پنجشنبه 27 خرداد 1400

به پایگاه اینترنتی آثار تالیفی داریوش شهبازی خوش آمدید. تمامی مطالب این سایت تحت حمایت قانون « حقوق مولفين » میباشد. هرگونه سوء استفاده به هر شکلی يا انتشار مطالب در سایتها یا نشریات بدون کسب اجازه از مولف و بدون ذکر منبع اکيدا ممنوع است. استفاده از مجموعه مقالات بصورت یکجا ممنوع میباشد.

 

صفحه اصلی arrow مقالات و عناوین arrow باغ ملک(امامزاده قاسم)

باغ ملک(امامزاده قاسم)

باغ ملک(امامزاده قاسم)
«باغ ملک» از باغ های مشهور شمیران، است که به طور معجزه آسایی دست کم از دوره ناصرالدین شاه تا کنون باقی مانده است و از چنگ حوادث و تغییرات شگفتی آور تهران جان سالم بدر برده و  زور زورمندان و زر زمینخواران دوران بلطف پروردگار بر تقدیر این باغ نچربیده تا امروز هر شهروند تهرانی بتواند لختی در فضای دل انگیز باغ بیاساید و به ترنم مرغکان خوش الحان گوش فرا دهد.هرکه در این راه خیر خواهی نمود و در این کار یار بود، خدایش بیامرزاد.
باغ ملک با وسعتی حدود 35هزار متر مربع، در پای کوه دربند و در شمال جعفرآباد و غرب امامزاده قاسم افتاده است. باید بیاد داشت که در مجاورت ضلع غربی باغ ملک،  اراضی باغ ظل السلطان قرار داشت که در دوران  رضا شاه با احداث خیابان سعدآباد این اراضی بدو نیم تقسیم شد و نیمه شرقی به باغ ملک افزوده گردید.پس از سال ها کشا کش سرانجام نیک اندیشانه باغ دارد بوستان عمومی می شود ،تا همگان از آن بهره برند.

بانی باغ ملک بر خلاف تصور بسیاری و انگار مشهور حاج حسین ملک نیست،بلکه این باغ را ملک اتجار در قمار از نصرت الدوله می برد،و صاحب آن می شود.معیرالممالک در این باره آرد:
«...که همان جاست و آبشار قشنگی دارد و متعلق به حاجی ملک التجار است.از فیروز میرزای نصرت الدوله به آس بازی برده است.در سی چهل سال قبل...»/  وقایع الزمان.

