دوشنبه 29 بهمن 1397

به پایگاه اینترنتی آثار تالیفی داریوش شهبازی خوش آمدید. تمامی مطالب این سایت تحت حمایت قانون « حقوق مولفين » میباشد. هرگونه سوء استفاده به هر شکلی يا انتشار مطالب در سایتها یا نشریات بدون کسب اجازه از مولف و بدون ذکر منبع اکيدا ممنوع است. استفاده از مجموعه مقالات بصورت یکجا ممنوع میباشد.

 

صفحه اصلی arrow مقالات و عناوین arrow اسکندر مقدونی در گستره تهران

اسکندر مقدونی در گستره تهران

اسکندر مقدونی در گستره تهران

اسکندر پسر فیلیپ مقدونی بر داریوش سوم پادشاه هخامنشی غلبه یافت ،و کشور ایران به تسخیر وی در آمد. اسکندر در جریان تعقیب داریوش سوم از همدان به ری (رغه ) رسید، و در این شهر به سپاه خسته خود پنج روز استراحت دارد( نگاهی به تهران ،ص 290 ).
سپاهیان مهاجم باید در حدود شمیران(در فاصله تپه های عباس آباد تا تجریش خوش آب و هوا ترین اراضی گستره تهران بشمار می رفت.) آن چند روز گرم تیر ماه را گذرانده باشند . روزی که اسکندر پا به گستره تهران نهاد، هنوز تهران متولد نشده بود ، بلکه شهری که دراین پهنه کهن وجود داشت ، ری (=رغه = راگا = راگز =راگس=راجس=راگو=راگیا=راژس=رگ=محمدیه و...) بود .
ری آن زمان در کنار جاده تاریخی ابریشم قرار داشت.
مقدونی یا مقدونیه در شبه جزیره بالکان و در جنوب یونان قرار دارد .اهالی این مملکت از دو منشاء بودند:

1- از قوم هند و اروپایی که زمان آمد نشان معلوم نیست.
2- از مهاجرین یونانی .

مردم دسته اول از حیث تمدن از یونانیان پست تر بوده، و در کوهستانها سکنی داشتند .

نخستین پادشاهی که مقدونی را بزرگ و قدرتمند ساخت ، فیلیپ بود (تاریخ ایرانیان قدیم مشیرالدوله )
.
انگیزه اسکندر را در لشکر کشی به ایران می توان چنین خلاصه کرد ؛

 
1- کشیدن انتقام در مقابل حمله خشایارشا که پیشتر رخ داده بود. 
2-کوتاه کردن دست ایران از مداخلات در امور یونان .
لیکن غیر از این دلایل، مهمترین انگیزه اسکندر همان انگیزه تاریخی حملات تمامی سرداران در قرون و اعصار بود، یعنی انگیزه جمع آوری پول و کسب قدرت. بدیهی است، ثروت فراوان و طلا های خزاین ایران که هوش از سر آدمی می برد، وآوازه آن دربار های شرق و غرب را در نوردیده بود،موثر ترین انگیزه مهاجمان بوده است، که این جزو خصایص ثروت و پول است.از این باب که چوگرد آید، و عظیم گردد، غارتگران را تحریص نماید .

جهانداری اسکندر بیش از هفت سال به درازا نکشید . جانشین او سلوکوس مقدونی یکی از سردارانش بود . سلوکوس فرماندهی تشکیلات سوار نظام نجبای ایرانی را به عهده داشت . وی با آپامه (
Apame) از خانواده نجبای ایرانی ازدواج کرد، و به افتخار او سه قلعه با نام آپامه ساخت، که یکی از آنها در حدود دوشان تپه و سرخه حصار بود. تا چند دهه پیش هنوز آثاری از آن قلعه را می شد، دید ،و آنرا «گنج آباد» یا «سنگر افراسیاب » می گفتند. اسکندر در زندگی کوتاه خود جز حمله به شهر ها و ویرانی و کشتار اثری از خود در جهان بشری نگذاشت .
وقتی فیلیپ (فیلیپوس دوم 336 – 382 ق م ) به حکومت مقدونیه رسید ، در ایران اردشیر سوم  سلطنت داشت . فیلپ مردی وحشی خوی ، ورزشکار وشیفته عشق و شراب بود .او آرزو داشت تمامی یونانیان را به انقیاد خود در آورد، تا برای تسخیر ایران ثروتمند و پر آوازه مجهز سازد . یونانیان کاهل با آنکه از قصد او کما بیش با خبر شدند، هیچ اقدامی بر او نکردند . اردشیر نیز یونانیان را در بیزانس که داشتند، با سلطه جویی فیلیپ می جنگیدند، آنطور که باید پشتیبانی نکرد . هر چند که به ساتراپ هایش در مصر و ایالت های همسایه یونان فرمان کمک به یونانیان را داده بود.

