پنجشنبه 27 خرداد 1400

به پایگاه اینترنتی آثار تالیفی داریوش شهبازی خوش آمدید. تمامی مطالب این سایت تحت حمایت قانون « حقوق مولفين » میباشد. هرگونه سوء استفاده به هر شکلی يا انتشار مطالب در سایتها یا نشریات بدون کسب اجازه از مولف و بدون ذکر منبع اکيدا ممنوع است. استفاده از مجموعه مقالات بصورت یکجا ممنوع میباشد.

 

صفحه اصلی arrow مقالات و عناوین arrow موسیو لمر

موسیو لمر

موسیو لومر

                                                     
آلفرد ژان باتیست لومر  (Alfred Jean Batiste Lemaire)    موسیقی‌دان نظامی فرانسوی است،که در دوره ناصری، مدتی بعد از اشتغال دو نفر از اعضای هیأت نظامی فرانسه به نام های بوسکه (Bousquet) و معاونش رویون (Rouillon)،که به منظور سروسامان دادن موسیقی نظامی به ایران آمده بودند،با سمت معلم موسیقی دارالفنون استخدام شد.
وی در تاریخ 1284قمری/ 1868میلادی به ایران آمد و در «شعبه موزیک»  مدرسه نظام دارالفنون به آموزش و تعلیم موسیقی مشغول شد.لومر نخستین آهنگ سرود ملی ایران را ساخت،و کوشید تا موسیقی سنتی ایرانی را ثبت کند .
لومر پایه گذار موسیقی علمی در ایران است، و با تشکیل کلاس موسیقی در مدرسه دارالفنون به قصد تامین موزیکانچیان دستجات نظامی و در باری عملا نگرش علمی موسیقی را در ایران مطرح ساخت.لمر در سال 1285قمری/1868میلادی/1247خورشیدی به ایران آمد و کار خود را در شعبه موزیک دارالفنونآغاز کرد/موسیقی در عصر مشروطه.
لمراولین مربی موسیقی نظام در ایران قلمداد کرد. بعدها برخی از شاگردان وی از هنرمندان بزرگ و مفاخر موسیقی ملی ایران شدند. وی در زمان سلطنت سه پادشاه (ناصرالدین شاه، مظفرالدین شاه و محمدعلی شاه) در ایران بود. لومر تا درجه سرلشکری ارتقاء پیدا کرد(در برخی از اسناد از او با درجه ژنرالی یاد کرده اند.) و ریاست کل دسته های موزیک پادشاه را عهده دار بود. ناصرالدین شاه به وی لقب «موزیکانچی باشی» داد و وی را به دریافت نشان شیروخورشید، نشان افتخار و نشان علمی مفتخر کرد.
ملیت و پیشینه او:
لومر ، در سال 1842 میلادی در ارسورلالی فرانسه چشم به جهان گشود.وی پیش از عزیمت به ایران سمت معاونت دسته موزیک هنگ اول سربازان گارد را در کشورش داشت، در تاریخ 1285قمری/ 1868میلادی به ایران آمد.
ورود به ایران و فعالیت او در ایران:
دارالفنون نخستین پایگاه آشنایی ایرانیان با موسیقی غربی عصر جدید(سده های سیزدهم و چهاردهم شمسی) ایران است.زمانیکه نخستین کلاس موسیقی برای تربیت موزکانچی های قشون در این مدرسه تشکیل شد،
در اواسط سده نوزده میلادی که توسعه و پیشرفت غرب شتابان در مسیر خود گام بر می داشت،در ایران نیز با تاسیس دارالفنون در سال 1268قمری/1852میلادی، فرصت مناسبی برای هماوایی ایرانیان با مغرب زمینیان در راه دانایی خواهی پیش آمد ،که با خصومت دشمنان و نادانی دوستان و ... از میان رفت .
دارالفنون که حکم دانشگاهی بزرگ و عظیم را در آن زمان داشت؛حاصل موج تازه تفکر و اندیشه پدید آمده ای بود که با کوشش های میرزا بزرگ فراهانی و پسرش و با حمایت عباس میرزا براه افتاده بود، بدست میرزا تقی خان امیر کبیر که خود تربیت یافته همان مکتب است افتتاح گردید.این مدرسه نخستین مرکز دانش اندوزی و علم پروری در دوره جدید بود که دوشا دوش مدرسه های قدیمی که حکم حوزه های علمیه را داشتند به فعالیت پرداخت ،و بعدها با گسترش و توسعه این روند فکری راهی را گشود که منتهی به پدید آمدن دانشگاه در ایران شد.

چهارسال پس از تأسیس دارالفنون، دو نفر از اعضای هیأت نظامی فرانسه به نام های بوسکه (Bousquet) و معاونش رویون (Rouillon)، به منظور سروسامان دادن موسیقی نظامی به ایران آمدند.

