سه شنبه 28 آبان 1398

به پایگاه اینترنتی آثار تالیفی داریوش شهبازی خوش آمدید. تمامی مطالب این سایت تحت حمایت قانون « حقوق مولفين » میباشد. هرگونه سوء استفاده به هر شکلی يا انتشار مطالب در سایتها یا نشریات بدون کسب اجازه از مولف و بدون ذکر منبع اکيدا ممنوع است. استفاده از مجموعه مقالات بصورت یکجا ممنوع میباشد.

 

صفحه اصلی arrow مقالات و عناوین arrow کمیته انقلاب(نخستین کمیته انقلاب در تهران قدیم)

کمیته انقلاب(نخستین کمیته انقلاب در تهران قدیم)

نخستین کمیته انقلاب در تهران قدیم :

کمیته به ضم اول واژه ای فرانسوی است (comite) که درزبان انگلیسی  (committee) نیز به همان وجه و معنا به کار می رود . این کلمه به همین صورت نخستین  بار در جریان انقلاب مشروطه با تشکیل جمعی از آزادی خواهان تندرو علیه حکومت محمد علی شاه در تهران به کار رفت و امروز در معنی اجتماع اعضای انتخاب شده در یک مجمع یا مجلس که برای مطالعه و بررسی امر خاصی صورت می گیرد وارد زبان پارسی شده است .

پس از پیروزی انقلاب اسلامی و تشکیل کمیته انقلاب اسلامی برگ تازه ای از کاربرد این نام بر تاریخ این سرزمین افزوده شد.

دو دهه پایانی سلطنت ناصرالدین شاه مصادف بود با آخرین دهه های سده نوزدهم
  میلادی که تحولات بزرگی در اروپا بوقع پیوست . کشور ها ی اروپایی یکی پس از دیگری صاحب پارلمان شدند و تغییراتی شگرف در اوضاع اجتماعی این کشور ها پدید آمد .پاره ای از ایرانیان از راه سیاست ،تجارت ، سفر و خواندن روزنامه و... از اتفاقات و حوادث اروپا با خبر شد ند  و حرف های تازه ای از قانون ، عدالت ، حقوق بشرو طرز حکومت شنیدند .

این حرف های شور انگیر را هر که می شنید ، غوغایی در دلش می افتاد غوغایی که نمی شد پنهانش کرد . گو اینکه در استبداد ناصری مرگ در کمین هر صدایی بود ولی مردم جفا دیده بی خبر آن روز در اوج تهیدستی و فقر این حرف های شیرین و نو را هر جا می شنیدند ، می بلعیدند مردمی که شکوه و جلال نیاکان خود را بیاد می آوردند . و شکست های خقت بار حکومت قاجار از روسیه نهاد آنها را می آزرد فقر و تهیدستی ، زورگویی حکام و اربابان ، دخالت دولت های روسیه و انگلیس در امور مملکت ، شکست از روسیه و جدایی بخش های مهمی از کشور و از همه مهمتر خوشگذرانی های سبکسرانه قاجاریان خون به دل مردم می کرد آن روز در کشور فضای رعب آوری حاکم بود که همه مردم در عطش عدالت و قانون می سوختند در این فضای اجتماعی به قصد رهایی و آزادی هسته های مخفی و کوچک چند نفری بدون سازمان دهی اصولی تشکیل شد . گروهها که گاهی هم بدام حکومت می افتادند و ازمیان می رفتند .


 
ناظم الاسلام کرمانی دراین باره می نویسد :


 
شش نفر را درخانه ای در محله سنگلج که از اصلاح خواهی گفتگو می کردند به فرمان ناصرالدین شاه دستگیر  ودر چاه انداختند .

این هسته های انقلابی  پنهانی و بی ارتباط باهم بودند که بلا فاصله با روی کار آمدن مظفر الدین شاه و پدید آمدن زمینه آماده ناگهان شکفتند . روزنامه ها وارد صحنه اجتماعی شدند و زمینه گرد هم آیی بزرگتر و لزوم  خرد جمعی بوجود آمد که حاصل این وقایع محصولی جز انقلاب مشروطه نبود . انقلابی که درحقیقت پاسخی به اعتراض ایرانیان بود . اعتراض  نخبگان وعامه مردم بی آنکه قیاسی در نقش آنان در انقلاب شود .

