سه شنبه 21 آبان 1398

به پایگاه اینترنتی آثار تالیفی داریوش شهبازی خوش آمدید. تمامی مطالب این سایت تحت حمایت قانون « حقوق مولفين » میباشد. هرگونه سوء استفاده به هر شکلی يا انتشار مطالب در سایتها یا نشریات بدون کسب اجازه از مولف و بدون ذکر منبع اکيدا ممنوع است. استفاده از مجموعه مقالات بصورت یکجا ممنوع میباشد.

 

صفحه اصلی arrow مقالات و عناوین arrow تاریخچه انار تهران (2)

تاریخچه انار تهران (2)

تاریخچه انار تهران (2)

اینکه تهران در گذشته های دور، سبز و خرم و آبش فراوان و درختانش پر بار بوده است ، خبر تازه ای نیست، و در جای جای نو شته ها، بدان اشاره کرده ایم . در آن روزگار سبزی و صیفی مزارع و بساتین تهران، دیرگاهی سفره ساکنان آبادی های گستره وسیع تهران را رنگین کرده،  و میوه باغ هایش ، سزاوارانه پای از حریم خانه برون و گام به دیگر دیار برده، و آوازه ای خوش در اقصی نقاط ایران زمین، بهم رسانده ،و گل سر سبد میوه هایش «انار » شهره آفاق گشته بود .

در این مطلب به تاریخچه انار تهران ،اشاره داریم، و به همین منظور اوراق کتب قدیم ،و منابع تاریخی را برگ برگ می کاویم :

لغت انار – به فتح اول کلمه ایست ،پارسی ،نام درختچه  ایست (به فرانسه
Grenadier )از تیره  موردی ها که گاهی آنرا تیره ای مستقل به شمار آرند ،و به نام انار ها نامند . کریم  ساعی درکتاب «جنگل  شناسی » آنرا مترادف اصطلاح علمی  punica granatum دانسته و می نویسد ؛ انار درختی است ،از تیره punicaceae   و از جنس punica و نام گونه آن p.granatum است .

پوست آن خاکستری، و برگ ها یش ، بیضوی و گل هایش، بزرگ و قرمز رنگ است / فرهنگ معین .

میوه  آن درشت، و دارای پوست سرخ، و کلفت است . دانه های آن، شفاف و آبدار .../ گیاه شناسی حسین گل گلاب .

درخت آنار درجلگه های  کرانه در یای مازندارن، به حال وحشی فراوان است و... انار دارای اقسامی است / لغتنامه

دانه های آبدار ، ... ساقه اش خار دار، و... درخت انار در جاهایی که زمستان سخت نباشد، به ثمر می رسد / فرهنگ عمید .

به عربی رمان و به لغت زند ، رومنا گویند / برهان قاطع / ناظم الاطباء .

در زبان انگلیسی
pomegranate گفته می شود .

در میان منابع گوناگون نظری متفاوت و قابل بررسی ، جلب توجه می کند ، مبنی بر اینکه انار در اصل « انار بار » بوده است و بعد ها به اختصار گفته اند « انار » انار اسم وادی قم بوده و بار اسم کنار وادی ورهگذر آن بوده است . این رستاق (=ناحیه بزرگی که چندین روستا داشته است ) را انار ، نام کردند .نویسنده « تاریخ قم » با بیان این مطلب می افزاید ناحیه انار شصت آبادی دارد .

در فرهنگ جغرافیای ایران نامی از ناحیه « انار » در شهر قم ذکر نشده ، لیکن در فرهنگ معین در باره «انار بار» آمده ، در قدیم انار بار از رستاق های قم بوده است /لغتنامه

خواص شیمیایی –
چوب آن، دارای مازوج فراوان است، و در رنگرزی مصرف می شود . پوست انار دارای ماده تنن و مازو است، که در رنگرزی بکار می رود / فرهنگ عمید .

در تهران قدیم، چونان دیگر شهر ها، مردم از رنگ های طبیعی استفاده می کردند . در این شهر پوست انار کوبی از مشاغل رایج و معمول تهرانی ها بود ، زیرا پوست انار در کنار روناس ، حنا ، پوست گردو و ... به کار رنگ سازی آن مردمان می آمد .