آن دو، در سال 1855 میلادی یک دسته موزیک به شیوه متداول برای دربار سلطنتی ایران ترتیب دادند. بوسکه سال 1273 قمری / 1857 میلادی ایران را ترک کرد و رویون هم که مردی رنجور و بیمار بود، گرچه تا 1284 قمری / 1868 میلادی در ایران بود، اما به واسطه عدم پیشرفت شاگردان موزیک، عملاً در کار خود موفق نبود/ ملاح، حسینعلی، تاریخ موسیقی نظامی ایران، تهران، انتشارات مجله هنر و مردم. 1354، ص 102

وقتی بوسکه به وطن خود بازگشت و فعالیت رویون هم به سبب بیماری متوقف شد، شخصی به نام مارکو (Marco) از ایتالیا برای آموزش دسته موزیک به خدمت گرفته شد. مارکو مردی عامی بود که تنها در نواختن کلارینت (قره نی) آشنایی داشت.
ناصرالدین شاه پس از آشنایی با موسیقی نظامی به ضرورت سامان دادن قشون به دسته های موزیک نظامی پی برد،و چون شیفته تشریفات و جلال و جبروت دستگاه پادشاهی بود،تمایل خود را به تشکیل این قسمت در قشون از خود نشان داد و زمانیکه دانست موزیک نظامی می تواند در تشریفات سلطنتی بر ابهت امر بیافزاید چنان علاقمند شد که از دولت فرانسه تقاضای کمک خواست.براین اساس وزیر جنگ این کشور موسیو لومر را بدو معرفی نمود.
 لومر به استخدام دولت ایران درآمد و با رونق دوباره دسته موزیک سلطنتی، در مدرسه دارالفنون به آموزش موسیقی مشغول شد. وی علاوه بر تربیت هنرجویان ایرانی، تعدادی مارش و سرود برای مناسبت های مختلف هم ساخت تا در هنگام جشن های دولتی اجرا شود. از جمله ساخت نخستین سرود ملی ایران  بود که در تیر ماه 1252 (1873 میلادی) به لومر سفارش دادند. این سرود که از ابتدا بی کلام بود و به سلام شاهی شهرت داشت، در سال 1284 خورشیدی (1905 میلادی) برای نخستین بار نسخه ای از آن به رهبری موسیو لومر ضبط گردید./ خالقی، روح‌الله. سرگذشت موسیقی ایران. تهران: بنیاد فرهنگ و هنر ماهور، ۱۳۸۱.
بدین ترتیب با حمایت مستقیم دولت موسیقی علمی در ایران پایه گذاری شد و تا چند دهه بعد هر ساله تعدادی نوازنده واجد صلاحیت تربیت می شدند،تمامی این تعداد در دستجات مارش نظامی دسته های مختلف قشونی مشغول به کار شدند و تعداد اندکی از آنان نیز گروه نوازندگان ساطنتی را تشکیل داده و در مراسم های رسمی به نواختن مارش نظامی می پرداختند.
در فاصله زمان ورود لمر به ایران تا انقلاب مشروطیت1325-1285قمری/1286-1247خورشیدی موسیقی در حصار کلاس مدرسه دارالفنون و افواج نظامی محصور بود.در این میان تشکیل انجمن موزیکال در سال1286قمری/1248خورشیدی می توانست سنگ بنایی برای گسترش موسیقی علمی در میان طبقه تحصیل کرده جامعه باشد لیکن به نظر می رسد این انجمن بر خلاف نامش یک محفل خصوصی بود برای گردهم آمدن اعیان و اشراف و خارجیان مقیم تهران/چشم انداز موسیقی ایران ،سپنتا.
به تعبیر سالار معزز کلاس لمر حدود سالهای 1277-1275 به طور کلی منحل شد/همان
این تعطیلی تا بعد از انقلاب مشروطه به طول انجامید به نحوی که در ذی القعده 1326قمری/آذر و دی1287 مهدی قلی هدایت (مخبرالسلطنه)طی نامه به رییس مدرسه نظام در خواست پذیرش سی نفر از متعلمین موزیک را در آن مدرسه می نماید/همان.
غلامرضا خان امیر پنجه صاحب منصب اداره قزاق خانه و ریاست کل موزیک کشور از اواسط سال1329قمری/1290خورشیدی به فکر احیای کلاس موزیک مدرسه دارالفنون افتاد.تلاش او مثمر ثمر بوده و کلاس موزیک با بودجه ماهی یک  صد و پنجاه تومان تاسیس شد/بلوکباشی،ص66.