 
فیلیپ پس از آنکه شهر های یونان را به فرمان خود در آورد، به قتل رسید، و پسرش اسکندر جانشین او شد . در ایران هم داریوش سوم به تخت شاهی نشست .

اسکندر برای نیل به آرزوی پدر که همانا تسلط بر یونان و حمله به ایران بود ،چنان بی قراری می کرد ،که گویی روز و شب درآتش این آرزو می سوخت . روزی که آتنی ها از داریوش در خواست کمک مالی کردند، تا با پسرفیلیپ بجنگند ، او که بر اریکه آن امپراتوری عظیم تکیه داشت، از روی بی اعتنایی جواب رد داد . زیرا هرگز گمان نمی برد،که آن پسر جوان بیست ساله نیم وحشی بتواند نقشه هایی را که فیلیپ از آن دم می زد ،دنبال کند، و خطر ساز یونان و ایران قدرتمند شود .

اوراق تاریخ بشر، پر است، از حوادثی شگفت انگیز که در گمان و پندار آدمی نمی گنجد . داریوش روزی خطر این « پسر بچه دیوانه » ( لقبی که دموستنس به اسکندر داد ) را حس کرد ،که دیر بود، و عطر شراب ها و بوی غذاهای رنگین اسکندر و سربازان وحشی و گرسنه اش را به پشت دروازه شهر های ثروتمند ایران رسانده بود، و برای غارت طلا فراوان و ثروت بی حساب و لباس های فاخر و ... پای بر زمین می کوبیدند، و لحظه شماری می کردند  .

وقتی اسکندر یونان را مطیع خود ساخت، و طوایف اطراف را به فرمان آورد . دولت ایران می توانست، یک میلیون نفر را در سپاه خود گرد آرد .

در حالی که اسکندر در بهار 334 قبل از میلاد با 30 هزار نفر جنگجوی به ایران حمله آورد. سرداران مغرور و خود پسند ایرانی که غرق در طلا و تجمل  بودند، انگیزه ای برای جنگ نداشتند، جنگ با سربازان گرسنه ای که می خواستند، تا هر آنچه که ندارند، به دست آرند. هر قدر در آنها به سبب تبختر وغرور انگیزه جنگ  و مقابله کم بود ، در این سوداگران غارتگر انگیزه بسیار بود .

آنچه در این نا برابری بر کفه ترازوی اسکندر می افزود ، بی علاقگی عامه مردم ایران به حکومت و کمبود حس دولت خواهی آنها بود ،که بر اثر بی عدالتی های دولت های اخیر هخامنشی و ثروت اندوزی و تجمل پرستی قشر روحانی پدید آمده بود ،و از سویی دیگر بی علاقه شدن ممالک و کشور های تابعه امپراتوری عظیم هخامنشی بر پیوستگی به دولت ایران بود .

اسکندر که تازه در جنگ گرم شده بود ، لحظه به لحظه بر قدرتش افزوده می شد . در حالی که دولت ایران کاری ازش بر نمی آمد و حکم دم مرگی را داشت، که جان از بدنش خارج می شد، و رفته رفته به مرگ می رسید . بی آنکه بتواند مقاومتی از خود نشان دهد  .

اسکندر یک به یک شهرها را می گرفت، و به راه خود ادامه می داد . او با سپاهیانش در هر شهر آن قدر می ماندند، تا خستگی از تن بدر کنند ،با شراب و طعام و هر چه می خواهند، لذت برند .

ثروت شهر ها و طلای آتشکده ها، او را لحظه به لحظه قوی تر می ساخت . ایسوس (سوریه) ، صور ، صیدا ، بیت المقدس و ... را  تصرف کرد، و نعمت های فراوان آنجا را به یغما برد . بعد بر مصر غلبه کرد، و با ثروت فراوان آنجا خسارت خود را جبران کرد . اربل را به تصرف در آورد، طولی نکشید، که بر بابل نیز غلبه یافت . اسکندر در بابل نیز زمان را از دست نداد، آنقدر ماند، که فقط سربازانش خستگی از تن برهانند، و از لذت های این شهر افسانه ای تمتع یابند .

