سه شنبه 21 آبان 1398

به پایگاه اینترنتی آثار تالیفی داریوش شهبازی خوش آمدید. تمامی مطالب این سایت تحت حمایت قانون « حقوق مولفين » میباشد. هرگونه سوء استفاده به هر شکلی يا انتشار مطالب در سایتها یا نشریات بدون کسب اجازه از مولف و بدون ذکر منبع اکيدا ممنوع است. استفاده از مجموعه مقالات بصورت یکجا ممنوع میباشد.

 

صفحه اصلی arrow مقالات و عناوین arrow « گئورک » نخستین کلیسای تهران

« گئورک » نخستین کلیسای تهران

« گئورک » نخستین کلیسای تهران

                                                                                      مه را زفلک به طرف بام آوردن
                                                                                       وز روم کلیسیا به شام آوردن

                                                                                                                 (سعدی )

اگر اندیشه بشر نبود ، زندگی آدمی از ابتدای هستی تا امروز چندان تغییری نکرده بود و هنوز انسان داشت با میمون ودیگر حیوانات در طبیعت زندگی می کرد، و بالا و پایین می رفت و چونان حیوان (و گیاه ) تنها دغدغه اش غذا بود، و فقط برسر لقمه ای خوراکی با حیوان یا انسانی دیگر می جنگید و به محض سیر شدن ، دیگر دلیلی برای جنگ نداشت و چون شیر درنده ای که سیر شده باشد ، در گوشه ای آرام می گرفت .

اما به حکمت پروردگار،انسان، صاحب اندیشه شد،اندیشه ای که در طول زمان گام به گام او را از حیوان و گیاه دور ساخت و لحظه به لحظه برتفوق و برتری اش در قیاس با آنها، افزود .
با گذشتن از مراحل  نخستین ، اندیشه مالکیت و حاکمیت نیز در او تقویت شد ، این فکر و اندیشه بود، که دگر گونی زندگی آدمی و جدایی از زندگی حیوانی را پدید آورد ،  پیوسته کوشید ، مدام نو آفرید، وکهنه را از زندگی خود زدود.
بعد ها ارتباط اقوام و نژادها،هر چند جنگ و کشتار  را نیز در بر داشت، ولی سرعت نوآوری را بیشتر کرد .
گو اینکه هماره اقوام و ملل همسایه با یکدیکر جنگیده اند،وگاه قوم وملت مغلوب، برای همیشه از صفحه روزگار محو شده است ، نظیر سومری ها ، آشوری ها ، فینیقی ها ، بابلی ها ، ماد ها  و... که با پیروزی رقیب ،از میان رفتند،اما با این وجود، هرگز نمی شود ، منکر پیشرفت ها و بهبود اوضاع جوامع متاثر از برخورد فرهنگی و ارتباطات اقوام با همدیگر شد .

مونتسکیو ،  برخورد فرهنگی جوامع را موجب دگر گونی ژرف اخلاقی و منشاء تحریک فرهنگی می داند .

تحولات اروپا در سده های هفدهم و هجدهم موجب تضعیف قوم مداری و کوته بینی دیرین و مطلق گرایی شد، و این  امر باعث شد ، خردمندان این قوم از بزرگداشت نابجای خود وخوار داشت اقوام دیگر، روی گرداندند و به مطالعه معتقدات دیگران وانتقاد مقدسات خود پرداختند .در آن عصر دوشا دوش اتفاقاتی دیگر، تحقیقات تطبیقی نیز رواج یافت و نسبیت اخلاق و دین مورد توجه قرار گرفت .
آنان پی بردند ،مشرق زمین به ویژه شرق اسلامی، حق بزرگی بر فرهنگ اروپا دارد.همین دیدگاه بود، که اروپاییان را واداشت تا در مسیر تحقیق و مطالعه شرق، بسیاری از کتب یکتا و کم نظیر خطی و منابع علمی شرق را گردآوری کردند.همان منابعی که امروز در موزه های غرب نگهداری می شود.