لومر، میرزا علی اکبرخان نقاش باشی، استاد زبان فرانسه و نقاشی دارالفنون را به مترجمی گرفت و 10 نفر اول را خود تعلیم داد و تا سه سال شاگرد جدید نگرفت. بعد از این از همان 10 نفر برای تعلیم مبتدیان استفاده کرد. هنرجویان پس از پایان دوره پنج ساله تحصیل به سمت معاون دسته موزیک در قشون خدمت می کردند، هنرجویانی که دوره هشت سال را می گذرانیدند، پس از موفقیت در آزمون دیپلم رهبر ارکستر می گرفتند و با درجه افسری به فرماندهی دسته موزیک قشون گمارده می شدند.
اولین سرود ملی ایران در سال 1273 هجری شمسی توسط «ژان باتیست لومر»  براي پيانو نوشته و در همان زمان توسط ارکستر سازهای بادی مدرسه نظام به اجرا در آمد. هرچند که پس از اجرای این سرود توسط ارکستر ملل در سال 1384 برخی در مورد واژه ی «اولین» که به این سرود اطلاق شده بود نظر مساعدی نداشتند، لیکن این اجرا تحسین اغلب اهالی موسیقی در مورد تنظیم، چگونگی اجرا و شعر سروده شده بر روی آن را در بر داشت.
اولین سرود ملی ایران در سال 1273 هجری شمسی توسط «ژان باتیست لومر» نوشته و در همان زمان توسط ارکستر سازهای بادی مدرسه ی نظام به اجرا در آمد.این سرود در اصل برای پیانو نوشته شده است.
لومر برنامه درسی مدرسه نظام را در هشت سال تنظیم و در ابتدا با ده تن هنرجو کار خود را آغاز کرد. برنامه درسی وی آموزش نت با قواعد علمی، نواختن سازهای بادی، کوبه ای، زهی متداول در موسیقی نظام اروپا، آموزش شناسایی پارتیتورهای موزیک نظام، تربیت رهبر ارکستر و تغییرات در اصطلاحات موسیقی نظام رایج در ایران بود/ بلوکباشی، علی و شهیدی، یحیی، پژوهشی در موسیقی و سازهای نظامی دوره قاجار، تهران، دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1381، ص 78

اعتمادالسلطنه از موسیو لومر نوشته است:
ناصرالدین شاه از همان سالهای نخست پس از امتحان دانش آموزان همراه وزیران و درباریان به دارالفنون می آمدند و به شاگردان جایزه می دادند.در این مراسم در تالار تئاتر مدرسه لومر و مزین باشی نمایش هایی به اجرا می گذاشتند../ المآثر و الآثار،ج2،ص728/سرگذشت تهران.


در آن هنگام سرپرست موسیقی نظام را« موزیکانچی باشی کل»می گفتند ،که مدتی لقب موسیو لومر بود:
«...علوم موسیقی را نزد ژنرال لمر موزیکانچی باشی کل و معلم موزیک دارالفنون ... تحصیل نموده ..»/تاریخچه هنرستان عالی موسیقی،1331قمری،ص27.
لومر در اواخر کار به درجات بالای نظامی دست یافت.از او با ژنرال نیز یاد کرده اند/قرهنگ اصطلاحات قاجاریه به نقل از تاریخچه هنرستان عالی موسیقی ،1331قمری.
مرحوم اقبال آشتیانی به اشتباه لومر را در شمار معلمین هفتگانه ای(آنها زاتی،گومنز،کرزیز،نمیرو،کارنتا،پلاک و فکتی هستند/امیر کبیر و ایران) که بفرمان امیر کبیر استخدام شدند،دانسته در حالیکه می دانیم لومر سالها پس از وی به ایران آمد و  به این کار اشتغال پیدا کرد:
«...هفت نفر معلمی که به دستور امیر و به دستیاری مسیو جان داود از اطریش به ایران آمدند... (7)دیگر لمر فرانسوی معلم موسیقی و غیره..»/میرزا تقی خان امیر کبیر،ص162.
دوستعلی خان معیرالممالک از مراسمی که در باغ شاه برگزار و توسط ناصرالدین شاه افتتاح شد،می نویسد؛روزی را برای مراسم پرده برداری از مجسمه جشن گرفتند و از شاهزادگان و اعیان و وزراء و نمایندگان خارجی دعوت کردند... چند دسته موزیک در نقاط مختلف باغ به نوبت به نواختن آهنگهای گوناگون پرداختند.در ساعت مقرر ناصرالدین شاه به مجلس جشن در آمد و همین که پرده از روی مجسمه برداشته شد،دسته های موزیک هم آهنگ سلام ملی ایران را نواختند./تهران بروایت تاریخ.


