سه شنبه 28 آبان 1398

به پایگاه اینترنتی آثار تالیفی داریوش شهبازی خوش آمدید. تمامی مطالب این سایت تحت حمایت قانون « حقوق مولفين » میباشد. هرگونه سوء استفاده به هر شکلی يا انتشار مطالب در سایتها یا نشریات بدون کسب اجازه از مولف و بدون ذکر منبع اکيدا ممنوع است. استفاده از مجموعه مقالات بصورت یکجا ممنوع میباشد.

 

صفحه اصلی arrow مقالات و عناوین arrow «هفت حوض» باغی گمشده در دل تهران -ج1

«هفت حوض» باغی گمشده در دل تهران -ج1

هفت حوض باغی گمشده در دل تهران

اگر بخواهیم از باغ های گم شده، در تهران سخن بگوییم، باغ هایی که بی اغراق عددشان چند صد خواهد بود، اوراق بسیاری لازم است .
باغ هایی در این شهر بود، که اکنون تنها نامشان باقی است. هرچند گاه دیو فراموشی زمان چنان خونسرد وبی احساس نام ها را در کام خود فرو می برد، که حتی برخی نامشان هم بر باد رفته است. به نحوی که اگر اسناد وکتب تاریخ تهران نیز با دقت وسواس گونه ای، باز خوانی شود،چه بسا هرگز نام آنها را نیز نخواهیم یافت .
باغ هفت حوض از آن دسته باغ هایی است ،که هیچ اثری از آن نمانده، وعجب آنکه در هیچ یک از آثار مورخینی که از تاریخ تهران نوشته اند،هم بدان اشاره نشده، واین تعجب زمانی بیشتر جلوه می کند ،که وقتی بدانیم، محل این باغ در مرکز تهران و نزدیک بزرگترین میدان آن زمان شهر یعنی سبزه میدان بوده، و مالکش نیز شخص ناشناسی نبوده،بلکه میرزا حسین خان صدر اصفهانی، صدر اعظم فتحعلی شاه بوده است.
این باغ در اراضی بوستان های جنوبی ارگ و شمال بازار که سبزه میدان هم جزو همان اراضی بوده،قرار داشت.
می دانیم در گذشته اراضی سبزه میدان به سبزیکاری اختصاص داشت، واین امر تا اوایل عصر قاجاریه هم ادامه یافت،ولی در دوران سلطنت فتحعلی شاه کم کم کاربری این اراضی با ازدیاد جمعیت از کشاورزی به مسکونی و تجاری تغییر کرد.
 در همین دوره است ،که صدر اصفهانی، صدر اعظم فتحعلی شاه ، باغ نسبتا وسیعی را در جنوب غربی ارگ احداث کرد. بررسی نقشه برزین روسی(که در دوره محمد شاه بسال1258قمری، از تهران حصار صفوی ترسیم شده) و مطابقت آن با نقشه موسیوکرشش(چاپ1275قمری) از سویی، و دقت در تاریخچه بساتین جنوبی ارگ وسبزه میدان ودلایل تحلیلی و استنباطی از روند توسعه ورشد فضاهای مسکونی و تجاری تهران در آن عصر و جز آن،چنین استنباط می شود، هفت حوض باغی بوده است، مثلثی شکل که ضلع شمالی اش در امتداد حصار جنوبی ارگ قرار داشت، و ضلع شرقی اش راکوچه منوچهر خانی تشکیل می داد، و ضلع دیگرش به طور تقریب، غرب چهار راه کنونی گلوبندک را به انتهای کوچه منوچهر خانی متصل می ساخته است.
خاطر نشان شود، که ساخته شدن باغ هفت حوض در دوران پادشاهی فتحعلی شاه در اراضی سبزیکاری اطراف سبزه میدان،نشانه ایست، که این زمین ها در اواخر دوره فتحعلی شاه کم کم جنبه کشاورزی خود را از دست داد، واراضی دورتر به باغ وسپس به فضای مسکونی وتجاری تبدیل شد، واراضی مرکزی آن نیز به میدان تبدیل گشت، وبرای مقاصد مختلف مورد استفاده قرار گرفت.بنا براین، نظری که می گوید؛ سبزی میدان در دوره ناصری ساخته شده است، درست نیست ،بلکه پیش از این روزگار سبزه میدان تشکیل شده است.  بعد ها تاریخچه سبزه میدان را به طور مفصل خواهیم نوشت.