بشر برای رسیدن به جایی که امروز قرار دارد ،سختی بسیار کشیده و خون دل ها خورده، تا اینکه  بیش و کم یکدیگر را تحمل می کند ، مسلمان ، مسیحی ، یهودی ، هندو ، سیاه ، سفید ، زرد ... می توانند، در کنار هم زندگی کنند
.

در خیابان سی ام تیر(قوام السلطنه سابق ) تهران، پیروان چهار مذهب؛ زرتشتی ، یهودی ، مسیحی و مسلمان به فاصله کوتاهی،  هریک به عبادت گاه خود می روند، و زندگی می کنند. اتفاقی که روزگاری، تصورش نیز محال بود . گو اینکه هنوز راه درازی پیش روست، تا آدمی ، آدم شود .روزی که فقر فقط متعلق به فقیر نباشد، و جهل متعلق به جاهل .

اگر ارتباط اقوام و ملل وجود نمی داشت، و اگر تضاد افکار و اندیشه نمی بود ، وضع زندگی آدم های نخستین با انسان امروزی خیلی تفاوت نمی کرد . تضارب عقیده ها و برخورد نظریه هاموجب رشد عقلانی بشر شده است .

عالمان این رشته از علم اجتماع، می گویند ، جدا ماندگی
فرهنگی (cultural isolation) باعث جدا ماندگی ذهنی    ( mental isolation ) می شود. دوسه سده بیشتر نگذشته است ،که اقوامی در شمال اروپا ، زلاندنو یا اقصی نقاط جهان وجود داشتند، که بر اثر جدا ماندگی فرهنگی و قطع ارتباط با دیگر اقوام ، حتی از داشتن خط و فرهنگ نوشتاری ، محروم مانده بودند .

هنوز افراد قبیله ای در جنگل های آفریقا زندگی می کنند، که دانشمندان آن ها را به نام « کوتوله ها » می شناسند.  افراد این قبیله که از قدیمی ترین اقوام افریقا هستند ، بر اثر زندگی مجزایی که از دیگر قبایل دارند . قدشان از یک متر وسی سانتی متر تجاوز نمی کند، و وضع زندگی شان با انسان های نخستین ،خیلی تفاوت نکرده است .

میوه درخت و گوشت شکار می خورند ، لباس ندارند ، فقط به تازگی شلوار کوتاه می پوشند . دین ندارند و اعتقاد دارند ، در جنگل الهه هایی هست، که باید آنها را ستایش کرد .
عقب ماندگی این قبیله وصدها نمونه دیگر ضروت و اهمیت ارتباط فرهنگ ها و تمدن ها را اثبات می کند. اگر ایرانیان و فرهنگ پیشرفته آنان  نمی بود ، جهان  اسلام هرگز به چنان موفقیتی که پیدا کرد ، دست نمی یافت.هر چند شب دراز است و قلندر بیدار ،تا مقصد ،راهی دراز است.

با این مقدمه به شرح مطلب امروز ،که معرفی نخستین کلیسا و پیشرفت ارامنه در تهران است، می پردازیم :

ارامنه 1700 سال است ،که مسیحیت را پذیرفته اند، پیشینه آشنایی ایرانیان با مسیحیت  به دوران اشکانیان می رسد . روزگاری که ارمنستان جزو خاک ایران بود، و زیر فرمانروایی حکومت دولت اشکانی بسر می برد ،با ورود مسیحیت به این سرزمین وپذیرفتن ارامنه. آنان در محدوده سکونت خود آتشکده های زرتشتی را یک به یک ویران کردند و کلیسا ها را در جای آنها ساختند .

ارامنه معتقدند ، ارمنستان نخستین کشوری است ، در دنیا که مسیحیت را پذیرفته است .

پس از دوران باستانی و تقسیمات کشورهای سده های اخیر، تشکیل نخستین جامعه ارامنه در ایران به روزگار پادشاهان صفویه باز می گردد . مهاجران  ارامنه در این عصر به ایران آمدند، و برای گرامیداشت دین خود شورای خلیفه گری تشکیل دادند، و کلیسا  ساختند.

