سه شنبه 28 آبان 1398

به پایگاه اینترنتی آثار تالیفی داریوش شهبازی خوش آمدید. تمامی مطالب این سایت تحت حمایت قانون « حقوق مولفين » میباشد. هرگونه سوء استفاده به هر شکلی يا انتشار مطالب در سایتها یا نشریات بدون کسب اجازه از مولف و بدون ذکر منبع اکيدا ممنوع است. استفاده از مجموعه مقالات بصورت یکجا ممنوع میباشد.

 

صفحه اصلی arrow مقالات و عناوین arrow دارالبطیخ شهر ری(خربزه خانه)-ج1

دارالبطیخ شهر ری(خربزه خانه)-ج1

دارالبطیخ شهر ری :

چنین  است رسم  سرای  درشت
گهی پشت زین و گهی زین به پشت

شهر ری ، که به روزگار ما بخشی از تهران  و به قولی از مناطق جنوب شهر به شمار می رود ، بدین معنا که از اعتبار کمتری در ارزیابی قیمت گذاری زمین، نسبت به مناطق شمالی بر خود دار است، از تمدنی کهن و دیرنگی مدنیت برخوردار است. پیشینه این شهر به حدود شش هزار سال قبل می رسد و در چشمه علی شمال شهرری مطابق کاوش و بررسی باستان شناسان ، سابقه زندگی مردمانی که هشت هزار سال پیش در آن جا زندگی می کردند ، به دست آمده است.

وجود کوه های شمیران برای تأمین آب و به ويژه همسایگی یکی از چشمه های باستانی ایران که پس از اسلام با نام مولای متقیان نام گذاری شد و قرار گرفتن در گستره کهنسال و حاصلخیز دامنه جنوبی رشته کوه های البرز با پیشینه تمدن 9 هزار ساله و قرار گرفتن برسر راه باستانی ابریشم و دلایل دیگر، موقعیت ممتازی را به این شهر بخشیده بود تا جایی که در گذشته شهر ری از شهر های نامدار آسیا، بلکه جهان به حساب می آمد و از نظر قدمت با شهر های بابل و نینوا پهلو می زد.

 پیش از اسلام از نظر عظمت با هگمتانه (همدان) و . . . همآورد بود. به خصوص در دوره اشکانیان و ساسانیان و در دوره اسلامی از نام آورترین شهر های اسلامی به شمار می رفت و در این راه نیشابور و بغداد و . . . از آن بیشی ندارند.

نام این شهر  در تورات و بسیاری از کتب و منابع تاریخ و جغرافیایی ثبت است. کاوش ها ی با ستانشناسان بسیاری از نادانسته ها را از پیشینه هزاران ساله تمدن ، در این سرزمین کهن بر ما روشن کرده است که هرگز این زمان تنگ و اندک، شرح مفصل آن را بر نمی تابد ،بررسی تاریخ اعجاب برانگیز این شهر بار دیگر اثبات کرد که ، هیچ یک از این همه  نقاط قوت ، سبب برهم خوردن رسم چرخ گردون نشد.


چنین است رسم سرای سپنج      گهی شادمانی بود گاه رنج


و سرانجام یکی از آبادی های کم سن و سال این کهن گستره بر این پیر زخم ها بر تن کشیده ، پیشی گرفت و چیره گشت و چنان اعتباری یافت که نه آن پیر، که هیچ کس تصوری چنین  از آن نداشت  .

جنگ و ستیز های مذهبی ،  زلزله های بسیار و جنگ ها و حملات اعراب و مغول ( گو این که پس از اسلام  ، قرونی شهر ری اوج گرفت ) و عواملی دیگر سبب از میان رفتن این شهر پر سابقه شد.

بعد از این مقدمه نه چندان کوتاه ، بپر دازیم به شرح مطلب امروز که « دارالبطیخ» به معنای خربزه خانه  است. این واژه از دو جزو تشکیل شده ، جزو نخست آن به معنای سرای و جای و مکان است ، و جزو آخر آن در «منتهی الارب» کدو در «آنندراج» هر چه بر روی زمین پهن شود، و در منابع دیگر چون « فرهنگ نظام » ، «ناظم الاطباء» ، «اقرب الموارد» ، « مهذب الاسماء» ، و غیره خیار، خربزه ، گرمک ، معنا شده است.

دارالبطیخ  اسمی  بوده  است  که  در گذشته به  بازار میوه  فروشان  در شهر ها می داده اند.  لسترنج (Guy.le strange) مستشرق انگلیسی ، در کتاب «جغرافیای تاریخی سرزمین های خلافت شرقی »  بدین مطلب اشاره دارد و از قول مقدسی ، می نویسد:

 در عصر اسلامی دارالبطیخ و دار الکتب دو ساختمان مهم ری بوده است.

