پنجشنبه 27 خرداد 1400

به پایگاه اینترنتی آثار تالیفی داریوش شهبازی خوش آمدید. تمامی مطالب این سایت تحت حمایت قانون « حقوق مولفين » میباشد. هرگونه سوء استفاده به هر شکلی يا انتشار مطالب در سایتها یا نشریات بدون کسب اجازه از مولف و بدون ذکر منبع اکيدا ممنوع است. استفاده از مجموعه مقالات بصورت یکجا ممنوع میباشد.

 

صفحه اصلی arrow مقالات و عناوین arrow ژنرال تره زل

ژنرال تره زل

ژنرال تره زل
مقدمه
کودکی در سال 1780میلادی در کوچه سنت اونوره پاریس  بدنیا آمد،که بعد ها  با اینکه  قد کوتاهش مانع از ورود او به نظام می شد اما با سماجت سرانجام خود را در قشون فرانسه وارد کرد و توانست طی سالها به کشورش خدمت شایانی کند .تره زل ژنرال ارتش فرانسه که پنجاه سال در امر سیاست و نظام فرانسه حضور داشت، آن کودک پاریسی است.از آنجایی که بعد ها گذر این افسر همراه با هیئت فرانسوی ژنرال گاردان به کشور ما ایران هم افتاد و به نحوی با تاریخ این مردمان پیوند یافت ،در نظر است تا در کوتاه سخنی شرحی از احوال او و ارتباط وی با تاریخ ایران بر آوریم.
نکته ای را که باید در خاطر داشت اینکه تره زل سفرنامه و دفتر خاطرات مستقلی بقلم خود ندارد،بلکه صندوق یادداشت های او بعد از مرگ در صدمین سال تولدش بدست یکی از نوادگانش می افتد و بخشی از آن یادداشتها به صورتی که امروز ترجمه آن توسط مرحوم اقبال آشتیانی بانجام رسانده در اختیار ماست چاپ می گردد همه اطلاعات ما از این اوراق است.
اصل و نسب
آلفونس تره زل در پنجم ژانویه 1780میلادی/28ذی الحجه1193قمری در کوچه سنت اونوره(rue st. honore)شهر پاریس چشم به جهان گشود.پدرش آگوست تره زل تاجر بود،مادرش ویکتوار پاپن (victoir papin)نام داشت.خاندان او اهل ولایت «اواز»(oise) و از نسب «ژان هاشت»(jeane Hachette)معروف اند.
آلفونس چهار برادر و یک خواهر داشت.برادر بزرگش از اعضای هیئت نقشه برداری نظامی بود.
کودکی و جوانی
آلفونس از سال 1795تا 1798 در محله پاله بوربن به عنوان مستمع آزاد در کلاس های درس مدرسه فواید عامه یا پلی تکنیک(polytechnique)حضور یافت .شاگردان این مدرسه باخذ درجه مهندسی جغرافیا نایل می شدند.گواینکه برادر ارشد آلفونس خیلی زود یعنی در سال 1802چشم از جهان فروبست اما مشوق ورود وی به نظام همو بود.
آلفونس در سال 1801میلادی دو تصمیم مهم زندگی اش را باجرا در آورد، ازدواج کرد و هم  در نظام وارد شد.در تصمیم نخست با فقر مقابله داشت و در دومی کوتاهی قد(قد او 155سانتیمتر بود) مانع جدی بحساب می آمد.سماجت جدی آلفونس وی را در هر دو جنگ به پیروزی رساند.
تره زل در سال 1803میلادی/1218قمری زوجه اش را از دست داد و از این غم بزرگ، بسیار رنج برد و درد کشید،و از این باب تن به سفر داد تا از اندوه و غم انباشته در دل بکاهد.همین امر موجب شد تا دخترش را به خواهر خود فلی سیته(feliecite) بسپارد و راه کوچ از شهری به شهری دیگر در پیش گیرد.
ورود به نظام
