سه شنبه 21 آبان 1398

به پایگاه اینترنتی آثار تالیفی داریوش شهبازی خوش آمدید. تمامی مطالب این سایت تحت حمایت قانون « حقوق مولفين » میباشد. هرگونه سوء استفاده به هر شکلی يا انتشار مطالب در سایتها یا نشریات بدون کسب اجازه از مولف و بدون ذکر منبع اکيدا ممنوع است. استفاده از مجموعه مقالات بصورت یکجا ممنوع میباشد.

 

صفحه اصلی arrow مقالات و عناوین arrow چال حوض حمام های قدیم

چال حوض حمام های قدیم

چال حوض حمام های قدیم 

نظر باینکه ایران سرزمینی خشک است. در تهران قدیم چونان دیکر نقاط کشور شنا کردن ،از اعمال غریب بود ، زیرا به طور کلی ،تنها بخشی از ساکنان سواحل شمالی و جنوبی ایران و پاره ای از رودخانه ها ی پر آب که دسترسی به آب داشتند شنا گری را می دانستند . آن هم فقط عده ای از مردان ،شناگر بودند ،و تن به آب می زدند ، باقی مردان و هرگز زنان در زمره آنان نبودند .

هرچند در دین مبین اسلام، ورزش شنا توصیه شده است ،اما دسترس نبودن آب در سرزمین خشکی چون ایران ،  امکان آشنایی با این ورزش فرحبخش را از عموم گرفته بود .البته این بدان معنا نبود ،که بچه های تهران اساساً با این ورزش غریبه باشند، بلکه پاره ای از آنها از اتفاق ،شنا گر بسیار قابلی هم بودند ،ولی به قول معروف آب نمی دیدند، تا شنا کنند.

باید توجه داشت آن دوران را هر گز نباید با اوضاع امروز ،که بسیاری از محلات تهران دارای استخر های استاندارد و سر پوشیده و مناسب شنا هستند یا حتی منازلی که بفرا خور خود استخری دارد ،قیاس کرد.در تهران قدیم فقط در فصل گرما جوانان و علاقمندان شنا می توانستند ، به چند طریق زیر تنی به آب بزنند :

الف :قنات و چشمه

ب : رود خانه

ج:استخر

د: چال حوض حمام

الف – قنات و چشمه : در تهران و اطراف آن قنات و چشمه هایی بود، که جوانان در آن منابع  طبیعی آب بازی کنند. منابعی چونان ؛چشمه علی شهر ری و یا چشمه ای که به « آب متکا » شهرت داشت ،و برسر راه تهران به حضرت عبدالعظیم بود ،ویا حوضچه های مسیر رودخانه های فصلی شمیران از قبیل «هفت حوض درکه » ، «آبشار دوقلو »، «آبشار چال مگسی » و... این ها مکان هایی بود،که محل آبتنی تعدادی از جوانان در تابستان تشکیل می داد .

ب – رود خانه های اطراف : کرانه های رودخانه کرج و رودخانه جاجرود برای تهرانیان گرمازده در تابستان همواره از مناطق زیبا و تفرجگاه های جذاب به شمار می رفتتند،روز های جمعه و تعطیل ساحل رودخانه پذیرای  مردمی بود ،که آنجا بساط عیش می گستراندند . زیر انداز و سماور ذغالی وقابلمه ای غذا و یا کباب ازاسباب اصلی این بساط بود .

در این میان آب تنی هم جزو اقلام تکمیلی لذت های آن روز تعطیلی عده ای از جوانان بشمار می رفت. بدیهی است در هرتابستان تعدادی هم در این رودخانه های جان خود را از دست می دادند.

ج- استخر : درتهران استخر هایی بود ،که برای ذخیره آب کشاورزی از آنها استفاده می کردند . بطور کلی استخر از نخستین نیازهای باغداری وآبیاری مزرعه و از شیوه های کهن و قدیمی این دیار به شمار می رفت .وجود کلمات اسطل (استل ) ،اصطلک ( استلک ) ، استلخ ، اسولک ، اسل ، اسلک ، چال استلک و ... در زبان و لهجه تهران وآبادی های اطراف که معنای استخر و یا وجه مصغر آن استخرک را دارد ،درحقیقت برکه و آبگیر و جایی بوده است ،که ساکنان این سرزمین از دوران باستان با این شیوه به ذخیره آب اقدام می نمودند . این استخر ها را اغلب در مناطق کوهستانی با سنگ و ساروج می ساختند، و گاهی در نواحی مسطح و خاکی از انباشتن خاک گرداگرد گود وچالی فراهم می کردند .

بررسی و مطالعه اسناد یکی دو قرن اخیر تهران تنها نام چند استخر نامدار را نشان می دهد .از استخر های سنگی معروف تهران که از قاجاریه تا اوایل دوره پهلوی علاوه بر کارکرد کشاورزی به کار آب تنی و شنای تهرانی ها هم می آمد، استخر باغ ملک در گلابدره امامزاده قاسم ، استخر بهجت آباد ، استخر دیگر ملک در حضرت عبدالعظیم ، استخر ونک ( اراضی ونک و یوسف آباد به میرزا یوسف مستوفی الممالک تعلق داشت . در این اراضی شش هفت استخر در نقاط مختلف تعبیه شده بود، تا همه اراضی را پوشش قرار دهد .)، استخر قلعه ارمنی کن و ...