 
شوش تختگاه زمستانی و مهد اولین امپراتوری هخامشی هدف بعدی او بود، آنجا را هم گرفت، و بدنبال تسخیر پایتخت دیگر هخامنشیان پرسپولیس بدآنجا تاخت . پرسپولیس (به قول دیودور مورخ) شهری که ثروتمندتر از آن در زیر آفتاب نبود .

با فتح پرسپولیس (= استخر فرس +تخت جمشید ) خزاین ، ثروت فراوان و اشیا قیمتی و طلا و جواهرات و هر آنچه طی عمر یک امپراتوری در انجا گرد آمده بود ، به اختیار اسکندر درآمد . ثروتی که زمان زیادی در دنیای یونانیان افسانه آمیز و باور ناکردنی می نمود .

اسکندر و سپاهش که در واقع برای غارت به شهر ها هجوم می بردند، نمی توانستند مدت زیادی در شهر های غارت زده بمانند ، زیرا امکان شورش شهروندان غارت زده را همیشه احساس می کردند .

اسکندر در تعقییب داریوش سوم از پارس به سوی ماد عزیمت کرد . داریوش درهمدان موفق نشد، سپاهی را مجهز کند ، پس به ری آمد، و از آنجا با بسوس والی باختر و عده ای  از بزرگان پارس باز هم از تعقیب اسکندر گریخت ،تا شاید سپاهی فراهم سازد، اما بسوس شاه را به قصد کشتن مجروح ساخت، وخود را اردشیر چهارم و پادشاه ایران زمین خواند ،و به سوی باختر شتافت .

اسکندر به ری آمد، و درپی داریوش سوم به دامغان رسید، و شاه ایران را از شدت جراحت مرده یافت (تاریخ ایران ، زرین کوب).

 
اسکندر نعش داریوش را به پارس فرستاد ، تا در مقبره شاهان دفن کنند ( ایران باستان ، مشیرالدوله) .

موضوع توقف چند روزه اسکندر و سپاهیانش در ری در بسیاری از منابع و اسناد ثبت شده است .

درلاروس قرن بیستم آمده که اسکندر به سال 331 پیش از میلاد چندروز در ری اقامت گزید (لاروس قرن بیستم ، ج پنجم ).

دیاکونف(
diakonov) روسی هم در تایید این واقعه می نویسد ؛ اسکندر در ری شخصی بانام اکسودات (oksodat) را که داریوش به سیاه چال افکنده بود، به ساتراپی ماد برگزید (تاریخ ماد ).
مینورسکی ایرانشناس روسی در دایره المعارف اسلامی، تاریخ ورود اسکندر به ری را 330 پیش از میلاد آورده است .

درتمامی جنگ ها که منتهی به سقوط امپراتوری ها و تسلیم سزرمین ها به دشمن شده است ، همیشه پای خیانت و تبانی عده ای از نیروی خودی  با دشمن و دست کم بی تفاوتی مردم از هجوم دشمن و حتی خشنودی از شکست دولت خود دیده می شود .

این موضوع را درحمله اسکندر به ایران هم به وضوح می توان دید . داستان کمک دادن سپاهیان ری به اسکندر را حکیم توس چنین به نظم کشیده است  :

   همان از ری آمد سپاه اندکی                               که شد با سپاه سکندر یکی
میان ها به  بستند  با رومیان                            گرفتند  ناگاه   تخت    کیان


این همکاری در کتاب « در رالتیجان » اعتماد السلطنه به مردم پارت نسبت داده شده ثبت است :

«... در اضمحلال طبقه و سلسله سلاطین کیان ... با اسکندر همدست گشتند و... مهیج پادشاه مقدونیه شدند ...»

اسکندر به سال 327 قبل از میلاد در باختر با رکسانا دختر حاکم سغد عروسی کرد بعد با قشون 120 هزار نفری عازم هند شد . از هند به سوی ایران بازگشت، و در بابل به سال 323  قبلاً از میلاد در سن 32 سالگی از دنیا رفت (تاریخ ایران قدیم ، مشیرالدوله).

بعد از اسکندر، سلوکوس از سرداران او بر ایران حکومت راند. دراین وقت زلزله ای شدید ری را ویران ساخت .او فرمان داد خرابی های ری را مرمت و آباد کردند . ری را به عصر او اورپس (
Europos) خواندند و چنانکه پیش تر آمد ، قلعه آپامه را در شمال غربی ری حوالی سرخه حصار ساخت (دایره المعارف اسلامی نقل در ری باستان ج 2).
 