تره زل در اول زمستان1801میلادی در قورخانه وزارت جنگ وارد شد.به تشویق سرتیب مورو و با کمک گیومینو که بعد ها از فرماندهان نامی گردید به فراهم آوردن وسایل تهیه نقشه ولایت سوآب دست زد،و رفته رفته در زمینه عملیات نقشه برداری نظام که در آن سالها بسیار مورد توجه ناپلئون کشور گشا بود،صاحب نظر گشت،و این دانش او موجب اعزام وی به کشورهای مختلفی برای انجام ماموریت های نظامی گردید.
دوران خدمت
آلفونس در سال1801با پشت سر گذاشتن موانعی ،وارد نظام شد.وی با دانش مهندسی جغرافیا در رسته نقشه کشی در ارتش فرانسه بکار مشغول گردید.در سال1804 بفرمان ناپلئون عملیات نقشه برداری ولایت هانوور را به عهده گرفت.تره زل در سال 1805 فرصتی یافت تا به مخازن و اسناد و کتابخانه های شهرهای فلاندر دست یابد و به دانش خود بیافزاید و بعد با آشنایی با کتابدار کتابخانه شهر بروژ بر افزایش هر چه بیشتر دانش و آگاهی خود بکوشد.
تره زل در سال 1807 جز ارکان حرب ناپلئون در آمد،و از این تاریخ ببعد در این لشکر و آن لشکر بسر برد و به نقشه برداری پرداخت.
ژنرال گاردان بفرمان ناپلئون در جهت پیگیری مفاد معاهده فین کن اشتاین مامور گردید تا با عزیمت به ایران مناسبات فرانسه را با این کشور تقویت بخشد تا هم از کمک ایران برای مقابله با روسیه بهره برد  و هم  راه را برای دسترسی کشورش به هندوستان تسهیل نماید.بدین منظور گاردان سفیر امپراتور فرانسه بدربار فتحعلی شاه هیئتی بزرگ متشکل از افراد خبره در رشته های مختلف علوم نظامی آراست.تره زل هم از منتخبین این سفیر بود.وی به رتبه مهندسی جغرافیا و منشی سفارت این هیئت بر گزیده شد و بدین ترتیب ارتقاءمقام یافت.همین ماموریت است که او را با تاریخ ایران مربوط ساخت،و ما را بر آن داشت تا این سطور را قلمی نماییم.
گاردان با هیئت فراهم آمده در معیت تره زل در تاریخ 24اوت 1807میلادی/17 جمادی الثابیه 1222قمری به قسطنطنیه رسید.این هیئت در اسلامبول تکمیل گردید،تا به جانب ایران  بشتابد. تره زل در این ماموریت  به تهیه آلات و ابزار و کتب و نقشه ها و لوازم مورد نیاز هیئت  نظامی همت گماشت که با دانش و آگاهی خود از عهده کار خوب بر آمد.  
وی زود تر از دیگران مامور شد تا با لباس مبدل به بغداد و از آنجا به ساحل خلیج فارس و سپس از آن طریق خود را به تهران برساند.
تره زل قصد داشت راه های این سوی جهان را شناسایی کند.وی در این راه عذاب فراوانی کشید و بعد از نه ماه تحقیقات در باب راه های کاروانی هرات و قندهار و سواحل سند به تهران رسید.در این شهر باز با ماموریت جدید گاردان مبنی بر شناسایی و تهیه نقشه عازم ولایات گیلان و مازندران گردید.
تحقیقاتی را که تره زل جوان در این ماموریت انجام داد بقدری کامل است که مشکل می توان  باور کرد که چگونه مهندسی جوان تا این اندازه علاوه بر معلومات جغرافیایی و نقشه برداری و راه شناسی و احصاییه و نکات نظامی اطلاعات نجومی و سیاسی و تجاری و مالی نیز بدست داده باشد که تحصیل بعضی از آنها بنهایت درجه اشکال داشته و توام با موانعی بوده و از تمام مراتب گذشته نقشه هایی را که مسافرین قبل از او برداشته بودند تصحیح نموده و محلهای آنها را با اماکن تطبیق کرده است.