باید یاد آورشد، که در کلیه آبادی های اطراف تهران استخر هایی بود ،تا باغ ها و مزارع روستا را آبیاری کنند . بنا براین در گستره وسیع تهران تعداد این نوع استخر ها بسیار فراوان بود .استخر هایی که هرگز نام آنها را در اسناد تاریخی نمی بینیم.

د – چال حوض حمام : برخی حمام های خزینه ای قدیم تهران که بزرگ و وسیع بودند ،علاوه بر چال آب سرد یک حوض یا استخری برای ذخیره آب داشتند ،که چال حوض می گفتند . چال حوض از چال آب سرد و خزینه بسیار بزرگتر بود ، آنقدر که به کار شنا و آب بازی جوانان هم بر می آمد .

برخی از حمام های مشهور تهران قدیم، نظیر ؛حمام های قیصریه ، سنگلج ، نظام الملک  و... چال حوض های آبرومندی  داشتند،تا پهلوانان زورخانه و شنا گرانی که باآب بازی و شنا گری آشنا بودند ،به شنا و شیرجه و پشتک وارو و شیرین کاری هایی دست بزنند ، تماشای شنا برای کسانی که این فن را نمی دانستند ،و از آب می ترسیدند، به قدر کافی جذاب بود ،که بخواهند ،مدت ها کنار چال حوض بنیشینند ،و شناگران را تماشا کنند .حال اگر شیر ین کاری هایی هم بدان افزوده می شد، که نور علی نور بود . بنابراین سازندگان این  نوع حمام ها کنار چال حوض ها جایی را هم برای نشستن تماشاچیان ساخته بودند . شناگران با بدنی ساخته و عضلانی به آب می زدند ،شنا می کردند ، زیر آبی می رفتند ، پشتک وارو و شیرجه و... می زدند .

نکته بسیار مهم و ظریفی که در گذشته میان خانواده های تهرانی ساری و جاری بود  . اینکه اغلب اجازه  نمی دادند، فرزندانشان به چال حوض بروند، و شنا وآب بازی کنند ،زیرا خانواده های محترم آنرا خلاف شأن خود می پنداشتند ،و از وقوع حوادث ناگوار آنجا فرزندان خود را برحذر می داشتند . حوادث ناگوار چال حوض برای آنها غرق شدن ویا آسیب های جسمی و شکستگی استخوان که گاهی پیش می آمد ،نبود ،بلکه اعمال زشت و شنیع و رفتار های خلاف اخلاق بود . آن زمان این شهرت برای چال حوض و جود داشت ،و چیزی که این خانواده ها را در پافشاری واصرار بر این رفتار بیشتر ترغیب می کرد ،مشاوره روحانیون و اهالی دین و مذهب بود ،که قاطبه آنها با این امر مخالفت داشتند .علت این مخالفت آشکار بود ،زیرا در شرایط آن زمان، گرد آمدن جوانان در چال حوض روشمند و تحت نظارتی نبود،بلکه عملی عوامانه ، خودرو و خودجوش بود.بنابر این هر چند در دین اسلام شنا توصیه شده است ،ولی باز هم ایشان ورود فرزندان به این مکان و همبازی شدن بچه ها  با آنها را مصلحت نمی دیدند ،که البته در شرایط آن روز تصمیم درستی بود.

جالب توجه است ،که بدانید با این همه در تهران قدیم ،مجتهدی بود، که برخلاف  دیگر روحانیون استخر رفتن و شنا کردن را نه تنها بد نمی دانست، بلکه آنرا  به دیگران توصیه هم می کرد ،واین ورزش مشروع را ترویج می نمود ،و خود بدان می پرداخت ،و بهتر از هر شناگری  شیرجه و به اصطلاح مردم آن زمان پشتک می زد .او را مردم تهران « آقای پشتکی » می گفتند .

با گذشت زمان رفته رفته تهران صاحب استخر هایی مخصوص ورزش شنا شد . استخر هایی که مطابق اصول فنی و مختص این ورزش ساخته شد .نخستین  استخر سرپوشیده تهران در ورزشگاه امجدیه به سال 1339 شمسی  به دست غلامرضا پهلوی ریاست کمیته المپیک وقت افتتاح شد .نظر به اهمیت این نوع استخر ها،بیان آنها را به مطلبی مستقل وامی گذاریم.

 

منوی اصلی

صفحه اصلی
مطبوعات و رسانه
مقالات و عناوین
برگ هایی از تاریخ تهران
تاریخ سکه
خرید کتاب
دانلود کتاب
کتاب‌های منتشر شده
ارتباط با مولف

جستجو
حاضرین در سایت
23 میهمان حاضرند
آمار بازدید ها
امروز163
دیروز217
تا کنون2215247

تهران نامه

© Copyright 2008 DARIOUSH SHAHBAZI . All rights reserved.