وقوع این زلزله و آبادی دوباره و بقیه ماجرا در اغلب منابع اروپایی نظیر لاروس قرن بیستم ، سفرنامه کرپرتر انگلیسی ، دیکسیز ژنرال ، سفرنامه سراوزلی ،  لاگراند آنسیکلپدی و... به نقل از استرابن یونانی (
strabon ) آمده است .
 
اسکندر به وقت حمله و غارت  آتشکده ها را خراب کرد و هیردان را بکشت وکتاب دینی ایشان را که زرتشت آورد بسوزانید(البدء و التاریخ ، ج 3).

هرچند اواخر هخامنشی آیین زرتشتی هنوز در سراسر سرزمین ایران رواج نیافته بود، ولی بدان زمان مردم ری و دماوند و قصران این آیین را پذیرفته بودند . استاد پورداود در این باره آرد :

«... اسکندر گجستک ( ملعون = ناپاک ) رومی را بر آن داشت تا به ایرانشهر تازد . او شهریار ایران را بکشت و پای تخت را ویران کرد (مقاله پورداود ، یسنا ، ج 1 ).

اوستای اصلی زرتشت بسیار عظیم بوده است، و آنرا در دونسخه بر دوازده هزار پوست گاو نوشته بودند . یکی را در گنج شاپیکان و دیگری را در خزانه استخر نهاده بودند . اسکندر نسخه دوم را در آتش کاخ شاهان بسوزانید و نسخه نخستین را نیز از شاپیکان درآورد و فرمان داد، تا آنچه مربوط به نجوم و طب است به یونانی برگردانند، و آنرا نیز بسوزانید (نامه تنسر ،تاریخ طبرستان ابن اسفندیار  ج 1 قصران ، ج 2 ) .

نظامی در شرفنامه از خرابی های اسکندر و غارت اموال و گنجینه های ایران اشاره دارد :


سکندر   بفرمود   کایرانیان                               گشایند  از آتش پرستی میان

همان دین دیرینه را  نو کنند                             گرایش سوی دین خسرو کنند

مغان را به آتش سپارند رخت                           بر  آتشکده  کار  گیرند  سخت

کند گنجها را   درو پای   بست                  نباشد کسی را بدان گنج دست   

توانگر که میراث خواری نداشت                    بر آتشکده  مال  خود  را گذاشت

بدان رسم   کافاق    را رنج  بود                          هر  آتشکده  خانه  گنج  بود

سکندر  چو  کرد  آن بنا ها خراب                   روان  کرد  گنجی  چو  دریای  آب


بر  آتشگهی  کو گذر داشتی                            بنا  کندی  آن  گنج  برداشتی

 

دیاکونف روسی از ثروت آتشکده ها چنین می نویسد :

« این معا بد اراضی زیادی را در اختیار داشتند ،و هدایای گرانبهایی تقدیمشان می شد . روحانیون عالی مقام از طبقات بسیار مقتدر جامعه به شمار می رفتند (تاریخ ایران باستان، دیاکونف ).

به هر روی اسکندر درمدت کوتاه فرماندهی سربازانش نقشی جز غارتگری نداشت . هر جا آبادانی یافت ویران ساخت و غارت کرد و رفت .چونان سیلی که چو راه افتاد در راه همه را ویران سازد .

در آن عصرحوزه ری و دماوند و اطراف آن جزو مراکز مهم آیین زرتشت بود، اسکند وقتی به ری رسید، همان کرد که دیگر جای ها کرد .

اسکندر با خراب ساختن آتشکده ها دو هدف داشت ،نخست ثروت و گنج های نهان را غارت می کرد، و دیگر آن آیین را بر می انداخت ، تا مردمان را به آیین خود آورد .

 
به قول نظامی :

هر آتشگهی کامد آنجا پدست                       چویخ سرد کردش بر آتش پرست 

منوی اصلی

صفحه اصلی
مطبوعات و رسانه
مقالات و عناوین
فرهنگ تاریخ تهران
برگ هایی از تاریخ تهران
تاریخ سکه
پیشینه تهران قدیم
تهران امروز
گالری
ارتباط با مولف
خرید کتاب
دانلود کتاب
کتاب‌های منتشر شده

جستجو
حاضرین در سایت
18 میهمان حاضرند
آمار بازدید ها
امروز26
دیروز205
تا کنون2149197

تهران نامه

© Copyright 2008 DARIOUSH SHAHBAZI . All rights reserved.