سه شنبه 28 آبان 1398

به پایگاه اینترنتی آثار تالیفی داریوش شهبازی خوش آمدید. تمامی مطالب این سایت تحت حمایت قانون « حقوق مولفين » میباشد. هرگونه سوء استفاده به هر شکلی يا انتشار مطالب در سایتها یا نشریات بدون کسب اجازه از مولف و بدون ذکر منبع اکيدا ممنوع است. استفاده از مجموعه مقالات بصورت یکجا ممنوع میباشد.

 

صفحه اصلی arrow مقالات و عناوین arrow نخستین سفارتخانه انگلیس در گذر لوطی صالح

نخستین سفارتخانه انگلیس در گذر لوطی صالح

نخستین سفارتخانه انگلیس در گذر لوطی صالح

ایران از مهمترین کشور های شرق و نامداران جهان قدیم بوده و هست. از این رو کشورمان همیشه یکی از اهداف اصلی غرب در ایجاد روابط با شرق بوده است . روابط سیاسی اروپا و ایران پیشینه درازی دارد، و روابط سیاسی ایران و انگلیس  از کهن ترین آن ها ست، که این مختصر شرح آن پیشینه را بر نمی تابد ، اما در این سطور، نظری هر چند گذرا بدان می افکنیم ،تا ماجرای تاسیس اولین سفارتخانه انگلیس را در تهران باز خوانیم:

اولین سفیر رسمی انگلیس آنتونی جنکینسون
(Anthony Jankinson) است ،که در سال 970 قمری ، برابر 1562 میلادی ، از جانب ملکه الیزابت پادشاه انگلستان به دربار شاه تهماسب پادشاه ایران آمد ، ولی چون مسیحی بودن وی آشکار گردید، از دربار ایران رانده شد . در عصر شاه عباس دولت ایران به قدرت بزرگی تبدیل گشت ،و شهرت مقابله سپاه ایران در برابر عثمانیان ، اروپاییان را به ستایش واداشت، و در ایجاد ارتباط با ایران به رقابت با یکدیگر بر انگیخت .در آن عصر عثمانیان برای پیشروی در خاک اروپا هر از چند گاهی بدانجا حمله می کرد. در این دوره برادران  شرلی از انگلستان وارد دربار شاه عباس شدند، و روابط دو کشور را پدیدآوردند و استوار ساختند .

پس از شاه عباس ایران دچار مشکلات داخلی و آشوب های فراوانی شد ، ارتباط انگلیس بسیار ضعیف گردید .

در دوره کریم خان تجارتخانه های انگلیس در بوشهر که پس از مرگ شاه عباس از رونق افتاده بود ، بازگشایی شد، و به فرمان کریم خان ، ویلیام آندو پرایس
(William Andrew Price )  نماینده انگلیس اجازه احداث کارخانه را در این شهر به دست  آورد .

در دوره آقا محمد خان ، کشور ایران باز هم دچار آشوب های داخلی گردید. در این دوره  باز هم روابط دو کشور تضعیف شد،اما با به تخت نشستن فتحعلی شاه بر اریکه سلطنت، که مقارن با به قدرت رسیدن ناپلئون بناپارت در اروپا است . فصل تازه ای در روابط سیاسی دو کشور آغاز گردید. در این سال ها فرانسه به رهبری ناپلئون رقابت جانانه ای را با انگلیس شروع کرده بود .

ناپلئون خوب می دانست، که هندوستان ثروتمند ترین و مستعمره چه میزان به انگلیس کمک می کند. بنابراین در جنگ با انگلیس،او می بایست ،در گام های نخست این ذخیره عظیم را از دست او خارج کند، و این را نیز می دانست که در طول تاریخ دروازه تسخیر این کشور عظیم ،کشور ایران بوده است . پس وی در صدد بر آمد، با گسیل سفیر به دربار ایران روابط سیاسی خود را با شاه تحکیم بخشد . در همین اوان انگلیسی های حیله گر دست پاچه شدند ،و برای مقابله با دولت فرانسه « مهدی علی خان بهادر جنگ » از رجال معروف هندوستان را عازم دربار کشورمان کردند .