خواص دارویی
ریشه آن دارای آلکالوییدی  است ،که سمیت دارد، و به مقدار کم برای از میان بردن کرم تنیا در پزشکی مصرف می شود /جنگل شناسی .

جوشانده پوست انار، خونریزی دندان را بند آورد .

برای تصفیه خون نافع ، گل انار قابض است / فرهنگ عمید

مدر ، باعث تقویت جگر، نیکو  کردن رنگ رخسار ، فربه کننده ، ملین طبع ، رفع جرب (گری ) و ... / تحفه حکیم مؤمن نقل در لغتنامه .

گل انار برای التیام جراحات و فتق و قلاع، و ضماد آن با برگ رز برفم معده جهت قی مفرط و...مفید است .

پوست انار برای رفع آتشک ، سیلان حیض و خروج مقعد و ضماد آن با عسل برای رفع آبله، و جوشانده آن برای رفع اسهال ، برای قطع خون بواسیر و... نافع است/همان مرجع .

در این سال ها،دانشمندان غربی متوجه خواص بسیار ارزنده ای در هسته انار شده اند، که برای پوست سود مند است، از این روی آنرا در مواد آرایشی بکار گرفته اند
.

ترکیبات انار گیرا (=انار گیوا ) کوکنار، خشخاش- انار بن ،درخت انار – انار دان ،مخفف دانه انار  – گل انار ، گلنار – انار با ، آش انار ( ذخیره خوارزمشاهی )
 
-          انار مشک ، انار مصری ( فرهنگ رشیدی ) ، دارویی ، باشد ازهندوستان آورند (برهان قاطع )

-         
نار دشتی ، اکثر در کوه سرات روید بار ندارد – انار طو قدار ، نوعی انار ( آنندراج)

-         
انار کیوع ، خشخاش – انار گیل ، نارگیل  - انار مشکو ، نوعی انار در خراسان

-         
انار یاسین ، اناری که روز نوروز چهل یا صد بار سوره یاسین برآن دمند

-         
نارین ، انار شیرین

-          انار فرهاد ، درخت اناریست که در بیستون واقع است . فرهاد وقتی از مرگ  شیرین با خبر شد، تیشه بر سر خود زد، و تیشه خون آلود به زمین افتاد ،و دسته آن که از چوب انار بود، به قدرت الهی به زمین فرورفت، و سبز شد، و درخت انار بهم رسانید / برهان قاطع .
غذا –
با توجه به خواصی که برای انار بر می شمرند، بدیهی  باید دانست ،که انار در تهیه غذای ایرانیان جایگاهی مهم داشته باشد، از قبیل؛ فسنجون ، زیتون  پرورده ، آش انار ( = اناربا ) و...

نام انار در آثار بزرگان
 نام  انار در آثار قدما نظیر ؛ بیهقی ، جامی ،سعدی، مولوی و . .  به فراوانی  دیده می شود .

 
در قرآن شریف از این میوه یاد شده است « فیهما فاکهة و نخل  و رمان » ( رمان = انار )

نام محل و شخص
در اقصی نقاط کشور ، آبادی و جاهای  فراوانی یا نام انار ( در اردبیل ، رفسنجان ، یزد ، قم و... ) و یا تزکیبی از آن از قبیل؛ انار دره ( افغانستان ) انار دره (سولقان ) ، انارجان ( سمر قند ) ، انار ران ( بم ) ، انار باد ( اصفهان ) ، انار سرحد (کرمان ) ، انارستانک ( فردوس ) ، انارستان ( زنجان ، لاهیجان ) ، انارک ( نایین ، ایلام ، آباده ، جیروفت ) انار کله ( تنکابن ) ، انار کول ( رود بار ) ، انار مرز ( قایمشهر) و... وجود دارد.

نامدارانی هم نامشان انار یا ترکیبی از آن بوده است ،نظیر؛ « انار الله ».

محل رویش انار
- در جلگه های کرانه دریایی مازندران به حال وحشی فراوان است / جنگل شناسی ساعی .