باغ ملک به قدری با نشاط و مصفا بود، که مورد توجه ناصرالدین شاه قرار داشت، طوری که گاهی بدان جا می رفت.اعتمادالسلطنه در محرم  1306در سخن از این باغ می نویسد:
«...شاه امروز امامزاده قاسم باغ ملک تشریف بردند...»/ روزنامه خاطرات.
معیرالممالک هم از این باغ یاد کرده است:
«...در سر استخر ملک آقای ظهیرالاسلام را دیده که سواره به اسد آباد می رفتند...»/  وقایع الزمان.
سمویل گرین(1301تا1305ق.)در کتاب خود آورده:
«...ملک التجار ایرانی صرف است و گویا که یکی از اشخاص قصه الف-لیله باشد.شخصی است موقر...هوشیاری از سیمای او هویداست...و نیز معلوم می شود شخصی است عیاش و خوشگذراناز پوشیدن لباسی که اندک شباهتی به البسه خارجه داشته باشد...»/ایران و ایرانیان.
چاپار باشی از قصر و باغ ملک چنین یاد کرده است:
«...قصری که در جعفرآباد ملک التجار حالیه تهران پسر آقا مهدی مرحوم به جبر و عنف از برادر زاده مرحوم نصرت الدوله فرمانفرما ضبط و تصرف نمود و ملک بیست هزار تومانی را به حیله و دسیسه در گرو بیست هزار قران از میان برد،انصافا جای تفرجگاه مرغوب و منظرگاه بسی مطلوب است»
گرترود بل در سال 1310ق. در باره باغ ملک التجار(به قول او سلطان بازرگانان) می نویسد:
«...دیوار چینه ای بود...با ضربه ما دو لنگه در باز شد از پله ها بالا رفتیم و در آنجا از زیبایی غیر منتظری که به پیش بازمان آمد بهت زده برجا ماندیم...باغچه های پر نشاط گل سرخ و لادن و اطلسی آراسته بود....در آن آبشارهایی ساخته بودند...آب فواره هایش در تمام روز...خانه ای  برای تفریح بود به خانه ای ساخته شده از دیوار بلکه سراسر پنجره و همه باز...در آن سوی آن اندرون قرار داشتاقامتگاه زنان جایی که با رسیدن ما قامتهای پوشیده در لباس نازک و پیچیده در چادر خود را پشت پرده ها پنهان کردند....تا به مهمانسرای دیگری رسیدیمدر بالای رشته دیگری از آبشار ها و فواره ها قرار داشت اینجا ضیافت با شکوهی برای ما ترتیب داده بودند.انواع پلوها با طعم های مختلف مخلوط با گوشت و سبزی خورشها انواع کباب ها دلمه ها بستنی ها میوه ها و شراب معطر شیراز...با فرارسیدن خنکای عصر ملک التجار در آستانه خانه اش که پیوسته در آن نسیم می وزید ظاهر شد مردی که سال های جوانی را پشت سر گذاشته...سیمای خوشایندی داشت ابروان مستقیم لبان سرخ ریش سیاه و صورت سبزه و چشم های تیره با نشاط...با او تخته نرد بازی کردیم.../تصویر هایی از ایران،نقل در جغرافیای تاریخی شمیران.
حاجی کاظم یا محمد کاظم ملک التجار پسر آقا محمد مهدی ملک التجار تبریزی ساکن تهران است .هنگامی که امیرکبیر اقدام به ساختمان سرای امیر در تهران برای بازرگانان نمود، آقا محمد مهدی ملک التجار در این کار مباشرت نمود.ملک التجار در سال 1305خ. در گذشت و در مشهد در حرم امام رضا(ع)مدفون گردید و پس از مرگ مانند اکثر رجال ایران از راه غیر مشروع ثروت بی حسابی برای وراث خود به جای گذاشت/شرح رجال ایران،ج3.
مرحوم حاج آقا حسين ملك فرزند ارشد مرحوم حاج محمد كاظم ملك التجار در نهم ربيع الاول سال 1293  ق. در تهران متولد شد. دروس فارسي و عربي را ابتدا نزد مرحوم حاج شيخ مسيح طالقاني فرا گرفت. سپس تحصيلات خود را در محضر مرحوم ميرزا ابوالحسن جلوه ادامه داد.
    مرحوم ملک همراه وقف کتابخانه و موزه‌، املاک فراوانی را در سال ۱۳۱۶ ، به آستان قدس رضوی واگذار کرد تا از این رهگذر مخارج اداره و توسعه کتابخانه و موزه تأمین گردد.
    وی در حدود صد سالگی‌ در تیر ماه ۱۳۵۱ ، در گذشت و در جوار حرم مقدس رضوی آرام گرفت .از او املاک وقفی فراوانی در تهران و مشهد بر جا مانده است.از آن جمله کتابخانه ملک در تهران است.
محل قبلی کتابخانه در بازار بین الحرمین تهران در منزل مسکونی مرحوم حاج حسین آقا ملک بود و در زمینی به وسعت 1700 متر مربع قرار داشت.این بنا دارای سه حیاط اندرونی و بیرونی شامل اطاقها و تالارهایی است تاریخ ساختمان آن مربوط به دوره قاجاریه است. کتابخانه ملی ملک یکی از مراکز مهم علمی –فرهنگی وابسته به آستان قدس رضـــوی است.
کتابخـانـه و موزه ملی ملـک ساختمان مجلـل و باشکوهــــی است . عملیات ساختمانی کتابخانه از اواخر سال 1364 شروع و در دو بخش مجزای کتابخانه و موزه تشکیل شده است  و با حضور مسئولان بلندپایه کشور در زمستان سال 1375 افتتاح شد.
در مشهد …خيابان ملک آباد در غربي ترين نقطه شهر مشهد، خانه ملک در خيابان ارگ (امام خميني کنوني)، باغ ملک، موزه ملک و حتي کتابخانه ملک در خيابان سي تير تهران جنب باغ ملي.
...ساختمان پیشین کتابخانه و موزه ملک در خانه پدرى او در بازار تهران قرار داشت، اما چون برای مراجعات مردم کافی نبود، آستان قدس رضوى در سال ۱۳۶۴ زمینى در باغ ملى تهران را که آن هم از اوقاف ملک بود، به ساختمان جدید موزه و کتابخانه اختصاص داد. کارهاى ساختمانى تا سال ۱۳۷۵ به پایان رسید و از آن زمان این محل پذیراى یادگارهاى حاج حسین ملک است
ثروتمند بزرگ آذری تبار، زاده تهران و مستقر در مشهد که خیریات و موقوفات او مشهور است. وسعت موقوفات مرحوم ملک تا حدی است که فقط آستان قدس رضوی اداره‌ای به نام اداره موقوفات ملک دارد. کتاب‌خانه و موزه‌ای عظیم نیز از وی باقی مانده که در شهر تهران واقع است. از دیگر کارهای خیریه او اختصاص دومیلیون متر مربع زمین جهت ساخت خانه برای فرهنگیان و واگذاری چند ده‌هزار متر زمین برای پارک عمومی در مشهد است.
یکی از میادین اصلی شهر مشهد ملک‌آباد نام دارد که در جوار باغ بسیار بزرگی به همین نام قرار گرفته‌است. مشهور است که مرحوم ملک وارثی از خود به جا نگذاشته‌است/روزنامه همشهری ، ۱۲ اردیبهشت ۱۳۸۷/سایت کتابخانه ملی ملک.