ارامنه کلیسا ی اچمیاد زین رادر شهر « واقارشابات » در نزدیکی ایروان به سال 301 میلادی بنا کردند ، ودر ادامه راه ، بازهم به ساخت کلیسا دست یازیدند ، و با گذشت زمان بر تعداد آنها ، افزودند. پس از تغییراتی که در نخستین سده های اسلامی، در جغرافیای  کشور های منطقه پدید آمد ، اوایل قرن یازدهم ، گروهی از ارامنه به ایروان مهاجرت کردند .

بعداز آنکه تعداد ارامنه مهاجر در اصفهان افزون گشت ،  شاه عباس فرمان داد :

« ... به جهت مردم مسیحیه در دارالسلطنه صفاهان کلیسای عالی در کمال رفعت و... » ترتیب دادند .

دیرینگی کلیسا های آذربایجان و اصفهان و شورای خلیفه  گری آنها از تهران بیشتر است ، قدمت کلیسا در تهران  که با روی کار آمدن قاجاریه مرادف است ، درحدود دویست و ده دوازده سال بیشتر نیست. لیکن امروز به دلیل اهمیت شهر تهران و از طرفی انبوه  جمعیت زیر پوشش خلیفه گری تهران ، این خلیفه گری از دیگر شوراها مهمتر قلمداد می شود .

با این شرح به مقصد اصلی خود ، معرفی اولین کلیسا ی تهران می رسیم . این توضیح را پیش تر باید داد که دو کلیسا ی « گئورک » و « طاطاوس » ( ارامنه آنرا تاده وس
Thaddeus می گویند که نام نخستین حواری حضرت عیسی است که به ایران و ارمنستان روی آورده است . ما آنها را گئورک و طاطاوس آنچه در زبان پارسی و تداول تهرانی ها گفته می شود ، می خوانیم ) هر دو به نحوی اولین به شمار می روند ، بدین ترتیب که بنای کلیسای « طاطاوس » از بنای کلیسای گئورک کهنه تراست.یعنی نخستین بنای کلیسایی تهران « طاطاوس » است . لیکن کلیسای گئورک پیش تر از کلیسای طاطاوس و به صورت محراب روستایی ساخته شده بود، که بعد ها آن را خراب کردند، و در همان جا ساختمان کلیسای گئورک را بنا نمود ند ، بنابر این سابقه کلیسای « گئورک » را گو اینکه سنگ بنایش محراب روستایی بوده ، نخستین کلیسای تهران می دانیم، و به شرح  تاریخچه آن می پردازیم :

سورپ گئورک را اسقف اعظم مانوکیان چنین معرفی می کند :

گئورک سرداری بود ،که به سال 303 میلادی در راه ترویج مذهب مسیحیت و مبارزه با مخالفان به دست مشرکان و بت پرستان به شهادت رسید .

لینا ملکمیان ،تاریخ بنای کلسیای  گئورک را در کتاب « کلیساهای ایران » در فاصله سال های  1790تا 1795 میلادی / 1204 تا 1210 قمری آورده که به گونه محراب روستایی بوده ،و در سال 1835 میلادی (1251 قمری ) به کلیسا تبدیل شده است ،و باز در عملیات باز سازی دیگری به سال 1882 میلادی به صورت کنونی در آمده است .

 کلیسا  در محله سنگلج یکی ازچهار محله عتیق تهران قراردارد. آن زمان محل کلیسا به تقریب خارج از محدوده مسکونی شهر بوده ، گو اینکه داخل حصار صفوی و نزدیک  راه  غربی شهر و دروازه عتیق قزوین قرارداشت . این محل هنگامی که محراب را در انجا ساختند، بایرو عاری از هر گونه آبادانی بود ، به طوریکه با توجه به توسعه سریع  تهران در دوران ناصری بعد از گذشت حدود هفتاد سال که از تاریخ ساخت محراب می گذشت، وقتی اولین نقشه تهران را موسیو کرشش ( سال 1275 قمری ) تهیه کرد ، هنوز باغ های وسیعی در آن حوالی بود .

