سه شنبه 28 آبان 1398

به پایگاه اینترنتی آثار تالیفی داریوش شهبازی خوش آمدید. تمامی مطالب این سایت تحت حمایت قانون « حقوق مولفين » میباشد. هرگونه سوء استفاده به هر شکلی يا انتشار مطالب در سایتها یا نشریات بدون کسب اجازه از مولف و بدون ذکر منبع اکيدا ممنوع است. استفاده از مجموعه مقالات بصورت یکجا ممنوع میباشد.

 

صفحه اصلی arrow مقالات و عناوین arrow کوبه یا زنگ اخبار

کوبه یا زنگ اخبار

کوبه یا زنگ اخبار خانه ها در قدیم

سرعت تحول وتوسعه علم در جهان به قدری زیاد شده است ،که گاهی اگرشخص پنجاه شصت ساله ای ،دفتر خاطرات خودش را هم ورق بزند، وبه روزهای کودکی وجوانی اش  بر گردد ،چیزهایی را به یاد می آورد، که اکنون آنقدر قدیمی وکهنه جلوه می نماید ،که انگار قرن ها از دوران شیوع و رواج آن ها گذشته است . یعنی در برخی از موارد بیاد آوردن وسیله ، عادت و رسم و یا رفتاری و.... از زندگی چهل پنجاه سال قبل ویا حتی کمتر همانقدر شخص را در بهت وتعجب فرو می برد، که به عنوان مثال، مرور اوضاع زندگی مردم قرن ها پیش خواهد برد. واین وضع جز تاثیر پذیری ازتوسعه وبیشرفت انفجار گونه علم محصول چیز دیگری نیست.  

درتهرانی که امروز  تعداد برج های مجهز به آخرین امکانات و تجهیزات صنعت ساختمانش بسیار فراوان است، بیاد آوردن  "کوبه وحلقه"درهای چوبی خانه ها ،شبیه افسانه هایی است ،از دورانی که جنگاوران با منجنیق به جنگ می رفتند ،اماواقعیت آن است،که با همه تغییرات و تحولات پدید آمده در ساختمان ها،هنوز هم می توان در برخی از محلات قدیمی در های چوبی با کوبه و حلقه را دید.
کوبه وحلقه ای که نه تنها درشهرها وروستاهای دور افتاده بلکه در تهران مدرن  امروزی هم در چهار  محله عتیق؛ بازار و سنگلج وعودلاجان وچال میدان می توان دید. هنوزخانه هایی  در این محلات پیدا می شود که در هجوم بیرحمانه و ویرانگر ساخت وساز ها به تسخیر بساز وبفروش ها، در نیامده ودرهای دولته چوبی شان با کوبه وحلقه و با وقاری باستانی گونه ، چشم میهمان صاحب خانه را  هنگام ورود می نوازد، وصمیمانه او را به داخل دعوت می کند.
سال گذشته درتکیه منوچهرخانی ،محله بازار، یکی از آن خانه ها را با در چوبی و کوبه دیدم ،که صاحبخانه گفتگوی مقدماتی برای تخریب خانه به ارث مانده از اجدادش رابرای ساخت "پاساز" آغاز کرده بود. البته در این ویرانگری گناه صاحب خانه وسازنده وخریدار را شاید نمی توان وارد دانست . زیرا که آنان ارکان اقتصادی جامعه اند ،وهر جا امنیت سرمایه وسود باشه جذب خواهند شد. این دولت است، که باید مانند دیگر دولت های عالم، مسیر حرکت  سرمایه وسرمایه گذار راخود هدایت کند، وآنگونه تعریف ومعین سازد، که بیشترین بهره را جامعه بدون زیان به بحش دیگر از آن ببرد. به عنوان مثال محله های عقیق تهران، که از حیث قدمت وپیشینه ، بسیار ارزشمند و دارای هویت یکتا و تکرار ناشدنی است ،وجزو ثروت ملی ومیراث فرهنگی این مرز و بوم به شمار می رود ، در فهرست آثارملی ثبت وضبط شود.حفظ ونگهداری این محله ها از وظایف مسلم دولت است و بایدمجدانه و مصرانه  ازآنها حمایت وحفاظت کند.
این بدان معنا ست ،که شهرداری حق صدور پروانه ، تخریب ونوسازی در این محلات را نباید داشته باشد.  با این اشاره باز گردیم به موضوع اصلی که شرح ومعرفی "کوبه وحلقه" است. کوبه اسم آلت از مصدر کوبیدن است وآن آلتی آهنی است، که چکش وار به صفحه آهنی زیرینش کوبیده می شود، تا صاحب خانه از آمدن شخص  باخبر شود. حلقه نیز که به ظاهر با کوبه متفاوت بوده،وبه شکل حلقه است در عمل همان کار کوبه رامی کند.صدای تولیدشده کوبه بم وبه مردان و صدای حلقه زیر و به زنان اختصاص دارد.
در فرهنگ برهان قاطع آمده:
 بضم اول وثانی مجهول وفتح بای ابجد،..... وهر چیز را نیز گویند تا بدان چیزی  کوبند ، و عربان مدق خوانند.
 در فرهنگ دهخدا در باره کوبه می خوانیم :