آثار او:
اولين اثر موسيقي ملي ايران که به خط بين المللي موسيقي نوشته شده و به چاپ رسيده و نسخه آن در دسترس مي باشد مجموعه اي است به قطع تقريبي 20  ×30 سانتيمتر در 50 صفحه که به وسيلهً آ. لومر فرانسوي رئيس موزيک نظامي ايران تنظيم شده و در سال 1900 ميلادي مقدمه اي در يک صفحه به زبان فرانسه بر آن نوشته شده و در پاريس به چاپ رسيده است.
اولين آهنگ سلام رسمی ايران مربوط به دوره قاجار ساخته اوست (اين سرود براي پيانو نوشته شده و يك بار به هنگام ورود مظفرالدين شاه قاجار و در حضور وي در پاريس اجرا گرديد ).این آهنگ با نام «سلام شاه»خوانده شدو گفته می شود نخستین سرود ملی ایران را نیز لمر ساخته است/پژوهشی در موسیقی دوره قاجاریه نقل در موسیقی در عصر مشروطه.
لمر دسته های موزیک نظامی تشکیل داد و کنسرت هایی را نیز اجرا نمود/چشم انداز موسیقی ایران سپنتا،ص77.
نخستين کتاب موسيقي نظري جديد که از نوشته هاي مسيو لومر بود در همان زمان توسط مزين الدوله نقاشباشي به فارسي برگردانده شد و در دسترس هنر آموزان قرار گرفت و در سال 1312 هجري شمسي تعليم موسيقي رسماً در برنامه مدارس قرار گرفت.

زندگی خصوصی:
گویا لومر دست کم برای مدتی موزیکانچیگری را عملاً رها کرد و با حفظ منصب موزیکانچی باشی دربار به کار دادوستد و تجارت پرداخت،زیرااعتمادالسلطنه در خاطرات روز دوشنبه 7 جمادی الاول سال 1313 قمری (سال ترور ناصرالدین شاه) درباره لومر می نویسد:
لومر موزیکانچی که موزیکانچیگری را ترک کرده، سالی سه چهارهزار تومان از دولت جیره و مواجب می گیرد و برای خود تجارت می کند/ روزنامه خاطرات اعتمادالسلطنه، ص 1039.
لومر بعد ها عمارت مناسبی در محله تازه تاسیس و اعیانی دولت برای خود دست و پا کرد.
اعتمادالسلطنه در سخن از خانه های خیابان علاءالدوله در حاشیه غربی خیابان بترتیب عمارتهای پایین قرار داشتند:
1 – خانه عزیز خان. 2 – خانه مسیو لومر موزیکانچی باشی. 3 – عمارت دکتر تولوزان و .../المآثر و آثار.
لومر در تهران از همسرش که نادختری تولوزان حکیم باشی(طبیب ناصرالدین شاه) بود، جدا شد و او را با چند فرزند با سالی چهارصد تومان مخارج، به پاریس فرستاد/ هفته نامه اختر، ش 46، سال 4، 24 ذی القعده 1295 قمری ، ص 3
پایان کار:
لومر در ۲۵ دی ۱۲۲۰ در ارسورلالی فرانسه دیده به جهان گشود و در ۴ اسفند ۱۲۸۵ در تهران دیده از جهان فرو بست.
منابع:
خالقی، روح‌الله. سرگذشت موسیقی ایران. تهران: بنیاد فرهنگ و هنر ماهور، ۱۳۸۱.
ملاح، حسینعلی، تاریخ موسیقی نظامی ایران، تهران، انتشارات مجله هنر و مردم. 1354، ص 102
تهران بروایت تاریخ.
قرهنگ اصطلاحات قاجاریه.
 تاریخچه هنرستان عالی موسیقی .
هفته نامه اختر، ش 46، سال 4، 24 ذی القعده 1295 قمری .
اعتمادالسلطنه،المآثر و آثار.
اعتمادالسلطنه،روزنامه خاطرات.
سرگذشت تهران.
بلوکباشی، علی و شهیدی، یحیی، پژوهشی در موسیقی و سازهای نظامی دوره قاجار، تهران، دفتر پژوهشهای فرهنگی.
امیر کبیر و ایران.
موسیقی در عصر مشروطه.

















 
 
 

منوی اصلی

صفحه اصلی
مطبوعات و رسانه
مقالات و عناوین
برگ هایی از تاریخ تهران
تاریخ سکه
خرید کتاب
دانلود کتاب
کتاب‌های منتشر شده
ارتباط با مولف

جستجو
حاضرین در سایت
21 میهمان حاضرند
آمار بازدید ها
امروز267
دیروز1008
تا کنون2507805

تهران نامه

© Copyright 2008 DARIOUSH SHAHBAZI . All rights reserved.