سه شنبه 28 آبان 1398

به پایگاه اینترنتی آثار تالیفی داریوش شهبازی خوش آمدید. تمامی مطالب این سایت تحت حمایت قانون « حقوق مولفين » میباشد. هرگونه سوء استفاده به هر شکلی يا انتشار مطالب در سایتها یا نشریات بدون کسب اجازه از مولف و بدون ذکر منبع اکيدا ممنوع است. استفاده از مجموعه مقالات بصورت یکجا ممنوع میباشد.

 

صفحه اصلی arrow مقالات و عناوین arrow صحرای ازدان(ری باستان)-ج1

صحرای ازدان(ری باستان)-ج1

صحرای ازدان

هر آتشگهی كامد آنجا به دست
چو يخ سرد كردش بر آتش پرست

نظامی گنجوی

صحرای ازدان در گستره تهران قرار دارد ،امّا در كجا است و از آن چه می ‌دانيم؟ بی شك بسیاری از تهران نشينان، حتی نام آن را هم نشنيده اند و شايد شماری از تهران دوستان و تاریخ خوانان  هم از وجود آن بی خبر باشند.

بخش دوم «صحرای ازدان» مخفف ايزدان و از نام های آيين مغان و زردشتيان بوده است و به همين دليل اين نام و آثار موجود در آن محل ، متعلق به دوران پيش از اسلام است. البته بايد توجه داشت ، یک وقت بعد از اسلام آوردن ايرانيان، در شهر ری ، پیروان مذاهب مختلف اسلام و حتی ادیان دیگر نظیر زردشتی و...  همزمان زندگی می كردند . از اتفاق شيعيان در كنار همین صحرا سكنی داشتند.

صحرای ازدان در شرق بقعه حضرت عبدالعظيم (س) قرار دارد و در قرون اوليه اسلامی ، شيعيان مصلایی در كنار محل زندگی شان داشتند ، كه مجاور اين صحرا بود. می ‌دانيم كه ری از شهرهای بسيار كهن  ايران زمين ، بلكه جهان است ، و در اين باب با كهن شهرهایی چونان بابل و نينوا در بین النهرین در دیرینگی پهلو می ‌زند ، و قدمت آن به چندین هزار سال می رسد.

گستره وسیعی كه امروز به نام تهران می ‌شناسيم و شهر تهران در آن واقع است ، در اصل حوزه تمدنی همین شهر قدیمی بوده است . این تمدن دست کم دارای نه هزار سال پیشینه است . در جای جای این گستره آثار متعددی از این تمدن می توان یافت .

 
اطلاعات وسیعی از مردمی كه در هزاره های پیش از تاریخ  در اين پهنه زيسته اند در دست نيست، اما نشانه های بارزی می ‌شود ، يافت كه همه از وجود اعتقادات مذهبی و خداشناسی ایشان حكايت دارد. آرياييان كه متمدن ترين اقوام ساكن در اين گستره اند ، پيش از ظهور زردشت هم دارای معتقدات مذهبی بوده اند. نويسنده «تاريخ ايران قديم» می ‌گويد ؛ اين قوم ، در عصر پيش از تاريخ ، عناصر را می ‌پرستيدند. اقوام آریایی ، بعدها در دوران مادها ، به كيش مغان درآمدند ، كه آثاری از اين آيين و مذهب در نقاط مختلف اين پهنه ، مانند دماوند و... وجود دارد ، اما مركز اصلی فعاليت دینی شان ، همين شهر ری بوده است. دين ايشان با اديان اقوام اطراف نظير آشوريان و... نيز متأثر از يكديگر و حتی مرتبط باهم بوده است.

دياكونف روسي در «تاريخ ماد» می نویسد:

گو این كه «هرودوت» مورخ یونانی اطلاع صریحی از دين مادها به دست نمی ‌دهد، ليكن به زندگی مغان یعنی رهبران دينی مادها در شهر ری اشاره دارد. با ظهور زردشت ، مغان نيز به آن گرويدند. براساس نظر « دياكونف »، قدمت اين ارتباط دست كم به قرن چهارم پيش از ميلاد می ‌رسد. اين در حالی است ، كه ايران شناس شهير « آرتور كريستن سن» ، پيشينه اين آشنايی را به هزار سال پيش از ميلاد می رساند.

به هر روی اين مجال تنگ قطعا ً مقام بررسی و مداقه چنین مبحثی را بر نمی ‌تابد. در تعیین محل تولد حضرت زردشت، در میان مورخان ، اختلاف نظر و جود دارد. ولی یکی از شهر هایی كه مولد ایشان معرفی شده «ری» است. از اين بابت از قديم الايام ، اين نقطه مورد توجه زردشتيان بوده است. اسکندر در حمله ویرانگرانه خود ، آتشگاه های ایران زمین را خراب کرد ، اما پس از اسكندر، به خصوص عصر ساسانی  ايرانيان دوباره به ساختن و آبادكردن آتشكده ها اقدام كردند .