 سرانجام این باغ از خبرگزاري ميراث فرهنگي :
باغ ملک، بزرگترين باغ غير سلطنتي شميران سرانجام پس از سال ها کشمکش به تملک شهرداري تهران درآمد. اين باغ که پيش از اين بارها از سوي مالکانش به آتش کشيده شده بود، به زودي به يکي از بوستان هاي عمومي تهران تبديل مي شود.
به گزارش «ميراث خبر» ، باغ ملک در خيابان گلابدره تهران که در دهه اخير بارها عامدانه توسط مالکانش به آتش کشيده شد، سرانجام به تملک شهرداري تهران در آمد. ماجراي آتش سوزي هاي عمدي اين باغ در زمان مديريت محمد حسن ملک مدني در شهرداري تهران مدت ها به يکي از جنجال برانگيزترين سوژه هاي خبري تبديل شده بود. تهديدها براي نابودي عامدانه باغ ملک و قطع شبانه درختان اين باغ با اره برقي و نيز آتش سوزي هاي عمدي، سازمان ميراث فرهنگي با اعلام اين که باغ ملک يگانه باغ غيرسلطنتي شميران است آن را در فهرست آثار ملي به ثبت رساند و اعلام کرد حتي اگر همه درختان اين باغ قطع شوند هم اجازه ساخت و ساز در آن را نخواهد داد. بعدها شهرداري تهران و مالکان پر تعداد اين باغ براي واگذاري اين ملک به شهرداري به توافق مالي نرسيدند و پرونده اين باغ سال هاي طولاني مسکوت ماند.
به گفته شهردار منطقه يک، اکنون اين باغ تاريخي شميران به تملک شهرداري درآمده و قرار است به بوستان عمومي تبديل شود.
مهندس احمدي بافنده در اين باره گفت:  باغ ملک به مساحت فعلي 35 هزار مترمربع از جنوب وشرق به خيابان دربند, از غرب به حاشيه مسيل گلابدره و از شمال به باغ شاطرمنتهي مي‌شود و داراي گونه‌هاي گياهي گوناگون چون درختان کهنسال مثمر وغيرمثمر، گردو، چنار، نارون، افرا، اقاقيا و ... است. اين باغ به زودي به يک بوستان عمومي به نام بوستان بزرگ روح الله تبديل شده  و پس از آماده سازي، بخشي از آثار امام خميني (ره) براي بازديد گردشگران در آن جانمايي مي شود.
وي افزود: در کنار اين بوستان مرکز امداد ،سراي محله، کتابخانه، ميدان ميوه و تره بار، پارکينگ طبقاتي و...نيز در نظرگرفته شده تا بخشي از نياز هاي اهالي دربند و گلابدره تأمين شود.
 
باغ تاريخي ملک نخستين بار  در آذر سال 81 به طور عمدي و با استفاده از بنزين به آتش کشيده شد. هرچند عامل آتش سوزي هاي پي در پي در باغ به طور شفاف مشخص نشد و شهرداري منطقه و مالکان هر يک ديگري را در وقوع اين حادثه متهم مي کردند اما بررسي ها کارشناسان آتش نشاني از عمدي بودن اين حادثه و آغاز آتش سوزي از 6 نقطه باغ به طور همزمان حکايت مي کرد. آتش سوزي سه ساعته باغ ملک در سال 81 که بخش عمده اي از درختان کهنسال اين باغ را نابود کرد. اگرچه واکنش افکار عمومي را برانگيخت و شوراي شهر وقت به پشنهاد ملک مدني شهرداري تهران اعتباري را براي خريداري اين باغ اختصاص دادند اما دو ماه بعد در اسفند 81 با حکم شعبه 512 مجتمع قضايي شميران و به دنبال اعتراض مالکان به قيمت تعيين شده، پرونده اين باغ تاکنون مسکوت ماند .
باغ تاريخي ملک پس از آتش سوزي هاي گسترده در تاريخ16 مهر 81 به عنوان يگانه باغ غير سلطنتي تهران در فهرست آثار ملي به ثبت رسيد و در حال حاضر اين باغ و بناي تاريخي جزو بناهاي حفاظت شده ميراث فرهنگي بوده و هرگونه دخل و تصرفي در آن مشمول قانون 560 مجازت اسلامي در تخريب محوطه هاي تاريخي مي شود. باغ ملک متعلق به حاج حسين ملک التجار بود که پس از مرگ تمام اموال خود از جمله کتابخانه و موزه ملک، باغ ملک در مشهد و چندين هزار هکتار از اموال خود را وقف کرد و ملک در سن صد سالگي در حالي بدورد حيات گفت که تمام دارايي خود را جز باغي در خيابان گلابدره که بعدها به باغ ملک شهرت يافت وقف کرده بود. اين باغ به عنوان ارث به دختران و فرزندان وي رسيد و در سال 79 به قيمت نهصد هزارتومان فروخته شد.

منوی اصلی

صفحه اصلی
مطبوعات و رسانه
مقالات و عناوین
برگ هایی از تاریخ تهران
تاریخ سکه
خرید کتاب
دانلود کتاب
کتاب‌های منتشر شده
ارتباط با مولف

جستجو
حاضرین در سایت
35 میهمان حاضرند
آمار بازدید ها
امروز307
دیروز1008
تا کنون2507845

تهران نامه

© Copyright 2008 DARIOUSH SHAHBAZI . All rights reserved.