تره زل گزارش 300صفحه ای ازسفر هشت ماهه تحقیقاتی اش تهیه کرد و اخباری از سواحل خلیج فارس گرد آورد و آنها را برای ناپلئون که مورد علاقه وافر او بود ، فرستاد.این اسناد که خط سیرهای مشروح تره زل و بعضی دیگر از اعضای هیئت مامورین مانند ؛ترویلیه و فابویه و دوپره و لامی و برنار و بیانخی دادا را نیز متضمن بود در باب جغرافیا و شناختن اراضی ایران از بهترین منابع است.
باید باین نکته اشاره کرد که سوای مقوله جهانگشایی ناپلئون و خونریزی های سپاه فرانسه در آن سالها اگر این سردار فرانسوی قصد تسلط بر جهان را در سر می پروراند مردانی چون تره زل در جای جای سپاه خود داشت که با عشق مفرط به کشورش و ایمان بکار خود،ماموریت محوله را بانجام می رساندند.در یادداشتهای تره زل آمده بارها راهزنان به کاروان او حمله می بردند و اموال آنها را غارت می کردند و یا در نامه ای به دوستی می نویسد؛«...با وجود این که بدون استراحت شب و روز راه رفته بودیم مجبور بودیم همینکه اسب بدست می آوردیم حرکت کنیم بعد از چند روز پاهایم پر از میخچه و بدنم سراسر از جوش های درد ناک پوشیده شد تمام این زخمها با چهار نعل رفتن معالجه شد وقتی که به بغداد رسیدم با اینکه لاغر شده بودم حالت مزاجیم بد نبود....»
و یا در نامه ای که از تهران به خواهرش نوشته می خوانیم «...اگر در این سنی که من هستم در پی راحت بروم و نسبت بامپراتور عظیم الشان خود بانجام خدمتی موفق نیایم حقیقتا از شرمساری نخواهم توانست سر خود را بلند کنم...»
متاسفانه در آن سال ها این صفات بر گزیده و ایمان به کار  نه تنها در پادشاه و درباریان ایران وجود نداشت بلکه در سربازان و دیگر ارکان قشون ایران حس وطن خواهی و عشق به ملت کمتر دیده می شد همان انگیزه ای که موجب پاره پاره شدن کشور در آن سالها گردید.
در 1808میلادی/1223قمری تره زل دوباره برای جمع آوری اطلاعات و مشاهده راه های اطراف تهران و اردوگاه های کمال آباد و صایین قلعه و سلطانیه بهمراه هیئت مامورین که با فتحعلی شاه بودند از تهران حرکت کرد.
در این گیر و دار تره زل با قطب نما نقشه خرابه های ری را که در نیم فرسخی جنوب و جنوب شرقی تهران است بر داشت.
تره زل افزون بر اطلاعات راه ها و آگاهی های جغرافیایی از اوضاع دربار و شاه و عباس میرزا نایب السلطنه و نیز قشون و ...در یادداشت های او می توان یافت.
تره زل در انجام ماموریت به شرق در مجموع 12000کیلومتر راه(با در نظر گرفتن مشکلات حمل و نقل و خطرات سفر بدان روزگار اهمیت کار تره زل بیشتر هویدا می شود.) پیموده و مورد بررسی کرده است.وی مدتی آجودان سرتیب گیومینو از افسران مشهور فرانسه بود.وی یکی از دو چشمش را در جنگ از دست داد و با یک چشم باز به خدمت در ارتش ادامه داد.
 


منوی اصلی

صفحه اصلی
مطبوعات و رسانه
مقالات و عناوین
برگ هایی از تاریخ تهران
تاریخ سکه
خرید کتاب
دانلود کتاب
کتاب‌های منتشر شده
ارتباط با مولف

جستجو
حاضرین در سایت
25 میهمان حاضرند
آمار بازدید ها
امروز271
دیروز1008
تا کنون2507809

تهران نامه

© Copyright 2008 DARIOUSH SHAHBAZI . All rights reserved.