 دکتر حسین کریمان ، نیز در اثر کم نظیرش «ری باستان» به نوشته مقدسی در« احسن التقاسیم» توجه کرده ضمن یادآوری نظر لسترنج با نقل عین نوشته مقدسی «به  .... عرصة البطیخ العجیبة » و « ... دارالبطیخ عندالجامع ...» این واژه را مترادف با میدان یا بازار میوه فروشان معمول به روزگار ما دانسته است.

بنابرین « دارالبطیخ » که در برخی منابع به معنای «خربزه خانه» آمده، واژه مرسوم و رایج قرون اسلامی بوده و آن عبارت از مکانی بوده است که به فروش میوه اختصاص داشته، و به استناد چند شهری که ما می شناسیم و صاحب دارالبطخ بوده اند، توان گفت، که بیشتر شهر های بزرگ اسلامی، دارالبطیخ داشته اند. از آن جمله اند، شهر های بغداد و اصفهان (در بغداد این بازار وجود داشته / لغتنامه دهخدا به نقل از معجم البلدان).


توضیحات :


چشمه علی  ـ  فعلاً سابقه ی آثار تمدنی کشف شده در این محل به حدود هشت هزار سال می رسد ولی عمر این  چشمه قطعاً بسیار بیش از این است. ناگفته نماند که از مقدار آب دهی چشمه در طول زمان کاسته شده ، که به دلیل تغییرات پوسته زمین در این منطقه بوده است.  در عصر اشکانیان و ساسانیان نام این چشمه  « سورنی » منسوب به خاندان بزرگ سورن بود.


بین النهرین – حوزه رسوبی پهنا ور و حاصلخیز بین دو رود دجله و فرات را یونانیان « مزوپوتامیا» (mes opotamia) یعنی میان رودان یا رودها می گفتند،که در عصر ساسانی جزو قلمرو سرزمین ایران بوده و تیسفون،پایتخت زمستانی این سلسله در آن ناحیه قرار داشت. پس از شکست یزد گرد سوم و فروپاشی ساسانیان، سرزمین ایران ،از آن جمله « میان رودان » به دست مسلمانان افتاد و از آن پس به بین النهرین مشهور شد .


با ِبل – عرب ها ، بین النهرین ، را به دو بخش سفلی و علیا تقسیم کرده بودند . ناحیه سفلی دارای خاک رسوبی حاصلخیز بود ، که در قدیم بابل (Babel)خوانده می شد.


نیِنَوا -  در شمال این سرزمین منطقه سخت و سنگلاخ بین النهرین علیا واقع بود که در زمان قدیم آن را نینوا می گفتند.


عراق ـ در کتب قرون اسلامی ( مربوط به قرون وسطی است) به دو نام عراق بر می خوریم، نخست عراق عرب و دیگر عراق عجم. بین النهرین سفلی را عراق عرب و ناحیه مرکزی ایران شامل ؛ اراک و فراهان و تفرش ،آشتیان و قم  و کرمانشاه و همدان و اصفهان . . . را که بیشتر مناطق کوهستانی است.عراق عجم می گفتند تا حدود دوره پهلوی اول اراک (سلطان آباد ) را عراق می خواندند.


عراق به کسر عین در لغت به معنای کنار آب یا کرانه دریا به درازاست. کشور عراق فعلی که بازمانده بابل و کلده قدیم است و مرز هایش در طول تاریخ بارها تغییر یافت از گذشته های دور مرکز سکونت اقوام و حکومت و دولت ها بوده است .


قدیمی ترین ایشان سومری ها و اکدی ها ست. این سرزمین در دوره ساسانی جزو قلمرو خاک ایران بود و تیسفون پایتخت ساسانیان در آن قرار داشت . در دوره صفویه بخشی از آن به دست عثمانیان افتاد و پس از جنگ جهانی اول،کشور مستقل عراق در این نواحی پدید آمد.

 

منوی اصلی

صفحه اصلی
مطبوعات و رسانه
مقالات و عناوین
برگ هایی از تاریخ تهران
تاریخ سکه
خرید کتاب
دانلود کتاب
کتاب‌های منتشر شده
ارتباط با مولف

جستجو
حاضرین در سایت
18 میهمان حاضرند
آمار بازدید ها
امروز2
دیروز119
تا کنون2216756

تهران نامه

© Copyright 2008 DARIOUSH SHAHBAZI . All rights reserved.