 
دونالد ويلبر مي‌نويسد:

«پهلويان ظرف قرن اول بعد از ميلاد به تدريج از زير نفوذ يونانيان به در آمدند و دين زردشت را از سر نو ، در ايران رسميت دادند.»

نویسنده «تاريخ ساسانيان» می ‌نويسد:

 
آتش های مقدسی كه خاموش شده بود، به فرمان اردشير از نو روشن شد.

استاد شهیر «پورداود» نيز معتقد است، معبدهای ايران قديم ، به طور عموم آتشكده ناميده می شده و آتشدان افروزان ، در اين پرستگاه ها به منزله محراب در مساجد بوده است.

آتشكده ری گویا پس از اسلام نيز باقي بوده است. رافعی از عالمان نامدار اسلامی از وجود اين آتشكده در قرون ششم و هفتم در نوشته هايش اشاره كرده است. اوايل قرن هفتم در اثر حمله مغول، شهر ری ويران شد ، و پس از آن ديگر روی آبادانی را به خود نديد. در هجوم وحشیانه مغولان تمامی بناها خراب شد ، و مردمی هم ، كه زنده مانده بودند به نقاط ديگر رفتند. از این تاریخ به بعد این آتشکده هم چونان دیگر بناهای این شهر رو به ویرانی نهاد .

آتشكده ری در صحرای ازدان در جنوب شرقی ری قرار دارد. قطعات فراوانی از گچبری های بسیار نفیس قدیم ری از آتشكده ری و دیگر خرابه های عمارات ساسانی و... گردآوری شده ، كه اكنون در موزه ايران باستان نگهداری می ‌شود .

آتش نزد ايرانيان و حتی هنديان ، مقدس و از جايگاه ويژه ای برخوردار بوده است. براساس تحقيقات روانشاد پورداود، وجود سرود های آتش به استناد «اوستا» و «ودا» حكايت از باور عميق پيشينيان ما از آتش دارد.

 
در «تاريخ بلعمی» آمده كه نخستين كسی ، كه آتش را پرستيد ، قابيل پسر آدم بوده است ، و «دقيقی» ، گفته است، آتش را زردشت از بهشت آورد، و «ابن جوزی» ، هم آتش را به زردشت نسبت داده و گفته از آسمان نازل شده است.

با توجه به جايگاه مقدس آتش نزد پيروان كيش مغان و زردشتی ، مردم ری در اين باب ، اهميت بسیاری به آتش می ‌دادند، كه برای حفظ آن، وجود آتشكده های آباد ، قطعی بوده است. بنابراين در دوران هخامنشيان تا آمدن اسكندر مقدونی ، آتشكده ها و نيز آتشكده ری آباد و پررونق بود. اسكندر با سپاه ویرا نگرش با حمله به ايران و برچيدن حكومت هخامنشيان خرابی بسیاری را به مردم ايران زمين تحميل كرد كه در اين ميان آتشكده ها با توجه به اهميت اعتقادی ايرانيان بدان ها جزو اهداف  اين حمله قرار داشت.

از آنجاییکه آتشکده هامحل نگاهداری نذورات مردم و طلا و گنچینه های بسیاری بود . بنابراین اسکندر با حمله به آتشکده ها هم به آن ثروت و طلا ها ی فراوان دست می یافت و هم از این طریق دین وآیین ایرانیان را نابود می ساخت تا آیین یونانی را جای آن مستقر سازد .

دكتر حسين كريمان در تحقيق ارزشمند خود در «ری باستان» به اين صحرا اشاره دارد ،و« ازدان » را كه نامی است فارسی ، مخفف ايزدان دانسته است و نامگذاری  اين صحرا را بدين نام به مناسبت ستايش پروردگار ، در آتشكده آنجا می ‌داند. صحرای « ازدان » نه فقط نزد ايرانيان پيش از اسلام دارای اهمیت بود، بلکه پس از اسلام آوردن ايشان باز هم ، اين محله مورد توجه بود . شيعيان ری ، مصلی و محله سكونتشان را مجاور اين صحرا برگزیده بودند.

منوی اصلی

صفحه اصلی
مطبوعات و رسانه
مقالات و عناوین
برگ هایی از تاریخ تهران
تاریخ سکه
خرید کتاب
دانلود کتاب
کتاب‌های منتشر شده
ارتباط با مولف

جستجو
حاضرین در سایت
16 میهمان حاضرند
آمار بازدید ها
امروز2
دیروز119
تا کنون2216756

تهران نامه

© Copyright 2008 DARIOUSH SHAHBAZI . All rights reserved.