسي فعلي و نيز املاک ديگري در اطراف سر قبر آقا و همين طور باغ بزرگي در قيطريه شميران که در اين مطلب به معرفي بيشتر آن مي‌پردازيم:
باغ قيطريه که به «باغ غيبي» معروف بود، همان پارک قيطريه (بوستان قيطريه) کنوني است. اين باغ در تپه‌هاي باستاني و کهنسال قيطريه و در غرب چيذر و جنوب شرقي تجريش و در منطقه يک شهرداري تهران قرار دارد.
باغ را امين‌السلطان در دوره ناصري خريد. در ابتدا باغ بدين شکل نبود. بلکه او دو قطعه باغ متعلق به نظام‌الدولـه و آصف السلطنه و مقداري هم از اراضي مجاور را خرید،وآنهارا ادغام کرد، و باغی وسیع (پارک کنوني قيطريه) را پديد آورد.
درختان کهنسال نارون و چنار وته (= تا= داغداغان) نشانگر قدمت بيش از يک صد و سي چهل سال باغ مي‌باشد. در حقيقت درختان كهنسال‌تر از زمان مالكيت او تا کنون است.بدین معنا که وقتی امین السلطان باغ قیطریه را ساخت،درختان کهنسالی از باغ های خریداری شده در این اراضی وجود داشته،همان درختانی که اکنون وجود دارد،وسن آنها بیش از صد و سی چهل سال است.
امين السلطان پس از خريداري آن‌جا، مبادرت به احداث عمارت بيروني و اندروني وغیره در آن کرد.این باغ بدان سبب به باغ غيبي شهرت پيدا کرد ،که وقتي امين السلطان به دور از اغيار، قصد عيش ونوش داشت، بي سر و صدا از عمارت شهري اش بیرون مي‌زد(غیبش می زد) ، و بي خبربه فضاي روح انگيز باغ و سايه سار درختان و نغمه خواني دل انگيز بلبلان، در اين باغ پناه مي‌برد. از اين روی دوستان و آشنايان خوش ذوق با خبر از موضوع آن‌جا را «باغ غيبي» مي‌خواندند، و اين نام بعد‌ها شهرت فراتري يافت.
باغ غيبي امين السلطان که داراي قنات آبي بود، و هست، بعد‌ها در اختيار قدرتمندان دولت‌هاي بعدي قرار گرفت. افرادي نظير؛ وثوق الدوله، شهاب الملک، صارم‌الدولـه، حاج علي نقي خان سردار اسعد بختياري، سپهبد زاهدي هنگام نخست وزيري، از آن استفاده کرده و در آن‌جا اقامت گزيده‌اند، حتي احمد شاه هم يکي دوباره براي اقامت کوتاه به آن‌جا رفته است. اين وضع ادامه داشت، تا اينکه پس از انقلاب اسلامي، شهرداري آن‌جا را تملک نمود، و به پارک (بوستان) و فرهنگسرا تبديل کرد.
2- امامزاده غيبي: اين امامزاده اکنون وجود ندارد. ولي محل آن در شمالي‌ترين نقطه در ارگ سلطنتي و مجاور ضلع شمالي حصار ارگ (صفوي) بود، جايي در شرق دروازه اسد الدوله.( دروازه اسدالدوله در مدخل خيابان باب همايون بود، که در دوران تصرف تهران توسط افاغنه به وسيله ايشان ساخته شده بود. بعد‌ها در دوره قاجاريه با تغييراتي به دروازه دولت تغيير نام يافت.) در باره وجه تسميه آن جز گمانه‌هايي سندي وجود ندارد.
امامزاده غيبي در جريان احداث ميدان توپخانه (سپه = امام خميني) همراه با دروازه دولت تخريب شد و اثري از آن جز در صفحات تاريخ باقي نماند. نگارنده گمان مي‌کند، آن امامزاده در کنار رودخانه شميران (پس قلعه) که در اين نقطه به آبادي تهران وارد مي‌شده قرار داشت، و شايد بتوان قدمت آن محل را به دوران پيش از اسلام متعلق دانست.
3- مرحوم مصطفوي، باستان شناس از امامزاده غيبي ديگري در کنار خيابان جليل آباد (خيام کنوني) مجاور ديوار غربي قورخانه جديد ياد مي‌کند. همان امامزاده‌اي که در نقشه نجم الدوله چاپ سال 1309 قمري درج شده است. نمي‌دانيم که آيا هنگام ترسيم نقشه در تعيين محل امامزاده اشتباه شده (صائب‌تر است) و منظور همان امامزاده غيبي مجاور دروازه اسد الدوله يعني ضلع شرقي قورخانه است يا خير.
4- از امامزاده ديگري در تهران داخل حصار صفوي و در محله بازار عباس آباد به نام امامزاده غيبي ياد شده، که گمان مي‌رود، همان باشد، که زنده ياد حجت بلاغي بدون ذکر اطلاعات ديگري به مساحت هزار متر در بخش هفت تهران معرفي اش کرده است، و ما متأسفانه آگاهي بيشتري از آن نداريم.
5- امامزاده‌اي هم با شهرت غيبي در شمال گستره تهران و خارج حصار صفوي و در آبادي جماران شميران مي‌شناسيم ،که به دو نام امامزاده غيبي يا «درخت زيارتک» مشهور است.

منوی اصلی

صفحه اصلی
مطبوعات و رسانه
مقالات و عناوین
برگ هایی از تاریخ تهران
تاریخ سکه
خرید کتاب
دانلود کتاب
کتاب‌های منتشر شده
ارتباط با مولف

جستجو
حاضرین در سایت
24 میهمان حاضرند
آمار بازدید ها
امروز2
دیروز119
تا کنون2216756

تهران نامه

© Copyright 2008 DARIOUSH SHAHBAZI . All rights reserved.