امروزه بیشتر انار ایران در باغ ها ی ساوه ، قم ، یزد به دست می آید ، نوعی انار وحشی در جنگل های مازندارن وجود دارد ،که میوه اش ریزتر و ترش تر از نوع دست کاشت آن است .

در قدیم، آبادی تهران یکی از خاستگاه های این درخت بوده ، و از اتفاق جز و بهترین ها ی نوع خود به شمار می رفته است .


مورخین و جعرافیا دانان قدیم آنان که از درختان و گیاهان ری و آبادی های گستره تهران یاد کرده اند، چنین برداشت می شود ،که غیر از تهران در دیگر آبادی های این پهنه  نیز سایقه کاشت این گیاه وجود داشته است .

وجود باغ های فراوان انار در آبادی های این پهنه که به باغ اناری شهرت داشتند، و درختان اناری که امروز می توان در اراضی شمالی دیه نارمک  ، باغ مجیدآباد در تهران پارس ، مراد آباد ، ونک ، حسین آباد  ،  سوهانک ، باغ فیض ، کن و.... یافت ،این ادعا را اثبات می کند .

انار تهران  به عهد باستان انارتهران ،در خوبی و لطافت شهره آفاق بوده است . آوازه انار این آبادی در سده های پنجم وششم هجری به حدی بود،که « ابن بلخی » در آغاز سده ششم ،در کتاب فارسنامه  خود از خوبی انار تهران می نویسد :

«... و همه میوه های آنجا به غایت نیکوست ، خاصه انار کی مانند انار طهران است ... » .

و این نخستین بار است ،که بعد از اینکه به مناسبت ذکر نام« ابن حماد تهرانی» آبادی تهران در کتب تاریخی ثبت شده ،در سخن از مرغوبیت انار تهران، دیکر بار نام این آبادی به صفحات تاریخی پای گذارد .

بعد از این واقعه در منابع دیگر،به کرات از انار تهران یاد شده است .

 
در « الا نساب » سمعانی از مولفان حدود 555 قمری آمده :

« ... و نیز تهران دیهی است ،در ری و انار نیکو بدانجا منسوب است ....»

چند سالی بعد از آن در«عجایب نامه» ثبت شد ه :

« ... از آنجا که نیکو پنبه و سنجد رازی و انار تهرانی و انگور ... »

ونیز در آثار البلاد آمده؛ « ... تهران دهی است، در ری و انار خوب دارد .. »

ناصر الدین شاه هم در توصیف میوه های سمنان  به برتری انار کن اشاره دارد :

« ... انار شیرین است، که خیلی وفور دارد ، اما انار شیرین کن طهران از انار اینجا بهتر است ...» / سفر نامه خراسان .

در نزهة القلوب هم آمده :

« ... از میوه هایش انار و امرود و عباس و شفتالو و انگور نیکوست ...»

انار ری – چنانکه آمد، در پهنه تهران که به روزگار قدیم، ری خوانده می شد . در بسیاری از آبادی ها ،کاشت انار مرسوم و متداول بود . از این روی آثار فراوانی از قدما را می توان یافت ،که از انار ری یاد کرده اند :

در ثمار القلوب ثعالبی آمده :

« ... قشمش هراة و تین حلوان  ... و رمان الرّی »

انار تهران را به قزوین هم می برده اند . قزوینی در« آثار البلاد »آورده :

« شجرها (انار ) لاینبت بارض قزوین و نواحیها ... »

گو یا زمانی قسمتی از خراج ری را با انار و شفتالو ی خشک می پرداخته اند . در کتاب «اناهیتا » به نقل از لطائف المعارف آمده :

« ... مع خراج الرّی من الرمان مائة ...» / اناهیتا به نقل از ری باستان .
 

منوی اصلی

صفحه اصلی
مطبوعات و رسانه
مقالات و عناوین
برگ هایی از تاریخ تهران
تاریخ سکه
خرید کتاب
دانلود کتاب
کتاب‌های منتشر شده
ارتباط با مولف

جستجو
حاضرین در سایت
4 میهمان حاضرند
آمار بازدید ها
امروز69
دیروز217
تا کنون2215153

تهران نامه

© Copyright 2008 DARIOUSH SHAHBAZI . All rights reserved.