هر چیز را گویند که بدان چیزی کوبند وعربان مدق گویند.(برهان)(ناظم الاطباء). هر چیز که  با آن چیزها کوبند چون دسته هاون.(یادداشت به خط مرحوم دهخدا):           

         
  آن زبازوش برکند گوشت                 آن کوبه را داد با یک دو غوشت

                                                                                        
رودکی 

کوبه که بدان برنج ومانند آن کوبند.(منتهی الارب ). آلتی فلزی که بر در خانه تعبیه کنند وآن را بر صفحه فلزی زیرین کوبند تا اهل خانه را خبر کنند. چکش در خانه.(فرهنگ فارسی معین).چکشی که بر در آویخته است وبدان الباب کنند. (یادداشت به خط مردم دهخدا). آلتی شبیه به گوشت کوب که بر سر ان سیمهای کوتاه اهنی یا برنجی فرو کرده باشندو با ان خمیر بعضی ازانواع نان را می کوبند.(فرهنگ فارسی معین). دسته هاون.یا نه. چوبی که به دان طبل ونقاره وامثال آن را نوازند.(یادداشت به خط مرحوم دهخدا ).

در" فضای  ورودی معماری " در این باره می خوانیم:
در گذشته کوبه هایی بر روی در ها نصب می کردند که در ساده ترین شکل ، کارکرد آن ها اطلاع رسانی بود.روی در ورودی خانه ها  دو در کوب فلزی نصب می کردند. هر کوبه روی یک لته در قرارمی گرفت یکی از آنها را  که چکش می نامند ، صدای بم تولید می کرد ودیگری را که معمولا حلقه می نامیدند صدای زیر ایجاد می کرد. چکش در مواردی مورد استفاده قرار می گرفت که مراجعه کننده مرد بود. ودر هنگامی که مراجعه کننده زن بود از حلقه  استفاده می کرد. به این ترتیب ساکنان خانه از جنسیت مراجعه کننده با اطلاع می شدندو خود را اماده می کر دند. کوبه در ورودی بعضی از بناهای  بزرگ ومهم, از جمله خانه های بزرگ و اعیان نشین را با طرح های بسیار زیبا,متنوع وپرکارچنان می آراستند که بعضی از انها  را می توان از اثار هنری ارزشمند این مرز وبوم به شمار آورد.

در برخی از دوره ها ونیز در برخی از شهر ها چکش رابر روی  لنگه راست وحلقه را  بر روی  لنگه چپ در ورودی نصب می کردند. در مواردی نیز چکش را روی لنگه چپ وحلقه را در روی لنگه راست نصب  می کردند.در برخی از موارد , منحصرا از واژه کوبه برای نامیدن چکش استفاده می کرده اند.
 

 

منوی اصلی

صفحه اصلی
مطبوعات و رسانه
مقالات و عناوین
برگ هایی از تاریخ تهران
تاریخ سکه
خرید کتاب
دانلود کتاب
کتاب‌های منتشر شده
ارتباط با مولف

جستجو
حاضرین در سایت
42 میهمان حاضرند
آمار بازدید ها
امروز2
دیروز119
تا کنون2216756

تهران نامه

© Copyright 2008 DARIOUSH SHAHBAZI . All rights reserved.