چون وی گامی موثر در انجام ماموریتش بر نداشت ، سرجان ملکوم
(Sir John Malcom ) و پس از او چند سفیر دیگر هم از سوی انگلستان به دربار ایران در تهران آمدند، که هیچ یک کاری از پیش نبردند ، تا نوبت به سرگور اوزلی ( Sir Go osely )  به سال 1226 قمری رسید . اوزلی بیش از همکاران سلف خود در ایجاد ارتباط با دولت ایران موفق بود، و توانست روابط محکمی با دربار فتحعلی شاه بر قرار کند.او توانست در مدت کوتاهی که در تهران بود، ساختمانی برای سفارتخانه بنا کند، و این پایه و اساس روابط دو دولت را تحکیم بخشید.
اعتمادالسلطنه وزیر انطباعات ناصرالدین شاه در  کتاب «مرآت البلدان »در باره سفارت اوزلی و اقدامات وی در ساخت بنا ی سفارتخانه  می نویسد :

«...در این سال سفیر انگلیس (اوزلی ) در تهران حوالی دروازه حضرت عبدالعظیم سفارتخانه عالی بنا نهاد ...»

در کتاب « از خراسان تا بختیاری » و بسیاری از اسناد دیگر قاجاری در این باره اشاره شده است . نخستین سفارتخانه انگلیس که به وسیله اوزلی در تهران احداث گردید ، بنایی بود ،که در اراضی جنوب محله بازار و در مجاورت ضلع جنوبی حصار صفوی تهران قرار داشت .

در پی در خواست سر گور اوزلی، فتحعلی شاه به محمد خان زنبورکچی باشی فرمان داد، تا دو قطعه زمین در اختیار سفیر انگلیس قرار دهد ، او نیز چنین کرد، و اراضی مزبور را که در غرب گود زنبورکخانه بود ، به اختیار وی در آورد . بدان روزگار آن اراضی ، بایر و از مرکز تجمع مسکونی تهرانیان تا حدودی دور و در حاشیه جنوبی شهر قرار داشت .

 قطعه شمالی کوچکتر بود ،و در ضلع شمالی کوچه ای منشعب از گذر لوطی صالح ( کوچه مهدوی کنونی )قرار داشت.اوزلی در این قطعه عمارتی از آجر جهت سفارتخانه بنا کرد ، این بنا در نقشه های تهران با نام عمارت یا سرای وزیر مختار انگلیس مشخص است. وی در قطعه بزرگتر هم که در ضلع جنوبی کوچه مزبور و مقابل آن عمارت بود ، باغ وسیعی را احداث نمود،و در آن بناهایی برای کارکنان و سکونت وزیر مختار ساخت .

بعد ها در دوره ناصری، سفارت انگلیس به محله نوساز دولت، در غرب خیابان فردوسی ( = علاءالدوله = باغ ظهیر الدوله = امتداد باغ ایلخانی ) محل کنونی سفارت انگلیس انتقال یافت.

پس از ترک انگلیسی ها باغ و سرای واگذار شد.باغ مزبور به باغ ایلچی شهرت یافت. بعد ها در گوشه شمال غربی باغ قهوه ای دایر گردید و با  نام «قهوه خانه باغ ایلچی»خوانده شد . اسماعیل بزاز دلقک ناصرالدین شاه و از سردسته های معروف رو حوضی تهران قدیم،که از راه مطربی به شهرت و ثروت فراوانی در آن عصر دست یافت ،شروع آشنایی اش با این حرفه و اهالی این فن را از رفت و آمد در قهوه خانه باغ ایلچی می داند.
هنرمند معاصر مرتضی احمدی نیز در کتاب « کهنه های همیشه نو » از ماجرا ی اسماعیل بزاز در قهوه خانه باغ ایلچی یاد کرده است .

باید بیاد داشت،اراضی باغ و سرای انگلیس در اواخر قاجاریه دستخوش تغییرات کاربری و توسعه فضای مسکونی شد. امروزه از باغ و سرای وزیر مختار انگلیس اثری بر جای نیست . کوچه شمالی-جنوبی باغ ایلچی در غرب گذر لوطی صالح با کوچه های انشعابی اش اراضی آن باغ را تقسیم کرده است، و ساکنین خانه های آن کوچه اکنون در اراضی آن باغ سکنا دارند . و کوچه شمالی – جنوبی « تهرانچی » نیز به همین ترتیب اراضی سرای وزیر مختار انگلیس را به خانه های متعددی تقسیم کرده است .

منوی اصلی

صفحه اصلی
مطبوعات و رسانه
مقالات و عناوین
برگ هایی از تاریخ تهران
تاریخ سکه
خرید کتاب
دانلود کتاب
کتاب‌های منتشر شده
ارتباط با مولف

جستجو
حاضرین در سایت
9 میهمان حاضرند
آمار بازدید ها
امروز2
دیروز119
تا کنون2216756

تهران نامه

© Copyright 2008 DARIOUSH SHAHBAZI . All rights reserved.