شرح واقعه ای از این باغ که در مجله اطلاعات ، شماره 98 آمده،خوانندگان عزیز را با باغ مزبور بیشتر آشنا می کند:
باغ هفت حوض را میرزا حسین خان صدر اصفهانی وزیر اعظم فتحعلی شاه در محلی که فعلا بازار گلوبندک است،ساخت. گویند روزی فتحعلی شاه عازم دیدن باغ شد، واز اتفاق آن سال به واسطه نیامدن باران، آب بسیار نایاب بود،صدر اعظم ده ها نفر استخدام کرد، تا از کاریزها وآب انبارهای دور و نزدیک شهر، آب بیاورند، وهفت حوض (داخل باغ)را پر کنند. هنگامی که شاه در باغ مهمان بود ،ناگاه خبر رسید، که شهر بر هم خورده است، زیرا به میرزا مسیح تهرانی مجتهد تهران اطلاع دادند، که تمام آب انبار ها را برای این کار خالی کرده اند ،و مردم جهت وضو هم آب ندارند، وخیال  حمله به باغ هفت حوض را دارند. میرزا مسیح حکم داده که آب های غصبی را به آب انبارها برگردانند.در نتیجه عده ای تفنگچی اطراف باغ را محاصره کردند، ومردم را متفرق ساختند،اما بساط مهمانی به هم خورد، وبعد از آن صدر اعظم، قسمتی از آن باغ را به مسجد مبدل ساخت، و هفت حوض را هم پرکرد.
بعد ازدر گذشت صدر اصفهانی (مالک باغ) در سال 1239 ق. باغ از میان رفت،به طوری که در نقشه برزین روسی، که متعلق به سال 1258قمری است، هرچند حدود آن باقی مانده،اما از باغ خبری نیست. این نوشتار را با شرحی از زندگی صاحب هفت حوض به پایان می بریم:
حاجی محمد حسین خان صدر اصفهانی سومین فردی است ،که در سلسله قاجاریه به صدارت می رسد.او فرزند حاجی محمد علی ونوه حاجی محمد رحیم،معروف به علاف(چون کاه فروشی میکرد ،بدان لقب شهرت داشت)بود. به همین جهت است، که پس از به صدارت رسیدن صدر اصفهانی، در باره اوفتحعلی خان صبا ملک الشعراگفته است:
«از کاه کشی به کهکشان شد»
سبب رشد سیاسی و اقتصادی میرزا حسین را عواملی چند است، که اول پذیرفتن خطر در پذیرایی از آقا محمد خان هنگام فرار از شیراز به وقت در گذشت کریم خان زند است، و دیگر کمک به آقا محمد خان در مرحله لشکر کشی او به شیراز (به علت اختلافی که با جعفر خان زند پیدا کرده بود )باید دانست.
گواینکه صدر اصفهانی در طول زندگی سیاسی اش به ویژه صدارت شش ساله اش هوشمندانه عمل نکرد، و موفق نبود ،ولی در بعد اقتصادی بسیار زرنگ بود، و یکی از ثروتمندترین صدر اعظم های دوره قاجاری به شمار می رود.
او زمانی که بیگلر بیگی اصفهان بود،چون از فرط علاقه شاه قجر به زنان زیبا روی، خبرداشت «طاووس خانم » ارمنی (یا گرجی)ساکن اصفهان را برای شاه در نظر گرفت.از اتفاق، مهر این زیبا روی جوان، چنان  به سرعت در کنج دل شاه جای گرفت، که به میدان نیامده،گوی از کف خیل عظیم چند صد زن حرمسرا  ربود، و دیرزمانی در دربار یکه تازی کرد.
تخت طاووس (از جواهرات سلطنتی)معروف را صدر اصفهانی برای شب عروسی فتحعلی شاه و همین طاووس خانم مهیا وتقدیم شاه کرد. 







منوی اصلی

صفحه اصلی
مطبوعات و رسانه
مقالات و عناوین
برگ هایی از تاریخ تهران
تاریخ سکه
خرید کتاب
دانلود کتاب
کتاب‌های منتشر شده
ارتباط با مولف

جستجو
حاضرین در سایت
25 میهمان حاضرند
آمار بازدید ها
امروز2
دیروز119
تا کنون2216756

تهران نامه

© Copyright 2008 DARIOUSH SHAHBAZI . All rights reserved.