انجمن ها یکی از اشکال تشکیلاتی مناسبی بود که در آن روزگار توانست با گرد آمدن هر تعدادی افراد هم فکر تشکیل شود . در سال های نخستین عصر مظفری هنوز ریشه های ترس از حکومت وجود داشت ولی  با نزدیک شدن به پایان این دوره ده ساله با بی رنگ شدن حنای حکومت جرات آزادی خواهان نیز بیشتر شد و انجمن  های سری در گام های نخستین و انجمن های آشکار ملی ، صنفی و ... در مرحله بعد یکی پس از دیگری پیدا شدند . به طوری که روزگاری در هر محله و حتی گاهی در هر کوچه در تهران انجمنی تاسیس شد . پیدایی انجمن های تهران و مطالعه بر رسی آنها خود حکایتی است شیرین در تاریخ تهران
.
از انجمن های پر آوازه آن روزگار « انجمن ملی » بود . این انجمن از جمعیت های سیاسی مخفی به شمار می رفت . ملک المتکلمین ، سید جمال واعظ ، میرزا محمد علیخان ، نصرت  السلطان ، سید نصرالله تقوی و ... نخبگانی بودند که این انجمن را برپا کردند . آنان دوسال پیش از پیروزی مشروطه خواهان یعنی در سال 1322 قمری این انجمن را تشکیل دادند و در گام نخست دست به اقدامی بی سابقه زدند . آنان با اهدا کتاب های شخصی خود کتابخانه ملی را پی افکندند بعد ها با پیوستن نامدارانی چونان شیخ الرییس ، دولت آبادی ، ایرج میرزا ، مساوات ، میرزا جهانگیر خان ، صدرالعلما ، میرزا حسن رشدیه و... بر شمار این جمعیت افزوده شد و بدین ترتیب این جمعیت در زمره نامدار ترین انجمن ها در آمد .

کمیته انقلابی که در این مطلب می خواهیم شرحی برآن بیاوریم در واقع هسته رهبری و سرپرستی همین جمعیت است .

در این انجمن  روحانیون  ، تجار ، مالکان ، اقلیت های مذهبی و حتی کارمندان دولت شرکت داشتند . مساوات و میرزا جهانگیر خان از اعضای آن انجمن ، روزنامه های مساوات و صور اسرافیل را انتشار دادند .

اعضای انجمن ملی در مجمع عمومی خود نه تن را که بیشترین آراء را داشتند برای رهبری و عضویت در «کمیته  انقلاب » برگزیدند . ملک المتکلمین ، سید جمال واعظ ، مساوات ، فرقانی ، شیخ الرییس ، میرزا محسن ، صدرالعلما ، سلیمان خان میکده ، دولت آبادی ونصرت السلطان برگزیدگان اعضاء بودند .

 
با نزدیک شدن به اوج مبارزات مشروطه خواهان شرط حفاظت و امنیت موجب شده بودکه بعدها جلسه های عمومی اعضای پر شمار انجمن تشکیل نشود و اغلب همان نه نفر کمیته انقلاب تشکیل جلسه می دادند و تصمیم می گرفتند .

جلسه ها بیشتر در باغ  سلیمان خان میکده در خیابان گمرگ و گاه به گاه در خانه دیگر اعضا تشکیل می شد .

در کتاب « انجمن های تهران » به نقل از ملک زاده آمده :

« پس از چوب خوردن تجار توسط حاکم تهران کمیته انقلاب برای سرعت بخشیدن به انقلاب تصمیم گرفت هر شب تشکیل جلسه  دهد »

بخش هایی از مرا منامه انجمن ملی عبارت بود از جذب اشخاص متنفذ و همکاری با آنها ، شناساندن معایب حکومت قاجار ، معرفی حکومت های موفق کشور های اروپایی ، بازگویی تاریخ انقلاب های مترقی جهان برای مردم ، فراهم کردن امکان چاپ و انتشار ، ایجاد ارتباط میان همه آزادی خواهان  ، کسب خبر از درون دستگاه سلطنت و...

در جریان تحصن بزرگ حضرت عبدالعظیم که در پیروزی مشروطه خواهان موثر بود این کمیته فعالیت فراوانی داشت بویژه در تهییج و ایجاد مقاومت در روحیه شرکت کنندگان این تحصن و حمایت مالی جلب حمایت معنوی سفارت خانه عثمانی و غیره  .

فعالیت سری  و پنهانی کمیته انقلاب باعنایت به شرایط ثبت و ضبط حوادث و نبود ارتباط رسانه ای در آن روزگار موجب شده تا همان طور که از روز آغاز تشکیل کمیته انقلاب بی خبر باشیم

از پایان فعالیت آن هم آگاهی روشنی در اختیارمان نباشد . به نظر می رسد ، بعد از صدور فرمان مشروطیت اسباب ادامه حیات آن هم از میان رفته باشد .
 

منوی اصلی

صفحه اصلی
مطبوعات و رسانه
مقالات و عناوین
برگ هایی از تاریخ تهران
تاریخ سکه
خرید کتاب
دانلود کتاب
کتاب‌های منتشر شده
ارتباط با مولف

جستجو
حاضرین در سایت
10 میهمان حاضرند
آمار بازدید ها
امروز2
دیروز119
تا کنون2216756

تهران نامه

© Copyright 2008 DARIOUSH SHAHBAZI . All rights reserved.