اینکه چرا این محل برای کلیسا انتخاب شده ،نکته بسیار جالب و قابل اعتنایی است، که در مطالعه و بررسی تاریخ زندگی یهودیان و مسیحیان ایرانی در طول تاریخ  استنباط می شود، که به اختصار اشاره می کنیم :

سوای اشتراک نقش افرادی از هر دو گروه در اداره خرابات ها و شیرکخانه ها در شهرهای ایران پس از اسلام که به دلیل آزادی عمل در تولید و مصرف شراب در دین خود بوده است ، یهودیان بیشتر در بطن بازار و گردش پول نقش داشتند، و این نقش را از گذشته های دور بدست آورده بودند . چنانکه هنگام تصرف بابل که کوروش هخامنشی یهودیان را آزاد کرد، ایشان با قیاس امروز عملیات بانکداری آنجا را به عهده داشتند. در حالی که مسیحیان به کارهایی نظیر کشاورزی و در قرن اخیر کما بیش صنعتی اشتغال می ورزیدند . و متاثر از همین دیدگاه یهودیان به مراکز تجاری و سکونتی مسلمانان نزدیکتر و مسیحیان بویژه ارامنه دورتر وجدا تر بودند .

از اینروست ،که اگر تاریخچه مهاجرت و زندگی این دو اقلیت مذهبی  را درتهران بکاویم ، بروشنی آشکار می شود که آنان در دوسده اخیر برای بقای خود، در پایتخت  از این الگو پیروی کرده اند .

بنابراین، انتخاب محل کلیسای گئورک که در مجاورت محل سکونت ارامنه بوده (در آن روزگار دور از تجمع مسلمانان بود .) از این قاعده تبعیت داشته است .  البته باید بیاد داشت، که با توسعه شهر، محل سکونت ارامنه هم تغییر می کرد و با پیروی از این قاعده و اساس آنان نیز به حاشیه جدید شهر کوچ می کردند .

زنده یاد مصطفوی، باستانشناس از کلیسای گئورک چین یاد کرده است :

« ... معماری کلیسای گئورک  خیلی  از کلیسای طاطاوس مجلل تر است. نماز خانه آن دارای طاق بلند ، ردیف ستونها ، یک دهانه طاق چشم در وسط و دو دهانه در طرفین آن ، درست نقشه کلیساهای دوره ساسانی است ...

کلیسای گئورک خیلی معمور و آباد است .

سنگ قبری در آن است، که بر آن تصویر صاحب قبر با لباس دوران  محمد شاه قاجار و تاریخ 1835میلادی/1252 قمری و نوشته ای به خط ارمنی دیده می شود ... »

یاد آوری این نکته ضرورت دارد، که در نقشه کرشش (سال 1275 قمری ترسیم شده ) محل کلیسای گئورک بانام « محله ارامنه » و در نقشه نجم الدوله ( سال 1309 قمری ) با نام « کلیسای ارامنه » مشخص شده است .

در نقشه امروز تهران ،نشانی این کلیسا عبارت است از :

خیابان وحدت اسلامی( شاهپور سابق ) –بازارچه طرفانی( قوام الدوله سابق )کوچه مغفوری ( درخونگاه ).

منوی اصلی

صفحه اصلی
مطبوعات و رسانه
مقالات و عناوین
برگ هایی از تاریخ تهران
تاریخ سکه
خرید کتاب
دانلود کتاب
کتاب‌های منتشر شده
ارتباط با مولف

جستجو
حاضرین در سایت
42 میهمان حاضرند
آمار بازدید ها
امروز69
دیروز217
تا کنون2215153

تهران نامه

© Copyright 2008 DARIOUSH SHAHBAZI . All rights reserved.